Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

ELM VƏ TƏHSİL

Qərbi Azərbaycan kəndləri – Cəfərabad

Qərbi Azərbaycan kəndləri – Cəfərabad

Bakı, 11 dekabr, AZƏRTAC

Qərbi Azərbaycan İcmasının sədri, Milli Məclisin deputatı Əziz Ələkbərli Qərbi Azərbaycan kəndləri ilə bağlı araşdırma aparıb. AZƏRTAC Əziz Ələkbərlinin “Qərbi Azərbaycan kəndləri” silsiləsindən növbəti yazısını təqdim edir.

Cəfərabad kəndi Zəngibasar mahalında, Zəngi çayının sağ sahilində, Cəfərabad arxı kənarında, İrəvan-Üçkilsə yolu üstündə yerləşir.

1828-ci ilə qədər kənddə ancaq azərbaycanlılar, 1830-cu illərdən etibarən isə İrandan köçürülüb gətirilmiş ermənilər yaşayırmışlar.

Cəfərabad kəndi “İrəvan əyalətinin icmal dəftəri”ndə (1728) Qırxbulaq nahiyəsində Yuxarı Göykənd kimi qeydə alınıb.

İvan Şopenin (1832) araşdırmasında kənd Cəfərabad adı ilə Zəngibasar mahalının xaraba kəndləri siyahısında verilib. Bu, bir daha təsdiq edir ki, kənd xeyli əvvəllərdən mövcud olub, 1826-1829-cu illər Rusiya-İran, Rusiya-Osmanlı müharibələri zamanı böyük dağıntılara məruz qalıb, əhalisi bölgənin ruslar tərəfindən işğalı ilə əlaqədar köçərək Arazın o tayına – Türkiyəyə gedib. 1830-cu illərdə kənddə İranın Xoy, Salmas vilayətlərindən köçüb gəlmiş ermənilər yerləşdirilib.

Kəndin Cəfərabad adı isə, göründüyü kimi, Cəfər adından və yaşayış məntəqəsi mənası bildirən “abad” sözündən yaranıb. Professor Sadıq Şükürovun belə bir versiyası var ki, şakak tayfasından olan Xoy xanı Cəfərqulu xan 1804-cü ildə İran şahına xəyanət edərək Tiflisə qaçıb, rus təbəəliyinə girib. Rusların İrəvana yürüşü zamanı Cəfərqulu xan İran qoşunlarına qarşı qəhrəmanlıqla vuruşub və tərəfdarları onun şərəfinə döyüş zonasındakı kəndlərdən birinə öz başçılarının adını verərək onu Cəfərabad adlandırıblar. Müəllifin Məhəmmədhəsən Vəlilinin (Baharlının) məşhur “Azərbaycan” kitabına söykənərək yazdıqlarına onu da əlavə etmək istərdik ki, o zaman Cənubi Azərbaycanın Xoy və Sərab mahallarında yaşamış şakaklardan (şəfəqlərdən) bir qismi onun arxasınca gəlib, general Sisianov tərəfindən Azərbaycanın müxtəlif yerlərində, əsasən, Nuxa nahiyəsində məskunlaşdırılıb. Məhəmmədhəsən Vəlili yazır: “Şakaklar özlərindən yadigar olaraq, Cəfərqulu xanın namına Cəfərabad adlı kəndlər və vətənlərinin yadigarına Xoy adlı kənd buraxmışlar. Bu kəndlər aşağıdakı mahallarda vaqedir: Nuxa qəzasında - Cəfərabad kəndi və Nuxa şəhəri (no-xoy kəlməsindən); Quba qəzasında - Cəfərabad; Cəbrayıl qəzasında - Cəfərabad; Cavanşir qəzasında – Xoy”.

Heç şübhəsiz, bu sıraya Naxçıvandakı Xok və Zəngibasardakı Cəfərabad kəndlərini də əlavə etmək olar. Lakin bu qədər geniş əraziyə, demək olar ki, bütün Azərbaycan boyu səpələnmiş Cəfərabad və Cəfər komponentli (məsələn, Cəfərli) onlarla toponimi adi bir xanın adı ilə bağlamağın tərəfdarı deyilik. Unutmaq lazım deyil ki, Qazax elinin məşhur tayfalarından biri Cəfərli adlanıb, İslamın güclü təriqətlərindən biri isə Cəfəri təriqəti olub. Bunların hər biri də özlüyündə toponim yaratmada iştirak edə bilərdi.

1873-cü ilin statistik məlumatlarında kənddə 30 təsərrüfatda 136 nəfər (72 kişi, 64 qadın) erməni və 1 kilsə qeydə alınıb. Kəndin kənarında qeydə alınan 2 qədim türk qala bürcü və o qədər də böyük olmayan möhrə qala isə bu yerin keçmişdə türk-müsəlman, həm də iri bir yaşayış məntəqəsi olduğunu təsdiq edir.

1886-cı ildə kənddə 33 təsərrüfatda 130 nəfər (68 kişi, 62 qadın) erməni yaşayırdı.

Kəndin adı 1946-cı il aprelin 4-də dəyişdirilərək Arqavand qoyulub.

Cəfərabad kəndində qırmızı tuf daşdan tikilmiş səkkiztilli türbə və onun kitabəsi tarixi əhəmiyyəti ilə xüsusi diqqət çəkir. Bu türbədən ətraflı bəhs edən tədqiqatçı Məşədixanım Nemətova onu bu yerlərin keçmişindən söhbət açan, olub-keçən əhvalatlardan maraqlı məlumat verən dəyərli tarixi abidə və həm də gözəl sənət əsəri hesab edir. Türbənin günbəzi hələ 1956-cı ildə çox yerdən dağılıb-tökülmüşdü. Deyilənlərə görə, həmin ərazidə Çuxursəəd vilayətinin əmirlərinə aid bir neçə möhtəşəm türbə olub. Sonralar onların daşları kənddəki binaların tikintisində istifadə edilib. Vaxtilə burada – kəndin üst tərəfində yerləşmiş qədim müsəlman qəbiristanlığındakı abidələrdən isə heç biri qalmayıb. 1950-ci ilə kimi duran bu qəbiristanlıqda qəbirlər qırmızı və boz tuf daşlardan idi. Vaxtilə bu qəbiristanlıqda məscid də olub.

M.Nemətova yazır ki, türbəni yuxarıdan kəmərvari əhatə edən kitabə aydın iri süls elementli nəsx xətti ilə ərəbcə yazılıb. Kitabə istər bədii tərtibatına, istərsə də məzmun və xətt xüsusiyyətinə görə çox böyük əhəmiyyət kəsb edir, həmin ərazidə ərəb dilini yaxşı bilən, ərəb əlifbasında yazan çox mükəmməl həkkaklıq, xəttatlıq məktəbinin mövcud olduğunu göstərir. Həmin kitabədə yazılıb ki, bu günbəzli müqəddəs sərdabə böyük hökmdar Pir Budaq xanın və noyon Yusifin padşahlığında Əmir Səədin oğlu Pir Hüseynin əmri ilə tikilib, hicri tarixlə 816-cı il rəcəb ayının 15-də (miladi tarixlə 1413-cü il oktyabrın 11-də - Ə.Ə.) tamamlanıb.

Qeyd edək ki, Çuxursəəd vilayətini XV əsrin əvvəllərində Saatlı tayfasından çıxan əmirlər - Əmir Səəd (1411-ci ilə qədər), onun oğlu Pir Hüseyn (1411 -1414) və nəvələri Pir Qaib və Avdul (1425) idarə etmişlər.

Həmin kitabədə Qaraqoyunlu hökmdarı Qara Yusifin “noyon” (sərkərdə), oğlu Pirbudağın “yüksək hökmdar” titulları ilə qeyd olunmasına gəldikdə isə, bu, Cəfərabad kitabəsinin Böyük Teymur öləndən sonrakı dövrdə qələmə alınmasını təsdiqləyir. Bu o dövr idi ki, bütün Azərbaycan torpaqlarını fəth edən Qara Yusif oğlu Pirbudağı taxta əyləşdirmiş və bütün vilayətlərə sərəncam göndərmişdi ki, sikkələr Pirbudağın adına zərb olunsun, came məscidlərində xütbələr Pirbudağın adına oxunsun.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

FHN: Bağlı qapı arxasında köməksiz vəziyyətdə qalan azyaşlı xilas edilib

DİN: Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 65 nəfər saxlanılıb

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycanın bərpaolunan enerji layihələri gündəliyi çox iddialıdır

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev “Euronews” televiziyasına müsahibə verib

Azərbaycan Premyer Liqası: “Zirə” “Turan Tovuz”u, “Sabah” isə “Araz-Naxçıvan”ı qəbul edəcək

Bərdədə mənzildə kişi meyiti tapılıb

Göygöldə silah-sursat aşkarlanıb

Hazır qidalar insanlarda nə üçün asılılıq yaradır?

Azərbaycan neftinin qiyməti 90 dollara yaxınlaşır

Ekspert: Fransa sülhdən danışır, amma real hərəkətləri ilə müharibəni təşviq edir

Qızılağac Milli Parkında elektrik cərəyanı ilə ov edən şəxs saxlanılıb

Salyan rayon sakinləri İmişlidə 6 kiloqram narkotiklə tutulub

Yevlaxda qəsdən adam öldürmə faktı üzrə cinayət işi başlanıb

Bakıda “Abilimpiks-2023” çempionatının mükafatçıları mükafatlandırılıb

İtaliya A Seriyası: “Milan” səfərdə “Latsio”nu minimal hesabla üstələyib

Yevlaxda həyat yoldaşını öldürməkdə şübhəli bilinən şəxs saxlanılıb

Təhsilin ömrü uzatdığı məlum olub – Araşdırma

Almaniya Bundesliqası: “Bavariya” növbəti dəfə xal itirib

Türkiyə və Türkmənistan enerji sahəsi üzrə əməkdaşlıq edəcəklər

İtaliyanın Baş naziri: İnsan alverçilərinə qarşı qlobal ittifaqın yaradılması vacibdir

İlon Mask “OpenAI” şirkətini və onun rəhbərini məhkəməyə verib

İtaliya mətbuatı Bakıda Cənub Qaz Dəhlizi ilə bağlı keçirilən iclaslardan yazıb

Qod Nisanova “Dostluq” ordeni təqdim olunub

Prezident İlham Əliyevin Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurasının iclasında çıxışı Gürcüstan mətbuatının diqqət mərkəzində olub

Türkiyə 2030-cu ilədək “Togg” elektromobillərinin istehsalını 1 milyona çatdırmağı planlaşdırır

Krasnodarda erməni odlu silahdan atəş açaraq afrikalı biznesmeni öldürüb

Türkiyədə “Şərq ekspresi”nə yeni alternativlər işə salınacaq

Sumqayıtda qətl törətməkdə şübhəli bilinən şəxs ölüb

ADPU-nun Şəki filialında M.Ə.Rəsulzadənin 140 illiyinə həsr olunan intellektual yarış təşkil edilib

Heydər Əliyev Mərkəzində “Qarabağ FK - 30 mövsüm səfərdə” sənədli filminin təqdimatı olub

Almaniya Bundestaqının nümayəndələri Milli Məclisdə olublar

Finlandiyanın yeni seçilmiş prezidentinin andiçmə mərasimi keçirilib

Türkiyənin vitse-prezidenti Cevdet Yılmaz YAP nümayəndə heyətini qəbul edib

ADPU-da Qərbi Azərbaycan Araşdırmalar Mərkəzi və Türkoloji Mərkəzin açılışı olub

YAP nümayəndə heyəti III Antalya Diplomatiya Forumunda iştirak edir

Premyer Liqa: “Sumqayıt” doğma meydanda “Kəpəz”ə məğlub olub

AzTU və Hacettepe Universiteti ömürboyu öyrənmə üzrə əməkdaşlığa başlayıb

Ceyhun Bayramov: TDT-yə üzv dövlətlərlə əlaqələrin möhkəmləndirilməsi Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas prioritetlərindəndir

Azərbaycan-Slovakiya əlaqələrinin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldilməsi üçün səylərin birləşdirilməsi vacibdir

Vergi güzəştləri təhsil, səhiyyə, idman, mədəniyyət və incəsənət kimi sahələrin inkişafını dəstəkləyir

Son bir ayda Azərbaycanda COVID-19 infeksiyasına 514 yoluxma faktı qeydə alınıb

Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 2-ci iclası plenar sessiyalarla davam edib

Bundestaqın deputatı: Almaniya ərazi bütövlüyü və sülh məsələsində Azərbaycanla birlikdədir

Mühəndis təminatı üzrə tədbirlərin icrası davam etdirilir VİDEO

Azərbaycan Metrologiya İnstitutunda 20 yeni laboratoriya yaradılır

Energetika naziri və Avropa İttifaqının energetika məsələləri üzrə komissarı mətbuat üçün bəyanat yayıb

Göyçayda kanalda batdığı ehtimal olunan kişinin axtarışları davam edir

Pərviz Şahbazov: Bu gün Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurasının tarixində ən böyük iclası keçirilib

Qarabağ xanlığının tarixi və mədəni irsi haqqında nəşr Londonda kitabxanaya hədiyyə edilib

Gürcü nazir: Gürcüstan Cənub Qaz Dəhlizi təşəbbüsünün tammiqyaslı inkişafına yönəlmiş layihələri dəstəkləyir

Kobud və təhlükəli qayda pozuntusuna yol verən sürücü barəsində qanunvericiliyə uyğun tədbir görülüb

SOCAR-ın Rumıniya bazarında fəaliyyəti ilə bağlı müzakirələr aparılıb

Masallıda “Mercedes” markalı iki avtomobil toqquşub, yaralılar var

SOCAR-ın prezidenti Moldovanın energetika naziri ilə görüşüb

Səfir: Slovakiya Azərbaycanla əməkdaşlığı inkişaf etdirmək niyyətindədir

Dövlət satınalmalarına nəzarət tədbirləri nəticəsində 9,5 milyon manata qənaət edilib - YENİLƏNİB

Albaniyanın Baş naziri Edi Ramanın Azərbaycana işgüzar səfəri başa çatıb

Kadri Simson: Avropada fəaliyyət göstərən bir sıra şirkətə Azərbaycana sərmayə yatırmasını tövsiyə etmişəm

Azərbaycan və Rumıniya arasında ikitərəfli əməkdaşlıq gündəliyi müzakirə edilib

Azərbaycan bu il istehsal edəcəyi təbii qazın yarısını ixrac edəcək VİDEO

Prezident İlham Əliyevin Albaniyanın Baş naziri ilə geniş tərkibdə görüşü olub VİDEO

Azərbaycanda aşağı yaş qrupları üçün voleybol akademiyasının yaradılması müzakirə olunub

Energetika naziri: Bizim istənilən qədər qaz rezervuarımız var VİDEO

Sumqayıtda qətl törədən şəxs intihara cəhd edib

Levan Davitaşvili: Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyənin sıx əməkdaşlığı Cənub Qaz Dəhlizinin imkanlarını daha da artırır

Kadri Simson: Avropa Azərbaycandan daha çox qaz almaq istəyir VİDEO

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Albaniyanın Baş naziri Edi Rama ilə təkbətək görüşü olub YENİLƏNİB 2 VİDEO

“Qarabağ”ın legioneri: “Braqa” üzərində qələbə Azərbaycan futbolunu beynəlxalq arenada daha da tanıtdı

Kadri Simson: Azərbaycan etibarlı tərəfdaş olduğunu nümayiş etdirib VİDEO

Azərbaycanın enerji diplomatiyası regional inkişafa və təhlükəsizliyin gücləndirilməsinə xidmət edir

Səhiyyə Nazirliyi Laçında reproduktiv sağlamlıq mövzusuna həsr olunan maarifləndirici aksiya və konsultasiyalar təşkil edib

Üçqat dünya çempionu İlham Zəkiyev “Məktəbdə...” layihəsinin qonağı olub

Böyük Britaniya sularında dəniz şlakının yeni növü aşkarlanıb

“ASAN Məktub” sosial proqramı cari il bir sıra regionlar üzrə 374 uşağın arzusunu reallaşdırıb

Prezident Ərdoğan: Ermənistanla normallaşma prosesini Azərbaycanla sıx koordinasiyada davam etdirəcəyik

Ədəbiyyat Muzeyinin Aran regional filialında Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 140 illiyi qeyd olunub

Bakı metrosundakı problem aradan qaldırılıb  YENİLƏNİB

Akademik Musiqili Teatrda “Mən dəyərəm min cavana” 90-cı dəfə nümayiş olunacaq

Muxtar respublikada quş qripi xəstəliyinə qarşı epizootoloji monitorinq aparılıb

Dağılmış və yenidən hədəfdə olan Xarkov – AZƏRTAC-ın XÜSUSİ REPORTAJI VİDEO

FHN-in təşkilatçılığı ilə Ümumdünya Mülki Müdafiə Gününə həsr olunmuş tədbir keçirilib

“Braqa”lı futbolçunun Bakıda vurduğu qol ayın ən yaxşısı seçilib

AZƏRBAYCANIN GƏNC MUSİQİÇİLƏRİ
Nəzrin Nəzir

Bu il Somalidə 7 milyona yaxın insanın yardıma ehtiyacı olacaq

Ötən ay Təhsil İnstitutunun İnsan Resursları Mərkəzinə 3675 müraciət daxil olub

“Qarabağ” və “Bayer” iştirak ərizələrini UEFA-ya təqdim edib

MEK-də kitabxanaçılar üçün beşgünlük təlim başa çatıb

“Parla” təqaüd proqramı həyata keçirilir

Yunanıstan Respublikasının Baş naziri Kiriakos Mitsotakisdən

Salyanda qəsdən adam öldürmə faktına görə cinayət işi başlanıb

Orta Dəhlizin inkişafı Avropa və Şərqi Asiya üçün əhəmiyyətlidir

Almaniyalı deputatlar Böyük Qayıdışın müxtəlif aspektləri barədə məlumatlandırılıb

Saatlıda kənd sakininin ölümü ilə nəticələnən qəza baş verib

Taxıl sahələrində siçanabənzər gəmiricilərə qarşı mübarizə tədbirləri görülür

® Növbəti “Azercell” mütəxəssisi kibertəhlükəsizlik üzrə yarışmada birinci olub

“Yaşıl kitabxanalar” - elmi seminar

Yüksək məhsuldarlıq göstəricilərinə görə fərqlənən fermerlər mükafatlandırılıb

Adil Əliyev: Fransanın məqsədi Ermənistanı özündən asılı vəziyyətdə saxlamaqdır

Kadri Simson: Biz təmiz enerjini Avropa İttifaqı-Azərbaycan münasibətlərinin əsas hissəsinə çevirdik

Azərbaycanın və Rusiyanın xarici işlər nazirləri Antalyada görüşüblər