Səlimə Mehdiyeva: akademik Lətif İmanovun tədqiqatları Azərbaycanda fizika elminin inkişafında mühüm rol oynayıb
Bakı, 14 sentyabr, AZƏRTAC
Radiospektroskopiya sahəsində mühüm elmi nəticələrə imza atmış görkəmli alim Lətif İmanov Azərbaycan fizika elminin inkişafında özünəməxsus iz qoyub. Molekulyar qaz spektroskopiyası, sahəsində apardığı fundamental tədqiqatlarla tanınan alim zəngin elmi irs qoyub.
AMEA-nın müxbir üzvü Səlimə Mehdiyeva AZƏRTAC-a müsahibəsində görkəmli fizik AMEA-nın həqiqi üzvü Lətif İmanovun elmi irsi və Azərbaycan fizika elminə verdiyi töhfələr barədə danışıb.
Professorun sözlərinə görə, akademik Lətif İmanovun elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətini molekulyar qaz spektroskopiyası təşkil edib. Onun rəhbərliyi ilə mürəkkəb qaz radiospektrometr qurğusu yaradılıb, müxtəlif molekulların və onların izotop formalarının mikrodalğa spektrləri tədqiq olunub, spirt və merkaptan molekullarının yeni dönmə izomerləri aşkar edilib. “Lətif İmanov yaratdığı ölçü qurğuları vasitəsilə üzvi maye və bərk maddələrin tədqiqi sahəsində də mühüm nəticələr əldə edib. O, uzun illər spirtlərin, halogenli benzolların və onların müxtəlif qeyri-polyar mayelərdə məhlullarının dielektrik relaksasiyasını müxtəlif tezlik və temperatur diapazonlarında radiospektroskopik üsulla araşdırıb. Bu tədqiqatlar nəticəsində dielektrik əmsalı, kritik dalğa uzunluğu, aktivləşmə enerjisi və molekulların fırlanma hərəkəti ilə bağlı bir sıra mühüm fiziki parametrlər müəyyənləşdirilib”, – deyə S.Mehdiyeva bildirib. Onun sözlərinə görə, Lətif İmanovun elmi axtarışlarında molekulların quruluşunun öyrənilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyıb. Alim mayelərin fiziki xassələrinin düzgün izahı üçün onların dəqiq quruluş parametrlərinin müəyyən edilməsinin vacibliyini nəzərə alaraq mikrodalğa qaz spektroskopiyası istiqamətində geniş tədqiqatlara başlayıb.
Laboratoriya əməkdaşları ilə birlikdə böyük texniki çətinlikləri dəf edən alim ilk qaz radiospektrometrini 1959-cu ildə işə salmağa müvəffəq olub. Etil spirti ilə başlayan tədqiqatlar sonradan propil, izopropil, butil, propargil spirtləri, etilmerkaptan və onların izotop formalarını əhatə edib. Bu araşdırmalar nəticəsində molekulların fırlanma sabitləri, asimmetriya parametri, dipol momentləri, izomer formaları və digər mühüm quruluş parametrləri müəyyənləşdirilib. Xüsusilə etil spirtinin quruluş parametrləri yüksək dəqiqliklə təyin edilib. S.Mehdiyeva bildirib ki, akademik L.İmanovun elmi maraqları yalnız molekulyar spektroskopiya ilə məhdudlaşmayıb. O, Fizika İnstitutunda aparılan selen tədqiqatlarına da mühüm töhfələr verərək tallium aşqarlı selenin dielektrik relaksasiyasını radiospektroskopik üsulla araşdırıb. Sonrakı mərhələdə isə vanadium, tellur və qələvi metal oksidləri əsasında iki və üçkomponentli yarımkeçirici şüşələrin quruluş, elektrik və optik xassələrini tədqiq edib.
Elektron paramaqnit rezonansı üsulu ilə aparılan tədqiqatlar zamanı akademik müəyyən edib ki, şüşələrin tərkibinə keçid metal oksidlərinin daxil edilməsi EPR mərkəzlərinin yaranmasına səbəb olur. Bu mərkəzlər və onların yaxın ətrafı yarımkeçirici şüşələrin elektrik, optik, maqnit və digər fiziki xassələrinin dəyişməsində mühüm rol oynayır. AMEA-nın müxbir üzvü qeyd edib ki, Lətif İmanovun elmi irsi kifayət qədər zəngindir. Onun tədqiqatlarının nəticələri xarici və respublika elmi jurnallarında 150-dən çox məqalə şəklində dərc olunub, 10-dan artıq müəlliflik şəhadətnaməsi alınıb. Alimin rəhbərliyi altında çoxsaylı elmlər doktorları və elmlər namizədləri yetişib. S.Mehdiyeva Lətif İmanovun pedaqoji fəaliyyətini də xüsusi qeyd edib: “Lətif müəllim elmi tədqiqat işi ilə yanaşı, pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olub, Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti – red.) Fizika fakültəsində radiofizika və fiziki elektronika fənlərindən mühazirələr oxuyub. Onun mühazirələri dərin məzmunu, məntiqi ardıcıllığı və yüksək elmi səviyyəsi ilə seçilirdi. İstər Azərbaycan, istərsə də rus dilində etdiyi çıxışları dinləyicilərdə böyük maraq doğururdu”.
Bölmənin digər xəbərləri
