Murad Balayev: Uşaqların rəqəmsal təhlükəsizliyi xüsusi yanaşma tələb edən sahədir VİDEO
Bakı, 26 sentyabr, AZƏRTAC
Uşaqların rəqəmsal təhlükəsizliyi xüsusi yanaşma tələb edən sahədir. Çünki uşaqlar internetdən artıq yalnız əyləncə məqsədilə istifadə etmirlər. Təhsil, oyun, sosial şəbəkələr, videoplatformalar və müxtəlif süni intellekt xidmətləri onların gündəlik həyatının bir hissəsinə çevrilib.
Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinin Kompüter İnsidentlərinə qarşı Mübarizə Mərkəzinin (Dövlət CERT-i) rəisi Murad Balayev deyib.
O bildirib ki, məqsəd uşaqları rəqəmsal mühitdən uzaqlaşdırmaq deyil, onların həmin mühitdə təhlükəsiz davranış vərdişlərini formalaşdırmaqdır: “Xidmətin və onun CERT mərkəzinin əsas fəaliyyət istiqaməti dövlət informasiya sistemlərinin, dövlət qurumlarının əməkdaşlarının təhlükəsizliyi olsa da, maarifləndirmə fəaliyyətində uşaqların onlayn təhlükəsizliyi, bullinq, şəxsi məlumatların qorunması və psixoloji risklər kimi məsələlərə də ayrıca yer verilir”.
Murad Balayevin sözlərinə görə, 2023-cü ildən başlayaraq “İnformasiya təhlükəsizliyi təqvimi” layihəsi çərçivəsində müxtəlif mövzularda canlı seminarlar təşkil edilir: “Hər il təsdiqlənmiş mövzular arasında uşaqların kiberhədəflərdən qorunması, informasiya təhlükəsizliyi, bullinq və psixoloji aspektlərə həsr olunmuş ayrıca maarifləndirici tədbir keçirilib. Burada əsas iş uşağa təkcə nəyi etməməyi demək deyil. Valideyn və uşaq arasında etimad mühiti yaratmaq daha vacibdir.
Valideynlərin ilk növbədə diqqət etməli olduğu məsələlərdən biri şəxsi məlumatların qorunmasıdır. Uşağa izah etmək lazımdır ki, adı, yaşadığı yer, məktəbi, telefon nömrəsi, gündəlik getdiyi yerlər, ailə üzvləri haqqında məlumatlar və şəxsi foto-video materiallar internetdə istənilən şəxslə paylaşılmamalıdır”.
O, uşaqların tanımadığı şəxslərlə onlayn ünsiyyətini də əsas risklərdən biri kimi göstərib. Bildirib ki, sosial şəbəkədə və ya onlayn oyunda özünü müəyyən formada təqdim edən şəxsin həqiqətən həmin insan olub-olmadığını uşaq həmişə müəyyən edə bilməz.
“Üçüncü risk kibertəzyiq və bullinqdir. Uşaq onlayn mühitdə təhqirə, hədəyə, təcridə və ya psixoloji təzyiqə məruz qala bilər. Ona görə uşaq bilməlidir ki, belə hal baş verdikdə bunu gizlətmək yox, valideynə və ya etibar etdiyi böyüyə demək lazımdır”, - deyə CERT rəisi bildirib.
M.Balayev digər risklər sırasında fişinq və saxta mükafat ssenarilərini də qeyd edib. Onun sözlərinə görə, “pulsuz oyun”, “bonus”, “oyun valyutası”, “hesabınızı təsdiqləyin” kimi vədlərlə uşaqlar saxta saytlara yönləndirilə və onların hesab məlumatları oğurlana bilər.
CERT rəisi getdikcə aktuallaşan risklərdən birinin də süni intellektlə hazırlanmış saxta görüntü və səslər olduğunu vurğulayıb: “Deepfake” texnologiyası vasitəsilə insanın simasını, səsini və davranışını təqlid edən məzmun yaratmaq mümkündür. Buna görə uşaqlara da erkən yaşdan izah edilməlidir ki, internetdə gördüyümüz foto, video və ya eşitdiyimiz səsin real olması onun sadəcə təbii görünməsi ilə sübut olunmur”.
Valideynlərə öz tövsiyələrini də verən M.Balayev bildirib ki, onlar uşağın telefonunu sadəcə nəzarət obyekti kimi görməkdənsə, onunla internetdə qarşılaşdığı təhlükələr barədə mütəmadi danışmalıdırlar: “Ən vacib məqam budur ki, uşaq internetdə problem yaşadığı zaman bunu valideyninə deməkdən qorxmamalıdır. Çünki uşaq problemi gizlətdikcə hücum edən tərəfin imkanları artır, valideyn vəziyyəti vaxtında bildikdə isə müdaxilə etmək daha asan olur”.
Bölmənin digər xəbərləri
