Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

ELM VƏ TƏHSİL

Qərbi Azərbaycan kəndləri - Baş Gərni

Bakı, 5 oktyabr, AZƏRTAC

Qərbi Azərbaycan İcmasının sədri, Milli Məclisin deputatı Əziz Ələkbərli Qərbi Azərbaycan kəndləri ilə bağlı araşdırmalar aparıb. AZƏRTAC Əziz Ələkbərlinin “Qərbi Azərbaycan kəndləri” seriyasından növbəti yazısını təqdim edir.

Baş Gərni (Gərni, Göqam, Gög kənd)

Baş Gərni kəndi Gəmibasar mahalının dağlıq hissəsində, Ellər rayonunun mərkəzi olan Ellər qəsəbəsindən 32 kilometr cənub-şərqdə, Gərni çayının sağ kənarında yerləşir.

1828-ci ilə qədər kənddə ancaq azərbaycanlılar yaşamışlar. 1826-1829-cu illər Rusiya-İran, Rusiya-Osmanlı müharibələri nəticəsində kənd xarabalığa çevrilmiş, 1830-cu illərdən sonra kənddə İrandan köçürülüb gətirilmiş ermənilər məskunlaşdırılmışlar.

“İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri“ndə (1590) və “İrəvan əyalətinin icmal dəftəri“ndə (1728) Gərni nahiyəsinin Karni kəndi kimi qeydə alınıb. İkinci mənbədə kənddən dövlətin müxtəlif vergilər şəklində ildə 23 min ağça gəlir götürdüyü qeyd olunub ki, bu da kəndin kifayət qədər böyük kənd olduğunu təsdiq edir.

İvan Şopen (1832) bu kəndi Baş Gərni adı ilə Gərnibasar mahalının xaraba kəndləri sırasına daxil edib. Bu, kəndin 1826-1829-cu illər Rusiya-İran, Rusiya Osmanlı müharibələri zamanı böyük dağıntılara məruz qalmasına dəlalət edir.

İ.Şopen “Ərməniyədə qədim şəhər“ adlandırdığı Baş Gərni kəndinin tarixi haqqında maraqlı məlumatlar verib. O, şəhərin salınması ilə bağlı M.Xorenlinin aşağıdakı məlumatını xatırladıb: “Geqam (Gögqam - Ə.Ə.) Göyçə gölü sahillərindən Araz düzənliyinə qayıdıb, bir dağın dibində, yaxşı möhkəmləndirilmiş vadidə şəhər saldı və onu Geqam (Gögqam - Ə.Ə.) adlandırdı. Sonralar şəhər adını Geqamın nəvəsi Qarmın (bəzi mənbələrdə Qarnik - Ə.Ə.) adına güzəştə getdi və Gərni adlandı”.

Göründüyü kimi, M.Xorenlinin şəhərin tarixi ilə bağlı bu versiyasında Karni//Gərni toponiminin Qar-qar//Gər-gər//Her-her türk tayfasının adını daşıması fikri göz qabağındadır. Xatırladaq ki, İrəvan çuxurunda qədimdən məskunlaşan Qarqar türklərinin adı ilə burada çoxlu toponimlər olub. İrəvan xanlığı ərazisindəki 15 mahaldan ikisinin (Karbi//Qarbi və Karni//Gərni) bu etnonimdən yaranması da dediyimizi təsdiq edir.

Baş Gərni şəhərinin Ərməniyə tarixində xüsusi yeri olub. Eramızın I əsrində Ərməniyə çarı I Tiridat Gərni qalasında dördkünc yonulmuş daşdan qədim bizans arxitektura üslubunda bacısı Xosrovduxtun xatirəsinə saray-məbəd ucaltmış, bu əsrarəngiz sənət nümunəsinin üzərində öz adını yazdırmışdır. “Təxti-Tiridat” adı ilə tarixə düşən bu məbəd ərmən Arsak hökmdarlarının yay iqamətgahı olub. Vaxtilə burada yunanların hərbi qarnizonları yerləşirmiş, bölgəyə gələn dövlət nümayəndələri bu qalada dayanarmışlar.

Gərni şəhərində patriarx II Qriqori (867-897) və onun xələfi patriarx Maşos dəfn edilmişlər.

Çariça Tamaranın vaxtında (1184-1207) Gərni qalası onun tabeliyində olub, Xarəzm hökmdarı Sultan Cəlaləddin bu qalanın divarlari önündə gürcü qoşunlarını darmadağın edib, gürcülər Gərnibasar dərəsinin şimal hissəsinə qaçıb, böyük bir mağarada gizləniblər.

XIII əsrdə Hülakü xan bu dəbdəbəli sarayı öz hesabına bərpa edib. Məbəd XVII əsrdə zəlzələ nəticəsində dağılıb, 1969-1974-cü illərdə yenidən bərpa olunub.

Lakin təəssüf ki, Ərmən türklərinin bu qədim xristian mərkəzi sonralar öz funksiyasını itirdikcə əhəmiyyətini də itirib. Hətta 1826-1828-ci illər Rusiya-İran müharibəsi zamanı qala-kənd darmadağın edilib, türk-müsəlman əhalisi qovulub çıxarılıb. 1830-cu illərdən sonra burada İrandan gəlmə erməni mühacirləri yerləşdirilib. Belə ki, 1873-cü ilin statistikasında Baş Gəmi kəndində 92 təsərrüfatda 809 nəfər (421 kişi, 388 qadın) erməni əhali və kəndin kənarında monastır və monastır xarabalıqları qeydə alınıb.

Baş Gərni kəndinin mənbələrdə qeydə alınmış mikrotoponimləri də onun qədim türk yurdu olduğunu təsdiq edir. Belə ki, kəndin İrəvan qəzasında Çatmabulaqyurd adlı yaylaq yeri olub. 1886-cı ilə aid mənbədə Baş Gərni kəndinin yaxınlığında 275 desyatin ərazini əhatə edən Dəvəboyun (əslində Dəvəboynu - Ə.Ə.) adlı otlaq yerindən də bəhs olunur.

Kiçik Gilənar kənd sakini Xudaverdi Əlipənah oğlunun Baş Gəmi kəndinin Tülküdərəsi adlı 16 desyatin otlaq yerini ili 21 rubla 1884-1887-ci illər üçün icarəyə götürdüyü də həmin mənbədə qeyd olunub. Kəndin ərazisində Gərniçay adlı biçənək, Cənnətdərəsi adlı otlaq sahələri olub. Kəndin torpaqları Məmmədəlibulaq, Əlibulaq və Anabulaq bulaqlarının suyu ilə suvarılıb.

1935-ci il yanvarın 3-də kəndin Baş Gərni adı dəyişdirilərək Qarni qoyulub.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Aİ səfirləri Rusiyaya qarşı 14-cü sanksiyalar paketini razılaşdırıblar

Vladanka Andreyeva: COP29 gənclərin səsinin eşidilməsi üçün yaxşı fürsətdir

Azərbaycan klubu milli komandanın voleybolçusunu transfer edib

Filip Vuyanoviç: Azərbaycan ərzaq təhlükəsizliyi və kənd təsərrüfatının idarə edilməsi baxımından digər ölkələr üçün yaxşı nümunədir

"Sabah" klubunun kapitanı: Püşk qarşımıza ən çətin rəqibi çıxardı

Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına uğurlu sədrliyi COP29-a ev sahibliyi etməyimiz üçün bizə ilham verdi

Üç ölkənin müəyyən ərazilərinə quş qripi ilə əlaqədar tətbiq edilmiş məhdudiyyət aradan qaldırılıb

Ukraynalı uşaqlar Bakının tarixi yerləri ilə tanış olublar

Azərbaycanın iki parapauerliftinqçisi Dünya Kubokunda iştirak edəcək

Alman professor: Azərbaycan vətəndaşları sığorta risklərini necə həll edəcəklərini düşünürlər

Sabah bəzi yerlərdə arabir leysan yağacağı, dolu düşəcəyi ehtimalı var

“Qərbi Azərbaycana qayıdış” olimpiadasının final mərhələsi keçirilib

Fransa-Ermənistan tandemi hər iki ölkə üçün ciddi fəsadlarla nəticələnə bilər ŞƏRH

UNICEF: Hava çirkliliyi qlobal miqyasda əsas ölüm faktorlarından biridir

Türk dünyası: Birlikdə yeni strateji hədəflərə doğru

Yalçın Rəfiyev: COP29-a hazırlıqla bağlı görülən işlər təyin edilən vaxta uyğun gedir

Azərbaycan paraüzgüçüsünə “Paris-2024”də iştirak hüququ verilib -EKSKLÜZİV

Avropanın qaz ehtiyatlarının həcmi 74 faizi ötüb

ICESCO Ümumdünya Qaçqınlar Günü ilə bağlı müraciət yayıb

Ölkəmiz Annecy Beynəlxalq Animasiya Filmləri Festivalında təmsil olunub

İsmail Serageldin: Bu gün İKT sahəsi və elm təbii fəlakətləri qabaqlamağa imkan yaradır

İtalyan türkoloqun “Dədə Qorqud kitabı” ilə bağlı araşdırmaları” Azərbaycan dilində çapdan çıxıb

Polşa ukraynalı qaçqınlar üçün bəzi ödənişləri ləğv edəcək

Narkotik vasitənin İrandan Azərbaycana keçirilməsinin qarşısı alınıb

“Defence News”: ABŞ Çinin robot-itlərinin döyüş meydanına çıxa biləcəyindən narahatdır

AFFA Premyer Liqa klubunun sabiq məşqçisini cəzalandırıb

Qlobal iqlim dəyişkənliklərinin ekoloji mühitə təsiri məsələləri müzakirə edilir YENİLƏNƏCƏK

Salvadorda leysan yağışları 11 nəfərin ölümünə, 800-dən çox insanın təxliyə edilməsinə səbəb olub

FIFA reytinqi: Futbol üzrə Azərbaycan millisi bir pillə irəliləyib

Nazir: İqlim dəyişikliyinə davamlı dünya qurmaq üçün aydın planlarla ambisiyaları gücləndirməliyik

Fərid Qayıbov: Azərbaycan əhalisinin dörddəbirini gənclər təşkil edir

Azərbaycanın Məhkəmə-Hüquq Şurası Koreyada keçirilən beynəlxalq tədbirdə təmsil olunub

Taxıl sahələrinin 30 faizində biçin yekunlaşıb

Yüksək Səviyyəli 29-cu Toplantı çərçivəsində "Elm, texnologiya və innovasiyanın rolu” mövzusu müzakirə olunub YENİLƏNİB

BDU alimlərinin nanokompozit materialların sintezinə dair tədqiqatları davam edir

Azərbaycan futzal millisinin FIFA reytinqindəki mövqeyi bəlli olub

Alimlər: Yer iqlimi Günəşin sıx ulduzlararası buluddan keçməsinin təsirinə məruz qalacaq

Avro-2024: Almaniya millisi öz rekordunu yeniləyib

Dünya alimləri AzMİU-da – “Riyaziyyat, mexanika və tətbiqlərinin müasir problemləri”nə həsr olunan beynəlxalq konfrans keçirilir

Ötən ay 3,2 mindən çox şəxsə proaktiv qaydada pensiya təyinatı aparılıb

Ombudsman Aparatının və Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin birgə əməkdaşlığı ilə sahilyanı təmizlik aksiyası keçirilib

Honkonq Kore Akademiyası ilə elmi əməkdaşlıq məsələləri müzakirə edilib

Bakıdakı Rus evində Maksim Qorkinin Bakı səyahəti barədə mühazirə oxunub

“Zəngi qəzeti”nin qadın müxbirləri - Araşdırma

Ağdamın 3 kəndinə yeni elektrik xətlərinin çəkilişi nəzərdə tutulub

Rezidenturaya qəbul imtahanının birinci mərhələsi (ikinci cəhd) keçiriləcək

İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin sədri: Biz əhalinin xərclərini öz üzərimizə götürürük

Türkiyənin 2 vilayətində 5 terrorçu zərərsizləşdirilib

Ekvadorda kəskin hava şəraiti 126 nəfəri evsiz qoyub

® “STP Şirkətlər Qrupu” yeni əməkdaşlığa imza atıb

ASA: Azərbaycanda sığorta xidmətləri penetrasiyasının böyüməsi üçün potensial var

AEBA-nın koordinatoru: İqlim probleminə həll yolları axtarmaq üçün COP29 əla fürsətdir

Mərakeş donanması Atlantik okeanı sahillərində 91 miqrantı xilas edib

Rusiya Ukraynanın enerji obyektlərinə güclü zərbələr endirib

Muxtar Babayev: COVID-19 ilə iqlim dəyişikliyinə qarşı birgə mübarizəmiz arasında paralellər olduqca əhəmiyyətlidir

AMEA və Çinin Hebey Sosial Elmlər Akademiyası əməkdaşlıq edəcək

Yeni Kaledoniyanın xarici işlər naziri: Fransanı xalqımızın hüquqlarını tanımağa çağırırıq VİDEO

Dəniz Nəqliyyatı sahəsində İnsan Resursları və Gəmi Heyətinin İdarə olunmasına dair konfrans keçirilir

“Araz-Naxçıvan” klubunun yay hazırlıq planı açıqlanıb

Məcnun Məmmədov: Aqrar sığortanın əhatə dairəsinin genişləndirilməsi nəzərdə tutulur

Nigar Arpadarai: COP29-da əsas prioritet iqlim dəyişikliyi problemlərinin həllinə sərmayə cəlb etməkdir

Bu gün görkəmli bəstəkar Cahangir Cahangirovun doğum günüdür

Nazir: Kənd təsərrüfatı təyinatlı ərazilərinin 25 faizi sığorta təminatına alınıb

BANM tələbələri ABŞ Dövlət Departamentinin proqramının qalibi olublar

Rusiya XİN Paris ilə İrəvanın hərbi əməkdaşlığını şərh edib

Petre Roman: Xəzər dənizi suyunun getdikcə azalması son illər böyük narahatlıq doğurur

Milli Kitabxanada “Professor Nazim Axundоv-100” adlı kitab sərgisi açılıb

AMB sədri: Son üç ilə görə sığorta sektorunun aktivləri 34,2 faiz artıb

Azərbaycanda beynəlxalq sığorta forumu keçirilir

Avro-2024: İngiltərə Danimarkaya, İspaniya İtaliyaya qarşı

Şimali Kaliforniyada meşə yanğınları tüğyan edir

Azərbaycanı Dünya Kubokunda 14 şahmatçı təmsil edəcək

DİN: İyunun 19-da 28,5 kiloqramdan çox narkotik vasitə aşkarlanaraq götürülüb

Ombudsman: Xəzər dənizinin sahilindəki aksiyanın məqsədi dənizin ekoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasında cəmiyyətin rolunu artırmaqdır

Alimlər superkütləli qara dəliyin uğultusunu qeydə alıblar

Dünya birjalarında neft qiymətləri müxtəlif istiqamətlərdə dəyişib

Qırğızıstanın sabiq Baş naziri: Azərbaycanda İKT sektorunun inkişafına xüsusi diqqət göz önündədir

Miliça Peyanoviç-Durisiç: COP29 yeni biologiya, İKT və süni intellekt sahələrinin geniş müzakirə ediləcəyi məkan olmalıdır

DİN: İyunun 19-da 1 avtomat silah və 5 tüfəng təhvil götürülüb

Bakıda Qoşulmama Hərəkatı Gənclər Təşkilatının İqlim Fəaliyyəti Forumu keçirilir

Bakıda növbəti genişmiqyaslı daxili ümumşəhər iməciliyi keçiriləcək

DİN: İyunun 19-da 43 cinayətin açılması təmin olunub

Kənd təsərrüfatı nazirinin müavini Zərdabda vətəndaşlarla görüşəcək

Azərbaycan nefti 88 dollaradək bahalaşıb

Dövlət və ictimai xadimlərin adından saxta müraciətlər hazırlayan kibercinayətkar şəbəkə ifşa olunub

Ağcabədidə yabanı halda bitən çətənə kolları məhv edilib

Yeni mütərəqqi və demokratik dəyərlərə əsaslanan hüquqi islahatlar Azərbaycanı dünyada demokratik dövlət kimi tanıdıb

Şəkidə məktəbdə baş verən yanğın söndürülüb

Sabahdan müəllimlərin sertifikatlaşdırılması imtahanı başlanır

ADY gecikməyə görə sərnişinlər üçün ödənişsiz avtobus və qatarlar təyin edib

Paris Prokurorluğu aksiyaçının qolunu qoparan polisi məsuliyyətə cəlb etməyib

Çexiyada Orta əsrlərə aid dəfinə tapılıb

Rişi Sunakın mühafizəçisi seçki tarixi ilə bağlı mərcə girdiyi üçün saxlanılıb

Avropa Komissiyası bir neçə ölkəni cərimələyə bilər

Ukrayna ilə Gürcüstan arasında bərə reysləri bərpa olunacaq

Britaniyada iqlim fəalları tarixə abidəni narıncı rəngə boyayıblar

Yunanıstanda yanğına görə 3 kənd təxliyə edilib

Avro 2024: Şotlandiya - İsveçrə matçında qalib müəyyənləşməyib

Tədqiqat: Yaşlı vaxtda fiziki məşqlər sağlamlığa müsbət təsir göstərir

Türk şirkəti Azərbaycanda zəlzələ risklərini modelləşdirməyi planlaşdırır