Bakı, 28 sentyabr, Anara Axundova, AZƏRTAC

Heyvanların mühafizəsi Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın fəaliyyət istiqamətlərindən biridir. 2014-cü ilin oktyabrında o, Bakı şəhəri və ətraf ərazilərdə sahibsiz heyvanların müayinəsi və müalicəsi, habelə onların qısamüddətli sığınacaqları üçün nəzərdə tutulmuş IDEA Heyvanlara Qulluq Mərkəzinin təməlini qoyub. Bundan əlavə, Leyla xanım heyvanları xilas edən digər cəmiyyətlərə də dəstək verir. Belə təşkilatlardan biri də GWARP – “Good World Animal Rescue and Protection”dur. AZƏRTAC GWARP məkanlarından birinə baş çəkib, təşkilatın prezidenti Fərid Mansurovla söhbət edib.

- Fərid, heyvanların mühafizəsi üzrə fəaliyyətinizin tarixçəsi barədə məlumat verərdiniz.

- Bu həvəs hələ uşaqlıq illərindən başlayıb. Heyvanlara çox böyük, hətta fanatik dərəcədə sevgim olub. Baxdığım ən sevimli verilişlər heyvanlar haqqında idi: şənbə günləri “Heyvanlar aləmində”, bazar günləri isə “Heyvanlar haqqında dialoqlar” yayımlanırdı. Bacımla məktəbə gedərkən sahibsiz itləri yedizdirirdik və onlar bizi evdən məktəbə və geri qayıdarkən müşayiət edirdi. Hətta fasilələrdə də məktəbin həyətində pişiklərə yem verməyə vaxt tapırdım. Sonra şikəst heyvanları evə gətirməyə başladım. Anam məni dilə tutmağa çalışırdı ki, hələ bunları etmək tezdir. O deyirdi: “Bax, böyüyərsən, öz sığınacağını açarsan”. Bu sözlər zarafat kimi deyilsə də, sonralar gerçəkləşdi. Artıq tələbə olanda, (Fərid Mansurov BDU-nun fizika fakültəsində oxuyurdu - müəllif) feysbukda heyvanlara kömək edən ayrı-ayrı qrupları kəşf etdim. Mən onlara maddi yardım edirdim, sonra tələbə yoldaşlarım da mənə qoşuldular. Tələbəlik illərində bu fəaliyyəti davam etdirdik. Sonra xəstə heyvanları bağımda yerləşdirməyə başladım. Onların sayı getdikcə artırdı. Artıq ərazinin təmizliyinə baxan, sonra baytarların göstərişlərini yerinə yetirən işçilər cəlb etdim. Sahibsiz itlərin sayı 50-ni keçdikdən sonra başa düşdük ki, artıq öz gücümüzlə bunun öhdəsindən gələ bilməyəcəyik. Həmin an nə edəcəyimizi bilmirdik. Lakin o vaxta qədər könüllülərimizdən biri bizim üçün “Instagram” səhifəsi açdı və ictimaiyyət köməyimizə gəlməyə başladı: paylaşım edəndə yem, dərman alırdıq və tədricən gördüm ki, mən artıq bu fəaliyyətə tamamilə bağlıyam.

- Fəaliyyətiniz təşkilat səviyyəsinə necə keçdi?

- 2018-ci ildə “Instagram” vasitəsilə Azərbaycanda olan amerikalı Kamilla Mişiyevanın bizdən it götürmək istədiyi barədə mesaj aldıq. O, bakılı olduğu üçün məhz Bakıdan it götürmək istəyirdi. Kamilla bir it götürmək üçün gəlmişdi, lakin sonunda beşini apardı. Sonra onları qonşuları və dostlarına verdi və başa düşdü ki, bu yolla heyvanlara kömək etmək olar. Bundan sonra heyvanları yerləşdirmək üçün onları ABŞ-a göndərməyə başladıq. Günlərin birində ABŞ səlahiyyətliləri Kamillaya müraciət edərək bildirdilər ki, bu təşəbbüs bir növ qanuni şəkildə həyata keçirilməlidir və şirkət ABŞ-da qeydiyyatdan keçməlidir. 2019-cu ildə biz GWARP – “Good World Animal Rescue and Protection” cəmiyyətimizi qeydiyyatdan keçirdik. Sonra fəaliyyətimizi genişləndirdik və beynəlxalq səviyyədə çalışmağa başladıq. Savadlı insanlardan ibarət komandamız var. Bizim Mərdəkanda və hava limanının arxasında, Binədə üç məkanımız var. 2020-ci ildə it döyüşlərindən xilas edilmiş pitbullar üçün IDEA tərəfindən bizə 30 mühafizə sahəsi də ayrıldı. 2019-cu ildə Leyla Əliyeva mənim fəaliyyətimlə maraqlandı və evsiz heyvanlarla əlaqədar ümumi vəziyyətlə bağlı görüşüb danışmaq istədi. Leyla xanım Mərdəkandakı sığınacağımıza şəxsən baş çəkdi – bu, bizim əsas məkanımızdır - və bizə yaxşı təchiz olunmuş səyyar klinika bağışladı. Leyla xanımın təşəbbüsü ilə IDEA “Animal Care Centre” adlı sığınacaqda sterilizasiya etmək üçün bizə iki həkim göndərdi. Bu, bizim üçün çox böyük köməkdir!

Hazırda məntəqələrimizdə ümumilikdə 1000-dən çox it və 100-dən çox pişik yaşayır. Bundan əlavə, brakonyerlərdən xilas edilmiş 17 qonur ayı Altıağac Milli Parkının ərazisində himayəmizdə saxlanılır.

Bizim müəyyən ciddi tədbirlərimiz var. Biz heyvanı qəbul edəndə onu tam peyvənd edirik, onları baytarlar müayinə edir, bazamızda hər birinin elektron kartı var.

Bu, davamlı prosesdir. Heyvan ömrünün sonuna qədər sığınacaqda yaşamamalıdır. Biz buna da nail olduq, çünki heyvanları ABŞ-da yerləşdirə bildik. Bu günə qədər ABŞ-da 500-dən çox it və 300-dən çox pişik yerləşdirə bilmişik.

- Doğrudanmı heyvanı ABŞ-a göndərmək Azərbaycanda yerləşdirməkdən daha asandır?

- Bəli. Azərbaycanda əvvəllər bu sahədə heç bir dinamika yox idi. Son illərdə - pandemiya zamanı və pandemiyadan sonra biz ayda 2-3 it yerləşdiririk və buna çox şadıq. Bizim öz standartlarımız var, itləri mənzildə, evdə yerləşdirməyə çalışırıq. İstəyirik ki, onlar daha yaxşı şəraitdə olsun və ailənin bir üzvünə çevrilsinlər. Buna görə də Azərbaycanda heyvan yerləşdirmək bizim üçün çətindir. Amma şadam ki, heç olmasa bu tələbat artıq mövcuddur, dinamika da artır.

- Fəaliyyətinizdə ən böyük çətinlik nədən ibarətdir?

- Ümumiyyətlə, bu fəaliyyət son dərəcə çətindir. Əsas çətinlik isə evsiz heyvanlarla bağlı vəziyyəti tənzimləyən mexanizmlərin olmamasıdır. İlk növbədə, qanunvericilikdən danışıram. İnzibati Xətalar Məcəlləsinin yeganə 274-cü maddəsi var ki, heyvan döyülməsi nəticəsində tələf və ya şikəst olubsa, 500 manat cərimə nəzərdə tutulur. Sığınacağımıza hər gün şikəst heyvanlar daxil olur...

- Hər gün?

- Bəli. Hər gün. Bəzən 2-3 fərd: pişiklər, itlər. Heyvanlara qarşı ən dəhşətli vəhşiliklər törədilir. Demək olar ki, heç kimi məsuliyyətə cəlb etmək mümkün deyil, çünki çox vaxt bunu kimin etdiyini bilmirik. Bu vəhşiliyi törədəni müəyyən etmək üçün araşdırma aparmaq lazımdır, amma bu məqsədlə heyvanlara qarşı amansızlığı cinayət dərəcəsinə qaldırmaq vacibdir. Belə olmayan halda, hüquq-mühafizə orqanları bütün bu məsələlərin həllində səhlənkarlıq göstərəcək, çünki bu, sadəcə, inzibati məsuliyyətdir... Sevindirici haldır ki, cəmiyyət bütün bu hallara getdikcə daha çox reaksiya verir, qəddarlıq daha çox adamı narahat etməyə başlayıb.

- Sizcə bu halların baş verməsinin səbəbi nədir?

- Düşünürəm ki, insanlar, sadəcə, başa düşməyə başladılar ki, bu gün heyvanları şikəst edən hər kəs onlara da potensial təhlükə yaradır. Qərbdə insan qatili olan manyakların cinayət yoluna heyvanlardan başladığını göstərən rəsmi araşdırmalar var. Ümumiyyətlə, cəmiyyətdə heyvanlara qarşı qəddarlıq təcavüzün artan dərəcəsini göstərir. Bununla bağlı nəsə etmək, belə halların qarşısını almaq lazımdır. Hazırda tam təkmilləşdirilmiş qanunvericilik və məktəbdən başlanan təşviqat işi tələb olunur. Uşaqlara heyvanlara münasibətdə mərhəmət hissi aşılamaq lazımdır.

- Bildiyimə görə, uşaqlar sizin sığınacaqlara tez-tez gəlirlər.

- Bəli, biz buna çalışırıq. Son vaxtlar çoxlu məktəbli gəlir. “Be Kind Azerbaijan” layihəsinin təsisçisi Şirin Rzayeva sayəsində Daun sindromlu və autizmli uşaqlar tez-tez qonağımız olur, heyvanlarla gözəl vaxt keçirirlər. Düşünürəm ki, biz bu cür tədbirləri daha tez-tez keçirəcəyik.

- Qanunvericilik məsələsinin yaxın gələcəkdə öz həllini tapacağına ümid varmı?

- Çox ümid edirəm ki, bu il heyvanların mühafizəsi ilə bağlı tam mükəmməl qanunvericilik qəbul ediləcək. Buna çox ehtiyacımız var! Heyvanların saxlanması üçün bütöv qaydalar hazırlanacaq, müvafiq cərimələr və cəzalar müəyyən ediləcək. Niyə məhz bu il? Çünki bu il Azərbaycanda COP29 keçirilir və heyvanları qorumaq üçün qanunvericiliyin qəbulu baxımında bundan gözəl fürsət ola bilməz. COP29 çərçivəsində buraya məşhur “PETA Humane Society” təşkilatının nümayəndələri gələcək. Onlar artıq bütün vəziyyətdən xəbərdardırlar və mənimlə əlaqə saxlayırlar. Təbii ki, onları maraqlandıran ilk məqam mövcud qanunvericiliklə bağlı planların olmasıdır. İstərdim ki, bizdə onlara göstərəcək və söyləyəcək nəsə olsun. 

- Fərid, çətin fəaliyyətinizi davam etdirmək üçün gücü haradan alırsınız?

- Yəqin ki, heyvanlara sevgi və əzmkarlıqdan. Fəaliyyətimi nə qədər davam etdirəcəyim barədə düşünmüşəm, bunun sonu yoxdur. Amma bu məsələdə mənim inadkar təbiətim də rol oynayır. Mən onu yarımçıq qoya bilmərəm. Bundan əlavə, ümidimiz var ki, biz cəmiyyət olaraq bu məsələni həll edib başqa səviyyəyə keçəcəyik.

Söhbətimizdən sonra Fərid Mansurov sığınacaq sakinləri ilə görüşmək üçün həyətə çıxır. Onlar sevinclə onu qarşılamağa qaçırlar. Həmsöhbətimiz onları qucaqlayaraq hər birini ləqəblə çağırır, qulağına xoş sözlər pıçıldayır. Ev heyvanları sözlə cavab verə bilməsələr də, min sözə dəyəcək bir baxışla təşəkkürlərini ifadə edirlər.