Coğrafiyaçı alim Azərbaycanda təbii fəlakət risklərinin müəyyən edilməsindən danışıb
Bakı, 29 dekabr, AZƏRTAC
Elm və Təhsil Nazirliyinin akademik Həsən Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun elmi seminarında Geomorfologiya və təbii risklər şöbəsinin baş elmi işçisi coğrafiya elmləri doktoru, dosent Starə Tarixazərin institut əməkdaşlarının Qazaxıstanın Almatı şəhərində keçilən beynəlxalq elmi-praktik konfransda iştirakı barədə məruzəsi dinlənilib.
Bu barədə AZƏRTAC-a institutdan məlumat verilib.
“Sel axınının təhlükəsizliyi - Kazsolezaşçitanın 50 illik fəaliyyəti: mövcud vəziyyət və perspektivlər” mövzusuna həsr edilən tədbirdə Stara Tarixazər sel hadisələrinin öyrənilməsinin Azərbaycan üçün mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyini vurğulayıb. Alim Azərbaycanda təbii fəlakət risklərinin müəyyən edilməsini, risklərə uyğun tədbirlərin hazırlanmasını, onların təsirini aradan qaldırmaq və ya azaltmaq üçün yeni üsulların tətbiq edildiyini diqqətə çatdırıb. O bildirib ki, fəlakətli hadisələrlə bağlı statistik məlumatlar XX əsrin sonunda - XXI əsrin əvvəllərində demək olar ki, hər 100 min insanın təbii fəlakətlərdən həlak olduğunu göstərir. Yəni son 100 ildə dünyada hər il 16 min insan ölür. Son bir neçə ildə təbii fəlakətlərdən dəymiş maddi ziyan 300 milyard dollardan çox olmuşdur. Bu gün ölkələrin davamlı inkişafının ən mühüm amillərindən biri fəlakət riskinin azaldılmasına xüsusi yerin ayrılmasıdır.
“Fövqəladə Hallar Nazirliyinin məlumatına görə, 2022-ci ildə Azərbaycanda 15 247 təbii və texnogen xarakterli hadisə baş verib. 2021-ci illə (14730 insident) müqayisədə belə hallar 4 faiz artıb. İdarənin məlumatına görə, 2022-ci ildə fövqəladə hallar zamanı 55 nəfər ölüb, daha 206 nəfər xəsarət alıbsa, 2021-ci ildə bu rəqəmlər müvafiq olaraq 87 və 278 nəfər olub. Bu ilin 9 ayı ərzində (yanvar-sentyabr aylarında) Azərbaycan ərazisində 12 425 təbii və texnogen xarakterli hadisə qeydə alınıb. Bu hadisələr nəticəsində 48 nəfər ölüb, daha 181 nəfər yaralanıb. Ölkə ərazisinin 13 faizi təhlükəli geodinamik proseslərə, o cümlədən 1300 kvadratkilometr ərazi sel prosesləri zonasındadır”, - deyə alim bildirib.
O, çıxışında 30 ilə yaxın müddətdə işğal altında qalan 20 faiz Azərbaycan torpaqlarının 44 günə azad edildiyini, bu ilin sentyabrında 23 saat ərzində başa çatan əməliyyat nəticəsində ölkəmizin öz suverenliyini və konstitusiya quruluşunu tamamilə bərpa etdiyini deyib.
Sonra S.Tarixazər “Girdimançay və Ağsuçay çaylarının sel meylli hövzələrinin sürüşməyə həssaslığının qiymətləndirilməsi üçün kəmiyyət üsullarının tətbiqi” mövzusunda məruzə edib. Coğrafiyaçi alim ölkədə təbii fəlakət risklərinin təsirinin aradan qaldırılması və ya azaldılması üçün yeni üsulların tətbiq edildiyini diqqətə çatdırıb. O bildirib ki, tədqiqat ərazisi çox aşağı, aşağı, orta, yüksək və çox yüksək olmaqla sürüşmə potensialının dərəcəsinə görə beş zonaya bölünüb, alınan modellərin etibarlılığı AUC ROC (səhv əyrisi altındakı sahə) analizindən istifadə etməklə qiymətləndirilib ki, bu da istifadə olunan metodun yüksək performansını göstərir. CİS əsasında statistik modellərdən istifadə edilməklə sürüşməyə həssaslıq xəritələri tərtib edilib. Sonra isə fəza analitik təhlükələrin istifadəsi ilə seçilmiş amillərin təhlilinin nəticəsi birləşdirilərək həssaslığın qiymətləndirilməsi aparılıb.
Bölmənin digər xəbərləri
