Bakı, 12 iyun, AZƏRTAC

Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər sırasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura sahələrinin genişləndirilməsi mühüm yer tutur. Bu məqsədlə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2026-cı il 25 may tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair 2026-2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı” sahənin potensialından daha səmərəli istifadəni, investisiyaların artırılmasını, müasir texnologiyaların tətbiqini və ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsini nəzərdə tutur.

Dövlət Proqramının hədəfləri, gözlənilən nəticələri və sektorun inkişaf perspektivləri ilə bağlı iqtisadçı-ekspert, Kiçik və Orta Biznes Agentliyinin (KOBİA) İdarə Heyəti sədrinin müşaviri Zaur Qardaşov AZƏRTAC-ın suallarını cavablandırıb. Müsahibəni təqdim edirik:

- Azərbaycanda qeyri-neft sektorunun inkişafı və xüsusilə kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura sahələrinin inkişafı ilə bağlı Dövlət Proqramının mahiyyəti və mövcud hüquqi baza barədə nə deyə bilərsiniz?

- Azərbaycanda qeyri-neft sektorunun inkişafı dövlət siyasətinin əsas prioritet istiqamətlərindən biridir. Bu baxımdan kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura sahələrinin inkişafı ölkənin ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, regionlarda məşğulluğun artırılması və ixrac potensialının genişləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Məhz bu məqsədlə hazırlanmış “Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair 2026–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı” ölkənin aqrar sektorunda yeni inkişaf mərhələsinin əsas strateji sənədlərindən biri hesab olunur.

Azərbaycanın zəngin su ehtiyatları, Xəzər dənizinə çıxışı və əlverişli iqlim şəraiti balıqçılıq və akvakultura sektorunun inkişafı üçün geniş imkanlar yaratsa da, bu potensialdan tam istifadə olunmur. Bunun əsas səbəblərindən biri uzun illər ərzində sahədə mövcud olmuş həddindən artıq tənzimləmə mexanizmləri və inzibati maneələrdir. Tənzimləmə nəticəsində yeni müəssisələrin yaradılması çətinləşib, xüsusilə kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərinin sektora daxil olması məhdudlaşıb. Nəticədə təbii resurslardan istifadə imkanları məhdud sayda təsərrüfatlar arasında cəmlənib, rəqabət və innovasiya zəif inkişaf edib.

Azərbaycanda balıqçılıq və akvakultura sektorunun hüquqi tənzimlənməsi əsasən “Balıqçılıq haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu əsasında həyata keçirilir. Bu qanun dövlətin balıqçılıq və su bioresurslarından istifadəyə dair siyasətinin əsas prinsiplərini, təbii ehtiyatların qorunması və səmərəli istifadəsi mexanizmlərini müəyyən edir. Bununla yanaşı, 2017-ci ildə “Akvakulturanın həyata keçirilməsi Qaydası”nın təsdiq edilməsi akvakultura fəaliyyətinin təşkili və həyata keçirilməsi üçün mühüm normativ baza formalaşdırıb. Lakin son illərin təcrübəsi göstərir ki, mövcud normativ-hüquqi çərçivənin tətbiqi zamanı müəyyən inzibati və institusional maneələr qalmaqda davam etmiş, xüsusilə kiçik və orta sahibkarların sektora daxil olması, su hövzələrinin istifadəsi və investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi sahəsində arzuolunan nəticələr tam əldə edilməmişdir.

- “Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair 2026–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı”nın əsas məqsədləri və strateji hədəfləri nədən ibarətdir?

- 2026–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramının əsas məqsədi kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura sektorlarının dayanıqlı inkişafını təmin etmək, məhsuldarlığı artırmaq, yeni investisiyaları cəlb etmək və müasir texnologiyaların tətbiqini genişləndirməkdir. Proqram çərçivəsində aşağıdakı strateji hədəflərin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur:

- Balıq və akvakultura məhsulları istehsalının bir neçə dəfə artırılması;

- Ölkənin ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi;

- Balıq məhsulları üzrə idxaldan asılılığın azaldılması;

- İxrac potensialının artırılması;

- Kiçik və orta sahibkarların sektora cəlb olunması;

- Müasir emal müəssisələrinin yaradılması;

- Elmi-tədqiqat və innovasiya fəaliyyətinin gücləndirilməsi;

- Yeni iş yerlərinin yaradılması və regionların inkişafının dəstəklənməsi.

Bu məqsədlərə nail olmaq üçün hüquqi və institusional mexanizmlərin təkmilləşdirilməsi, tənzimləmə prosedurlarının sadələşdirilməsi, sahibkarların resurslara çıxış imkanlarının genişləndirilməsi və investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması əsas prioritetlərdən biri kimi müəyyən edilib. Dövlət Proqramının uğurla həyata keçirilməsində Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən Balıqçılıq və Akvakultura Mərkəzi xüsusi rol oynayacaq. Mərkəz dövlət siyasətinin həyata keçirilməsi, sahənin inkişaf strategiyasının koordinasiyası, investisiyaların təşviqi, sahibkarların dəstəklənməsi, elmi-texniki yeniliklərin tətbiqi və akvakultura fəaliyyətinin inkişafı istiqamətində mühüm funksiyalar yerinə yetirəcək.

Mərkəzin fəaliyyəti nəticəsində sahibkarların resurslara çıxış imkanlarının genişləndirilməsi, dövlət dəstəyi mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi, yeni texnologiyaların tətbiqinin sürətləndirilməsi və sahənin institusional inkişafının təmin olunması gözlənilir. Məhz Balıqçılıq və Akvakultura Mərkəzi bu sahədə uzun illər mövcud olmuş problemlərin həllində, dövlət və özəl sektor arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsində və qarşıya qoyulmuş strateji hədəflərin həyata keçirilməsində əsas əlaqələndirici qurumlardan biri ola bilər.

- Azərbaycanın balıqçılıq və akvakultura sahəsində mövcud potensialı, beynəlxalq təcrübə və innovativ texnologiyalar sektorun gələcək inkişafına hansı imkanları yaradır?

- Azərbaycanın balıqçılıq və akvakultura sahəsində geniş təbii resursları, əlverişli coğrafi mövqeyi və müasir texnologiyaların tətbiqi imkanları sektorun gələcək inkişafı üçün mühüm zəmin yaradır. Balıqçılıq və akvakultura sektorunun inkişafı üzrə Dövlət Proqramında nəzərdə tutulan tədbirlərin effektiv icrası ilk növbədə mərkəzin elmi, təşkilati və metodiki potensialından, həmçinin sahibkarlarla, elmi müəssisələrlə və beynəlxalq tərəfdaşlarla quracağı əməkdaşlıq mexanizmlərindən asılı olacaq.

Balıqçılıq və akvakultura Azərbaycan iqtisadiyyatının ən perspektivli istiqamətlərindən biridir. Balıq məhsulları əhalinin keyfiyyətli və əlçatan proteinlə təmin edilməsində mühüm rol oynayır. Balıq dünyada ən əlverişli və iqtisadi cəhətdən səmərəli protein mənbələrindən biri hesab olunur. Azərbaycanın Xəzər dənizi boyunca geniş sahil əraziləri mövcuddur. Bu ərazilərin müəyyən hissəsinin dəniz akvakulturası üçün ayrılması və müasir yetişdirmə təsərrüfatlarının yaradılması 2030-cu ilə qədər qarşıya qoyulan istehsal hədəflərinə nail olunmasına mühüm töhfə verə bilər.

Bununla yanaşı, ölkənin daxili su hövzələri, gölləri və su anbarları da akvakultura təsərrüfatlarının inkişafı üçün əhəmiyyətli potensiala malikdir. Bu potensialın səmərəli istifadəsi daxili bazarın yerli məhsullarla təmin edilməsinə və ixrac imkanlarının genişlənməsinə şərait yaradacaq. Balıqçılıq və akvakultura sahəsində inkişaf etmiş ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, sektorun uğuru kiçik sahibkarlarla iri şirkətlər arasında əməkdaşlıq modelinin qurulmasından asılıdır. Tailand, Malayziya, Türkiyə və digər ölkələrdə minlərlə kiçik fermer təsərrüfatları fəaliyyət göstərir və ümumi istehsalda mühüm paya malikdir. Bu modeldə iri şirkətlər əsasən damazlıq materialı, yüksək keyfiyyətli yemlər, yem əlavələri, vitaminlər, logistika və emal infrastrukturu təmin edir. Kiçik fermerlər isə birbaşa istehsal prosesini həyata keçirirlər. Dövlət isə təbii resursların səmərəli istifadəsinə, onların ədalətli bölüşdürülməsinə və ekoloji tarazlığın qorunmasına nəzarət edir. Belə yanaşma sahibkarlığın inkişafı, məhsuldarlığın artırılması və innovasiyaların sürətlə tətbiqi baxımından ən uğurlu modellərdən biri hesab edilir.

Balıqçılıq və akvakultura yüksək elmtutumlu və innovasiya əsaslı kənd təsərrüfatı sahəsidir. Müasir dövrdə resirkulyasiya sistemləri (RAS), “ağıllı” yemləmə texnologiyaları, biofiltrasiya sistemləri, genetik seleksiya proqramları və yeni nəsil yem əlavələrinin tətbiqi məhsuldarlığın əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldilməsinə imkan verir. Eyni zamanda, yüksək məhsuldarlığa malik damazlıq materialının istehsalı, yerli yem sənayesinin inkişafı, müasir emal müəssisələrinin yaradılması və rəqəmsal monitorinq sistemlərinin tətbiqi sektorun rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına xidmət edəcək.

- Dövlət Proqramının strateji əhəmiyyəti və gözlənilən nəticələri barədə nə deyə bilərsiniz?

- “Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair 2026–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı” ölkənin ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişafı, regionlarda iqtisadi fəallığın artırılması və kənd ərazilərində məşğulluğun genişləndirilməsi baxımından mühüm strateji əhəmiyyətə malikdir. Proqramın uğurlu icrası nəticəsində balıq və akvakultura məhsullarının istehsal həcminin əhəmiyyətli dərəcədə artacağı, minlərlə yeni iş yerinin yaradılacağı, idxaldan asılılığın azalacağı və ixrac imkanlarının genişlənəcəyi gözlənilir. Dövlət, elm və özəl sektor arasında əməkdaşlığa əsaslanan yeni inkişaf modeli Azərbaycanın yaxın illərdə Xəzər regionunun aparıcı balıqçılıq və akvakultura mərkəzlərindən birinə çevrilməsi üçün möhkəm zəmin yaradacaq.

_{Müxbir - Vüsalə Səfərova}