Bakı, 22 avqust, AZƏRTAC

Özbək və Azərbaycan ədəbiyyatları qədim zamanlardan bir-biri ilə yanbayan inkişaf edən iki qardaş ədəbiyyatdır. Bugünkü dövrdə də bu iki xalqın ədəbiyyatşünasları bir-birinin zəngin ədəbi irsi ilə daim maraqlanırlar. Özbək ədəbiyyatı Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında bir çox tədqiqatların mövzusu olub. Özbək folklorunun nağıl, dastan, tapmaca, atalar sözləri kimi janrlarının bənzərsiz nümunələri Azərbaycan xalqının sevimli əsərlərinə çevrilib. Yaxın keçmişimizin məşhur yazıçılarından Əbdürrauf Fitrət, Həmzə Həkimzadə Niyazi, Abdulla Qədiri, Əbdülhəmid Çolpan, Abdulla Qəhhar, Həmid Alimcan, Zülfiyyə, Qafur Qulam, Maqsud Şeyxzadə, Kamil Yaşin və Camal Kamalın əsərləri Azərbaycan dilinə tərcümə olunub, ayrıca kitab şəklində nəşr edilib.

Həmçinin ədəbiyyatşünaslıq sahəsində bir sıra işlər görülüb. Özbək ədəbiyyatına dair təkcə elmi məqalələr deyil, həm də çoxlu dissertasiyalar yazılıb. Bunlara Azad Nəbiyev, Xəlil Rza Ulutürk, Cənnət Nağıyeva, Almaz Ülvi Binnətovanın xüsusi elmi araşdırmalarını əlavə etmək olar.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikirlər Əlişir Nəvai adına Daşkənd Dövlət Özbək Dili və Ədəbiyyatı Universitetinin rektoru akademik Shuxrat Sirojiddinovun “Əlişir Nəvainin əsri və nəsri” monoqrafiyası müstəqillik dövrü Azərbaycan nəvaişünaslığının ən sanballı nümunəsidir” sərlövhəli məqaləsində yer alıb.

Məqalədə bildirilir ki, Özbəkistanda da Vahid Abdullayev, Vahid Zahidov, İzzət Sultan, Natan Mallayev, Ləziz Kayumov, Həmid Süleymanov, Parso Şəmsiyev, Suyimə Ğəniyeva, Şirəli Turdiyev, Həsənxoca Məhəmmədxocayev, Səid Əliyev, Xaliq Koroğlu, Akif Bağırov, Yaşar Qasımov kimi alimlər Azərbaycan ədəbiyyatı ilə bağlı tədqiqatlar aparıblar. Bundan başqa, Azərbaycan yazıçılarının əsərlərinin özbək dilinə tərcüməsində müəyyən təcrübə qazanılıb. Camal Kamal, Osman Qoçkar, Şəhla Qasımova, Gülbahar Aşurova kimi yaradıcı-tədqiqatçıların tərcümələri vasitəsilə özbək oxucuları Azərbaycan ədəbiyyatı ilə mütəmadi tanış olurlar.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən 2021-ci il Azərbaycanda “Nizami Gəncəvi İli” elan edildi. 2021-ci ilin əvvəlindən Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin xüsusi Fərmanı ilə Əlişir Nəvainin 580 illik yubileyi geniş şəkildə qeyd olundu. Hər iki xalq Nizamini və Nəvaini eyni dərəcədə əziz və hörmətli hesab edir.

Məqalə müəllifinin fikrincə, Əlişir Nəvainin yaradıcılıq irsinin öyrənilməsi Özbəkistan və Azərbaycan arasında ədəbi-mədəni əlaqələrin inkişafının yüksək məqamıdır. Qeyd olunub ki, nəvaişünas-alim Almaz Ülvi Binnətovanın “Əlişir Nəvainin əsri və nəsri (elmi-filoloji və dini-təsəvvüfi əsərləri)” monoqrafiyası hər iki ölkədə böyük hadisə kimi dəyərləndirilib. Bu kitabda şair Əlişir Nəvai daha çox dilçi, ədəbiyyatşünas, əruzşünas - nəzəriyyəçi-alim, tarixçi, ilahiyyatçı, təzkirəşünas, sənədşünas alim kimi təqdim olunub. Monoqrafiyaya həsr olunmuş konfransın materiallarında (Bakı, 2021) akademik İsa Həbibbəyli, akademik Şuhrat Sirojiddinov, professorlardan – Tanju Seyhan, Dilorom Salahi, Həmidulla Baltobayev, Qazaqbay Yoldaş, Nurbay Cabbar, Yaşar Qasım, Əlizadə Ələsgərli, Maqsud Asadov və bir çox tanınmış elm adamlarının, diplomat-səfirlərdən Bahrom Aşrafxanov (Özbəkistan) və Amanullah Ceyhunun (Əfqanıstan) məqalələri yer alıb.

Akademik Shuxrat Sirojiddinov məqaləsində qeyd edir ki, Almaz Ülvinin özbək ədəbiyyatına olan məhəbbəti, dostluğa, adət-ənənələrə böyük hörməti onun ədəbi əlaqələrə həsr etdiyi elmi araşdırmalarında öz əksini tapıb. “Professorun özbək ədəbiyyatına, xüsusən də Əlişir Nəvai yaradıcılığına həsr olunmuş “Əlişir Nəvainin əsri və nəsri” kitabının Azərbaycanda nəşri bizi sevindirdi. Kitabda Nəvainin epik və lirik əsərlərinə diqqət yetirilir, yazıçının hər bir əsərinin bədii şərhində onun yeni cəhətləri tədqiq edilərək oxucunun (və ya araşdırmaçının) diqqətinə çatdırılır”, - deyə məqalədə qeyd olunur. Müəllif daha sonra Almaz Ülvinin bu fikrinə diqqət çəkir: “Əlişir Nəvainin Nizami Gəncəviyə münasibəti, Məhəmməd Füzulinin Əlişir Nəvai haqqında yüksək fikirləri xalqlarımız arasında ədəbi əlaqələrin təməl daşıdır”.

Məqalədə vurğulanır ki, Almaz Ülvinin “Əlişir Nəvainin əsri və nəsri” (elmi-filoloji və dini-təsəvvüfi əsərləri)” monoqrafiyası müstəqillik dövrü Azərbaycan nəvaişünaslığının ən sanballı nümunəsidir. Bu monoqrafik tədqiqatda Əlişir Nəvainin dövrü və həyatı ilə birlikdə onun bədii nəsri dərin və əhatəli araşdırmadan sonra oxuculara təqdim olunur. Bu kitab Nəvainin iyirmi bir əsərini oxumaq və anlamaq üçün aydın mənbə kimi qiymətlidir.

Akademik Shuxrat Sirojiddinov məqaləsində monoqrafiyanın “Əlişir Nəvai: dövrü, həyatı və yaradıcılığından səhifələr”, “Əmir Əlişir Nəvainin ədəbi xəzinəsinin inciləri” fəsillərinə toxunur, tədqiqatın növbəti hissəsinin Nəvainin elmi-filoloji, dini-təsəvvüfi əsərlərinin xronologiyasını əhatə etdiyini bildirir. Qeyd edir ki, Əlişir Nəvainin dini-təsəvvüfi əsərlərinin şərhinə həsr olunan bölmə də diqqətəlayiqdir: “Hədisi-Ərbəin”, “Nəzmul-cəvahir”, “Lisanut-teyr”, “Qisseyi-Şeyx Sənan”, “Siracul –muslimin”, “Məhbubul-qülub”, “Oxatma haqqında risalə”, “Minacat” və bu kimi əsərlərin məzmun və fəlsəfəsi ətraflı şərh edilir, şairin şəxsi fikirlərinə də geniş yer verilir”.

Məqalədə monoqrafiyanın “Əlişir Nəvai və Azərbaycan” adlı xüsusi bölməsinə diqqət çəkilir. “Bu bölmədə Azərbaycan nəvaişünaslığında və ədəbiyyatşünaslığında Nəvai yaradıcılığının tədqiqi məsələsi geniş və ətraflı işıqlandırılıb. Kitabın sonunda müəllif Almaz Ülvinin özbək ədəbiyyatı və Nəvai yaradıcılığı ilə bağlı əsərləri haqqında biblioqrafik siyahı verilib. Hesab edirik ki, Almaz Ülvi Binnətovanın “Əlişir Nəvainin əsri və nəsri (elmi-filoloji və dini-təsəvvüfi əsərləri)” monoqrafiyası Özbəkistanın və qardaş ölkənin elmi ictimaiyyətinin böyük marağına səbəb olub. Bu mənada Almaz xanımın bu kitabı xalqlarımız və ölkələrimiz arasında çoxəsrlik əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə və inkişafına xidmət edir. Bunun Özbəkistan-Azərbaycan ədəbi əlaqələrinin, alimin çoxillik tədqiqatlarının, Nəvai yaradıcılığı ilə bağlı yorulmaz fəaliyyətinin, eyni zamanda, Nəvai şəxsiyyəti, yaradıcı irsi və özbək ədəbiyyatına böyük hörməti olduğunu desək, yanılmarıq”, - deyə akademik Shuxrat Sirojiddinov yazır.

Müəllif məqalənin sonunda Almaz Ülvi Binnətovanın 2022-ci il avqustun 30-da Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin Sərəncamına əsasən “Dostluq” ordeni ilə təltif edildiyini xatırladır, onun Türk dünyasının bir çox medalları ilə də təltif olunduğunu, Özbəkistan Yazıçılar Birliyinin fəxri üzvü, bu ölkənin bir çox universitetlərinin fəxri professoru olduğunu qeyd edir, onun ədəbi əlaqələr kontekstində fəaliyyətini yüksək dəyərləndirir.