Bakı, 10 may, AZƏRTAC

Hər bir xalqın dövlətçilik tarixində elə şəxsiyyətlər var ki, onların fəaliyyəti zamanın dar çərçivələrinə sığmır, ümummilli və bəşəri xarakter daşıyır. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi inkişaf kursu sadəcə siyasi və iqtisadi islahatların məcmusu deyil, həm də xalqın gələcəyinə hədəflənmiş fundamental bir intellektual dirçəliş fəlsəfəsidir. Bu strateji xəttin mərkəzində dayanan elm və təhsilin vəhdəti bir millətin intellektual azadlıq manifesti olmaqla yanaşı, həm də milli dövlətçiliyin sarsılmaz sütununa çevrilib. Dahi rəhbərin yanaşmasında təhsil bilik ötürmək mexanizmi, elm isə bu biliyi milli tərəqqiyə və strateji gücə çevirən ali vasitə kimi xarakterizə olunur. Müstəqilliyin ilk illərində ölkədə hökm sürən xaos fonunda elm ocaqlarının, xüsusən də Milli Elmlər Akademiyasının bağlanması təhlükəsi yarandıqda, Ulu Öndər qətiyyətli mövqe nümayiş etdirərək bildirdi: “Elmlər Akademiyası Azərbaycan xalqının tarixi nailiyyətidir”. Bu, sadəcə bir müəssisənin qorunması deyil, milli təfəkkürün institusional varisliyinin təmini idi. Heydər Əliyev elmi fəaliyyəti dövlətin milli intellektual sərvəti kimi görür, alimi isə cəmiyyətin mənəvi siması hesab edirdi. Heydər Əliyev elmi müəssisələrə sadəcə tədqiqat mərkəzi kimi deyil, dövlətin strateji intellektual resursu, beyin mərkəzləri olaraq yanaşırdı. Onun fəlsəfəsində elm və təhsil bir-birini tamamlayan iki qanad idi. Təhsil milli kadr potensialını formalaşdırır, elm isə bu potensialı dövlətin suverenliyini qoruyan mütəfəkkir gücə çevirirdi. Beləliklə, dahi rəhbərin elm-təhsil strategiyası Azərbaycanın intellektual xəritəsini cızmaqla, ölkəni neft kapitalından insan kapitalına keçid edən müasir bir dövlət modelinə hazırlayırdı.

Bu fikirlər Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri İlqar Orucovun AZƏRTAC-a təqdim etdiyi “İntellektual müstəqilliyin memarı: Heydər Əliyevin elm və təhsil fəlsəfəsi” adlı məqaləsində yer alıb. Məqalədə bildirilib ki, Heydər Əliyevin elm və təhsil fəlsəfəsinin kökündə uzaqgörən strateji varislik dururdu. O, hələ ötən əsrin 70-ci illərində dərk edirdi ki, siyasi müstəqillik mütləq şəkildə intellektual müstəqilliklə möhkəmləndirilməlidir. Həmin illərdə Ulu Öndərin şəxsi təşəbbüsü ilə 15 mindən artıq azərbaycanlı gəncin SSRİ-nin 170-dən çox nüfuzlu ali məktəbinə göndərilməsi sadəcə kadr hazırlığı deyildi. Bu, milli genofondun ən parlaq nümunələrini qlobal miqyasda sınaqdan keçirmək və onları gələcək müstəqil dövlətin sütunlarına çevirmək layihəsi idi. Bu, fəlsəfi baxımdan bir millətin öz “beyin mərkəzini” hüdudlardan kənarda yetişdirib vətənə qaytarmaq strategiyası idi. Bu strategiyanın ən cəsarətli və həlledici addımlarından biri 1971-ci ildə Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyin yaradılması idi. O zaman SSRİ rəhbərliyinin müqavimətinə baxmayaraq, Heydər Əliyev azərbaycanlı gənclərin hərbi təhsilə cəlb edilməsinə nail oldu. Bu addım bugünkü Zəfərimizin, peşəkar milli zabit korpusunun təməli idi. Beləliklə, təhsil Heydər Əliyev üçün həm də milli təhlükəsizlik məsələsi idi.

Ulu Öndərin “Təhsil millətin gələcəyidir” kəlamı milli mövcudluq düsturudur. Heydər Əliyev ideologiyasında təhsil azərbaycançılıq məfkurəsinin ötürücü mexanizmidir. O, təhsili fərdin deyil, millətin ortaq taleyi kimi görürdü. Əgər bir millət öz dilini, tarixini və mədəniyyətini təhsil vasitəsilə kodlaşdıra bilmirsə, onu elmi şəkildə əsaslandıra bilmirsə, həmin millətin müstəqilliyi formal xarakter daşıyır. O, milli yaddaşı elmi əsaslarla qoruyan bir cəmiyyət formalaşdırmaqla xalqın intellektual müstəqilliyini də təmin etmiş oldu. Latın qrafikalı əlifbaya keçidin qətiyyətlə təmin edilməsi və Ana dilinin dövlət dili kimi təhsilin mərkəzinə qoyulması məhz bu dərketmə prosesinin nəticəsi idi. Müstəqillik illərində ən böyük təhlükə elm və təhsilin akademik tənəzzülə uğraması və milli ideologiyadan qopması idi. Heydər Əliyev bir tərəfdən təhsilin maddi-texniki bazasını və Elmlər Akademiyasının fundamental bazasını qorudu, digər tərəfdən isə Azərbaycan təhsilini dünya sisteminə inteqrasiya etdirdi. Heydər Əliyev tərəfindən 1999-cu ildə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasının təhsil sahəsində İslahat Proqramı” əslində Azərbaycanın Avropa təhsil məkanına atdığı ilk praktiki addım idi. O sübut etdi ki, milli köklərə bağlı olmaq müasirləşməyə mane olmur, əksinə, onu daha dayanıqlı edir.

Heydər Əliyev alim və müəllim əməyinə hər zaman müqəddəs bir iş kimi yanaşırdı. Onun “Mən dünyada müəllimdən yüksək ad tanımıram” fikri müasir təhsil sosiologiyası baxımından müəllim obrazının dövlətin mənəvi hamisi səviyyəsinə qaldırılması idi. Akademik təfəkkürdə müəllim sadəcə informasiya daşıyıcısı deyil, dəyərlər sisteminin memarıdır. Heydər Əliyev müəllim nüfuzunu bərpa etməklə cəmiyyətin əxlaqi və intellektual etalonunu müəyyən etdi.

Hər il mayın 10-da biz dahi şəxsiyyətin xatirəsini ehtiramla yad edirik. Heydər Əliyevin qurduğu təhsil sistemi Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə rəqəmsal, innovativ və yüksək texnologiyalara əsaslanan yeni bir mərhələyə qədəm qoyub. Tarixi Xankəndi şəhərimizdə Qarabağ Universitetinin fəaliyyətə başlaması və işğaldan azad olunmuş torpaqlarda ucaldılan məktəblər Ulu Öndərin intellektual müstəqillik idealının zirvə nöqtəsidir. Bu gün təhsilimiz sadəcə bilik ötürmür, həm də fundamental elmi araşdırmaları tətbiqi innovasiyalara çevirərək dövlətin iqtisadi və hərbi qüdrətini şərtləndirən əsas amilə çevrilib. Eyni zamanda, Ulu Öndərin müstəqillik dövründə xüsusi bir missiya ilə qoruyub saxladığı Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası tərəfindən aparılan akademik tədqiqatlar, humanitar və ictimai elmlər sahəsindəki araşdırmalar milli ideoloji xəttin elmi əsaslarla möhkəmlənməsinə xidmət edir. Tariximizin, dilimizin, milli dəyərlərimizin və zəngin mədəniyyətimizin fundamental səviyyədə dərki xalqımızın özünüdərk prosesini milli genofondumuzun ayrılmaz hissəsinə çevirib. Azərbaycan gəncliyinin müasir elmin ən mürəkkəb sahələrində süni intellektdən tutmuş kibertəhlükəsizliyə qədər qazandığı uğurlar məhz bu strateji təməlin məhsullarıdır. Beləliklə, milli-mənəvi dəyərlərinə sadiq, elmi təfəkkürlü və qlobal texnoloji rəqabətə hazır olan yeni vətəndaş obrazı Heydər Əliyev fəlsəfəsinin tarixi təntənəsi və ən böyük qələbəsidir.