BMT: Urbanizasiya şəhərlərin idarə olunmasına yeni yanaşma tələb edir
Bakı, 20 fevral, AZƏRTAC
Bu gün planetimizin bütün sakinlərinin 55 faizi şəhərlərdə yaşayır. Yaxın illərdə əsasən Afrika və Asiyada urbanizasiya hesabına şəhər sakinlərinin sayı daha da artacaq. Şəhər sakinlərinin sayının sürətlə artması ilə əlaqədar, xüsusən sənayeləşmə sahəsində, yeni imkanlar yaranır, lakin bununla bərabər şəhərlərdə əhalinin həddən artıq sıxlaşması, qeyri-bərabərliyin artması və ətraf mühitin deqradasiyaya məruz qalması labüd olur.
AZƏRTAC BMT Xəbərlər Mərkəzinə istinadla bildirir ki, bu təşkilatın Nyu-Yorkdakı qərargahında keçirilmiş iclası davamlı inkişaf, ərzaq təminatı və iqlim dəyişmələrinin ləngildilməsində şəhərlərin rolu məsələsinə həsr edilib. BMT Baş Assambleyasının sədri Mariya Fernanda Espinosa müxtəlif qitələrdə yerləşən bir sıra şəhərlərin merlərinin də cəlb edildiyi bu iclasın iştirakçılarına müraciətlə qeyd edib ki, sürətli urbanizasiya şəhərlərin idarə olunmasına yeni yanaşma tələb edir. Espinosa xatırladıb ki, 2050-ci ilə qədər planetin sakinlərinin 70 faizi şəhərlərdə yaşayacaq.
Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsinin 1 yanvar 2019-cu il üçün məlumatına görə, respublikamızın sakinlərinin sayı 9 milyon 981 min 457 nəfər olub. Ölkə əhalisinin 52,8 faizi şəhərlərdə, 47,2 faizi kənd yerlərində yaşayır. Əhalinin 49,9 faizi kişilər, 50,1 faizi qadınlardır.
BMT-nin bu yaxınlarda dərc edilmiş məruzələrinin birində göstərilir ki, hazırda Şimali Amerikada şəhərlərin sayı daha çoxdur. Orada əhalinin 82 faizi şəhərlərdə yaşayır. Afrika və Asiyada şəhər sakinlərinin sayı hələlik xeyli aşağıdır, lakin 2030-cu ilə qədər Afrika sakinlərinin 47 faizi və Asiya əhalisinin 56 faizi şəhərlərdə yaşayacaq. O vaxtadək Avropada şəhərlilərin sayı 77 faizə çatacaq.
Şəhərlər intellektual fəaliyyət, ticarət, mədəniyyət, elm, məhsuldar əmək və sosial inkişaf mərkəzləridir. Bununla bərabər, şəhərlərin çoxu böhran mərkəzlərinə, bəzi şəhər rayonları isə “getto”lara, dilənçiliyin və cinayətkarlığın kütləvi hal aldığı yerlərə çevrilməkdədir.
İstər inkişaf etməkdə olan, istəsə də inkişaf etmiş ölkələrin sakinlərinin çoxu üçün mənzil əlçatmaz olur. Bu gün bütün dünyada təqribən 1,6 milyard insanın mənzil şəraiti qeyri-qənaətbəxş vəziyyətdədir. Şəhərlərdə təqribən 1 milyard sakin xarabalıqlarda məskunlaşıb.
BMT Baş Assambleyasının budəfəki, 73-cü sessiyasında iştirak edən dövlətlər 2016-cı ilin oktyabr ayında Kito şəhərində qəbul edilmiş “Şəhərlərin İnkişafı Proqramı”nın əhəmiyyətini bir daha vurğulayıblar. Urbanizasiya sahəsində qarşıda duran məsələlərin bir növ gündəliyi olan bu Proqramda ekoloji cəhətdən salamat şəhərlərin tikintisi və inkişafı strategiyası öz əksini tapıb.
Proqramda şəhərlərin planlaşdırılması və inkişafı məsələlərinə yeni yanaşmaya çağırış var. Sənədin müəlliflərinin fikrincə, məsələyə bu cür yanaşma 2030-cu ilə qədər olan dövrdə inkişaf sahəsində gündəliyin həyata keçirilməsinə mühüm töhfə olacaq. Xatırladaq ki, həmin qətnamədə 17 hədəf və 169 konkret vəzifə, o cümlədən dilənçiliyin ləğv edilməsi, sağlamlığın qorunması, gender bərabərliyinin təmin edilməsi, iqlim dəyişmələrinə qarşı mübarizə, iqtisadi artımın və yeni iş yeri yaradılmasının stimullaşdırılması, müasir enerji mənbələrindən istifadə imkanının yaxşılaşdırılması, su təchizatı və sanitariya sahəsində xidmətlərin genişlənməsi, ətraf mühitin qorunması məsələləri müəyyən edilib.
17 hədəfdən 11-cisində bütün sakinlərin mənafeyi naminə şəhərlərin inkişaf etdirilməsi, onların innovasiyalar və sosial dəyişiklikləri mərkəzlərinə çevrilməsi vəzifəsi təsbit olunub.
Şəhərlərin inkişaf strategiyasının reallaşdırılmasına həsr edilmiş forumda çıxış edən BMT Baş katibinin birinci müavini Əminə Məhəmməd vurğulayıb ki, davamlı inkişaf uğrunda döyüş məhz şəhərlərdə gedəcək və bu döyüşdə qalib tərəf məhz şəhərlərdə müəyyən ediləcək.
Əminə Məhəmməd deyib: “Davamlı inkişafın, sülhün və təhlükəsizliyin təmin edilməsində şəhərlərin və urbanizasiyanın mühüm rol oynadığını hamımız yaxşı bilirik. Bu gün insanların əksəriyyəti - təqribən 4 milyard sakin şəhər rayonlarında yaşayır. 2050-ci ilə qədər şəhər sakinlərinin sayı 6 milyarda çatacaq”.
BMT Baş katibinin birinci müavini qeyd edib ki, iş yerləri, texnologiyalar şəhərlərdə cəmləşib, fəal iqtisadi inkişaf orada müşahidə olunur. Dünya üzrə ümumi daxili məhsulun 80 faizdən çoxu şəhərlərin payına düşür.
Bölmənin digər xəbərləri
