Bakı, 18 noyabr (AZƏRTAC). Alman politoloqu, postsovet məkanı üzrə mütəxəssis Hayko Lanqnerv “Vestnik Kavkaza” nəşrinə verdiyi müsahibədə Gürcüstanda və Azərbaycanda seçkilərdən sonra yaranmış vəziyyəti, “Şərq tərəfdaşlığı”nın qarşıdakı zirvə toplantısını şərh etmiş, habelə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli perspektivləri barədə öz mülahizələrini açıqlamışdır.

Politoloq “Vestnik Kavkaza” nəşrinin Avropa Bürosunun rəhbəri Orxan Səttarovun Gürcüstanda seçkilərdən sonrakı dövrdə nələr gözlənməsi və bu ölkənin xarici siyasət oriyentirlərinin dəyişib-dəyişməyəcəyi barədə sual xarici siyasi oriyentirlərin dəyişəcəyi az ehtimal olunur. Nəzərə almaq lazımdır ki, 2008-ci ilin avqust ayında Rusiya-Gürcüstan müharibəsindən sonra yaranmış obyektiv reallıqlar yaxın gələcəkdə Rusiya-Gürcüstan münasibətlərində üstünlük təşkil edəcəkdir. Buna görə də Gürcüstanda rusiyapərəst dönüş yaranacağını söyləməyə dəyməz, lakin Tbilisi Moskva ilə praqmatik iqtisadi münasibətlər yaratmağa meyllidir, bu da Rusiya bazarının Gürcüstan məhsulları üçün cəlbedici olmasını nəzərə alsaq, tamamilə məntiqə uyğundur.

H.Lanqnerv Azərbaycan barədə onu qeyd etmişdir ki, Cənubi Qafqazın üç dövləti arasında Azərbaycan ən yüksək suverenliyə malik ölkədir. Bu, bütün regional və dünya miqyaslı aktorlarla öz münasibətlərini düşünüb-daşınılmış şəkildə quran rəsmi Bakının səmərəli xarici siyasi strategiyası və iqtisadi uğurları ilə bağlıdır. Azərbaycan Rusiya, Avropa, ABŞ və Türkiyə ilə sıx əməkdaşlıq edir. Bakı İranla da neytral münasibətlər yaratmağa nail olur. Azərbaycan bu xarici siyasət strategiyası çərçivəsində fəaliyyətini davam etdirəcəkdir və bu sahədə hər hansı əsaslı dəyişiklik gözlənilmir.

Alman politoloqu “Şərq tərəfdaşlığı”nın müsbət cəhətləri barədə onu qeyd etmişdir ki, “Şərq tərəfdaşlığı” və Aİ-nin qonşuluq siyasəti çərçivəsində avropalıların iqtisadi maraqları birinci yerdə durur. O demişdir: “Azad ticarət haqqında saziş bütün tərəflər üçün yalnız o halda sərfəli olacaqdır ki, sazişin iştirakçıları olan ölkələrdə iqtisadiyyatın inkişaf səviyyəsi təxminən eyni olsun. Lakin praktikada vəziyyət belə deyil. Aİ üzvü olan ölkələr iqtisadi və texnoloji baxımdan postsovet məkanındakı keçid iqtisadiyyatı ölkələrindən xeyli çox inkişaf etmişlər. Keçmiş sovet respublikaları hələ şaxələndirilmiş iqtisadiyyat quruculuğunun orta mərhələsindədir. Qeyri-bərabər tərəfdaşlar arasında azad ticarət asimmetrik iqtisadi münasibətlər yaradacaq və Avropa dövlətləri ilə postsovet ölkələrinin iqtisadiyyatları arasında kəskin fərqi daha da artıracaqdır.

Beləliklə, burada üstünlük heç də öz məhsulları üçün yeni satış bazarları qazanmaq arzusunda olan Aİ-nin tərəfində deyildir. Bunu yəqin etmək üçün Cənubi Qafqaz ölkələri ilə Aİ arasında ticarət balansını nəzərdən keçirmək kifayətdir. Gürcüstanın və Ermənistanın Avropa İttifaqı ilə ticarətdə çox böyük kəsirləri vardır. Bu ölkələrdə Aİ-dən idxal edilən məhsulların həcmi oraya ixrac ediləndən qat-qat artıqdır. Bunun əsas səbəbi ondan ibarətdir ki, Gürcüstanda və Ermənistanda Aİ ölkələri üçün maraq doğuran məhsullar, çətin ki var.

H.Lanqnerv Aİ ilə ticarət balansında profisitə malik olan Azərbaycanı region ölkələri arasında xüsusi qeyd etmişdir. O bildirmişdir ki, Azərbaycan regiondakı qonşuları ilə müqayisədə aşkar üstünlüyə malikdir. Çünki, o, neftdən əldə edilən gəliri iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi üçün sərmayə qoya bilər və həqiqətdə də bunu edir.

Alman politoloqunun fikrincə, fəal daxili iqtisadiyyat yaradılması və müəyyən ixrac məhsulları üzrə ixtisaslaşma bir-birini istisna etmir, əksinə, bunlar birlikdə ölkənin iqtisadi potensialını inkişaf etdirmək və əhalinin həyat səviyyəsini yüksəltmək imkanlarını təmin edir.

O demişdir: “Bu yolda Azərbaycan Gürcüstan və Ermənistanla müqayisədə xeyli tərəqqi etmişdir. Bütün Cənubi Qafqazda sənaye məhsulları istehsalının təqribən 80 faizi Azərbaycanın payına düşür. Burada orta həyat səviyyəsi və əhalinin orta gəlir səviyyəsi xeyli yüksək, yoxsulluq göstəricisi isə qonşu ölkələrdə olduğundan xeyli aşağıdır. Əlbəttə, bütün problemlər həll edilməmişdir, lakin Azərbaycanın iqtisadi inkişafının əsas strategiyası düzgündür. Bu fonda Aİ ilə münasibətlərdə hər iki tərəfin mənafelərinə cavab verən bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq yaratmaq da çox vacibdir”.

Hayko Landnerv Vilnüs sammitində Ermənistanın Aİ ilə assosiativ müqavilə imzalamaqdan faktiki imtina etməsini və Rusiyanın başçılıq etdiyi Gömrük İttifaqına qoşulmasını şərh edərək demişdir ki, bu fakt ilk növbədə regionda geosiyasi qüvvələr balansını əks etdirir. Aİ ilə assosiasiya haqqında müqavilə imzalanacağı təqdirdə nəzərə alınması vacib olan yuxarıda sadalanmış mühüm məqamlardan əlavə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi nəticəsində Ermənistanın Rusiyaya birtərəfli bağlanması da öz təsirini göstərmişdir. Ermənistanın xarici siyasəti manevr etməyə qabil deyil və Moskvanın iradəsindən asılıdır. Moskva isə əlbəttə, öz mənafelərindən əl çəkməyə hazırlaşmır və Rusiyanın təsir zonasında Aİ-nin iqtisadi və siyasi cəhətdən möhkəmlənməsinə mane olacaqdır. Rusiyanın nöqteyi-nəzərindən və onun mənafeləri baxımından bu, tamamilə aydındır. Lakin Ermənistan üçün bu fəlakətli nəticələrə, yəni iqtisadi geriliyə, kütləvi yoxsulluğa, əhalinin sosial həyat şəraitinin pisləşməsinə, kütləvi miqrasiyaya və ciddi demoqrafik problemlərə gətirib çıxaracaqdır.

Politoloq Dağlıq Qarabağ münaqişəsi barədə söhbət açaraq qeyd etmişdir ki, bu münaqişəni əsla “dondurulmuş” hesab etmək olmaz, çünki cəbhə xəttində az qala hər gün insanlar həlak olur, toqquşmalar baş verir. Münaqişənin tənzimlənməsinə dair danışıqların aparıldığı ATƏT-in Minsk qrupunun formatına nəzər salsaq görərik ki, bütün Cənubi Qafqazda real siyasi sanbala malik olan yeganə vasitəçi ölkə Rusiyadır. Bu baxımdan nə Fransa onunla rəqabət apara bilər, nə də ABŞ. Buna görə də Ermənistanla Azərbaycan arasında münaqişə məhz Rusiyanın vasitəçiliyi ilə həll edilə bilər. Yaranmış vəziyyətdən çıxış yolu məhz Yerevan, Bakı və Moskvanın qarşılıqlı fəaliyyəti şərti ilə tapıla bilər.

Hayko Lanqnervin fikrincə, bu münaqişənin ağlabatan həlli onun yalnız Azərbaycanın ərazi bütövlüyü prinsipi əsasında nizamlanmasıdır. Hazırda Azərbaycanın ərazi bütövlüyü pozulmuşdur.

Politoloq sonda qeyd etmişdir ki, beynəlxalq hüququn iki prinsipi - ərazi bütövlüyü və təyini-müqəddərat prinsipləri bir-birini istisna etmir, ölkənin ərazi bütövlüyü çərçivəsində yüksək muxtariyyət statusu verilməsi yolu ilə bu prinsiplərin hər ikisi reallaşdırıla bilər. Bu, ilk növbədə, Dağlıq Qarabağın hüdudlarından kənarda Ermənistan tərəfindən işğal edilmiş yeddi rayonun deyil, sovet dövründə Dağlıq Qarabağ muxtar vilayəti adlanan ərazinin gələcək qəti statusuna aiddir. Müharibədən əvvəl bu yeddi rayonun əhalisi əsasən azərbaycanlılardan ibarət idi. Onlar mümkün qədər tezliklə Azərbaycana qaytarılmalıdır. Məcburi köçkünlər öz yurdlarına qayıtmaq hüququna malikdir və bu halda münaqişənin həllində indi yaranmış mürəkkəb vəziyyət əsasən aradan qaldırılmış olacaqdır.