Bakı, 11 may, AZƏRTAC

Azərbaycanın zəngin tarixi keçmişini və mədəniyyətini özündə yaşadan muzeylərə Ulu Öndər Heydər Əliyev daim xüsusi qayğı göstərib. Heydər Əliyevin xalqımızın maddi və mənəvi dəyərlərinə diqqəti sayəsində respublikada muzey işi yüksələn xətlə inkişaf edib. O, xalqın əsrlər boyu yaratdığı mənəvi sərvətin - mədəniyyət dəyərlərinin toplanması, qorunması və daha da zənginləşdirilməsi üçün muzeylərin yaradılması istiqamətində mühüm sənədlər imzalayıb.

Bu sözləri AZƏRTAC-a müsahibəsində Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin aparıcı elmi işçisi dosent Bəhman Kərimov söyləyib. B.Kərimov bildirib ki, 1969-cu ildən başlayaraq respublikamızda müxtəlif profilli muzeylərin yaradılması, fəaliyyət göstərən muzeylərin ekspozisiyalarının zənginləşdirilməsi məhz Heydər Əliyevin şəxsi təşəbbüsü ilə reallaşdırılıb. Ümummilli Lider Heydər Əliyev deyirdi: “Xalqımız böyük xalqdır. Böyük tarixə, böyük mədəniyyətə malik olan xalqdır. Bu mədəniyyətimizi, onun qədimliyini, dünya miqyasında böyük şöhrətə malik olduğunu xalqımıza nə qədər dərindən anlatdıra bilsək, bir o qədər də xalqımızda vətənpərvərlik hissini, vətəndaşlıq hissini, azərbaycançılıq hissini yüksəldərik”. Bu baxımdan Ümummilli Lider Heydər Əliyev gənc nəslin hərtərəfli inkişafı, ona humanist duyğuların aşılanması istiqamətində muzeylərin qarşısında mühüm vəzifələr qoyub.

Heydər Əliyevin Azərbaycanda rəhbərliyin ilk illərindən başlayaraq muzey işinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində bir sıra qərarlar və tədbirlər həyata keçirilib. Bu məqsədlə muzey kadrlarının yetişdirilməsi üçün respublikanın şəhər və rayonlarında seminarlar təşkil olunub. Həmin seminarlarda əsas mövzu muzey kadrlarının yetişdirilməsi ilə yanaşı, xalq muzeylərinin yaradılması və onların ekspozisiyasının qurulmasında yardım məsələsi ön plana çəkilib.

1969-cu ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti respublikada muzey işini perspektivli mədəni-tarixi sahə kimi təkmilləşdirmək məqsədilə xüsusi komissiya yaradır. Çox keçmədən bu məqsədlə 1970-ci il yanvarın 30-da “Respublikada muzey işinin inkişafı haqqında” qərar qəbul edilir. Qərarda muzey işində mövcud nöqsanları aradan qaldırmaq və ictimai əsaslarla işləyən muzeylərin maddi-texniki bazasını yaxşılaşdırmaq əsas vəzifə kimi qarşıya qoyulurdu, muzeylərdə toplanan materialların sistemləşdirilməsi, eksponatların estetik cəhətdən yerləşdirilməsi, texniki cəhətdən təmin edilməsi və digər tədbirlərinin həyata keçirilməsi tövsiyə olunurdu.

Qərara uyğun olaraq 1970-ci ildə Şamaxı, Şuşa, Lənkəran, Ağdam, Şəkidə olan muzeylərin yenidən təşkili ilə bağlı müəyyən tədbirlər həyata keçirilib.

Ötən əsrin 70-ci illərində mədəni-maarif quruculuğunun təkmilləşdirilməsinə yönəlmiş qərarlardan sonra respublikada tarix-diyarşünaslıq muzeyləri özünün yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur. İctimai əsaslarla işləyən bir neçə muzey dövlət diyarşünaslıq muzeylərinə çevrilir. Bərdə, Göyçay və digər rayonlarda diyarşünaslıq muzeyləri təşkil olunur. Lakin buna baxmayaraq respublikada muzey şəbəkəsinin genişlənməsi işində problemlər də var idi. 1973-cü il iyulun 11-də Azərbaycanın mədəniyyət naziri Zakir Bağırovun Azərbaycan Ali Sovetinin birinci sessiyasında “Azərbaycan Respublikasında mədəniyyət abidələrinin vəziyyəti və onları qorumaq tədbirləri haqqında” məruzəsi dinlənilib. Məruzədə respublika muzey şəbəkəsinin genişləndirilməsinin vacibliyi diqqətə çatdırılıb. Bu mühüm mədəni-maarif sahəsini günün tələbləri səviyyəsində canlandırmaq üçün 1973-cü ilin iyulun 17-də Azərbaycan Ali Soveti “Respublika ərazisində mədəni abidələrin vəziyyəti və onları qorumaq tədbirləri haqqında” qərar qəbul edib. Bu qərarın respublika rayonlarında olan muzey şəbəkəsinin genişlənməsində və inkişafında müstəsna əhəmiyyəti olub. Həmin dövrdə tarix-diyarşünaslıq işinin təşkilində Azərbaycan Tarixi Muzeyinin önəmli fəaliyyəti danılmazdır. Bu mühüm mədəniyyət ocağı respublikada ictimai elmlər sahəsində ilk elmi-tədqiqat müəssisəsi olmaqla yanaşı, həm də muzey işinin hərtərəfli perspektivli inkişafı üçün də baza roluna malik olub. Məhz onun elmi-metodoloji dəstəyi sayəsində diyarşünaslıq muzey şəbəkəsi genişlənib və yeni-yeni kadrların cəlb edilməsi ilə muzeylər təşkil olunub.

Ulu Öndər Heydər Əliyev ölkəmizdə muzey işini daha da inkişaf etmək məsələsinə xüsusi diqqət göstərirdi. Həmin dövrdə hər bir şəhər və rayonda tarix-diyarşünaslıq muzeylərinin yaradılması vacib məsələ kimi qarşıya qoyulurdu. 1979-cu il mayın 25-də Nazirlər Sovetinin sərəncamı ilə mövcud olan bütün diyarşünaslıq muzeylərinin profili tarix-diyarşünaslıq muzeyləri kimi təsdiqləndi. Bu, ölkədə mədəni həyatın canlanmasına güclü impuls verib, muzey kadrlarının hazırlıq səviyyəsini daha da artırmaq üçün müstəsna əhəmiyyət kəsb edib.

Dövlətin qayğısı nəticəsində milli varlığımızı, adət-ənənələrimizi qorumaq, ulu keçmişimizi yaşatmaq və təbliğ etmək məqsədilə 1980-cı ildən etibarən rayonlarda tarix-diyarşünaslıq muzey şəbəkəsi genişlənməyə başlayıb. Əgər 1970-ci ildə respublikada 17 tarix-diyarşünaslıq muzeyi var idisə, onların sayı 1980-ci ildə 24, 1985-ci ildə isə 65 olub.

Təkcə 1980-1981-ci illərdə respublikamızın Kəlbəcər, Şahbuz, Cəlilabad, Salyan, Laçın, Qəbələ, İmişli, Xaçmaz, Zəngilan, Cəbrayıl, Qusar, Astara, Ağcabədi, Oğuz, Ordubad, Culfa, Şərur, Tovuz, İsmayıllı, Qax rayonlarında yaradılmış tarix-diyarşünaslıq muzeyləri qısa müddət ərzində ideoloji mərkəzə çevrilib. Dövrün ideoloji tərbiyə sisteminə uyğun olaraq Gəncə, Quba, Zaqatala, Şəki, Lənkəran tarix-diyarşünaslıq muzeylərinin ekspozisiyaları əsaslı surətdə təzələnib, Astara, Ağcabədi, Neftçala, Sabirabad, Qusar, Qax rayonlarında təşkil edilən muzeylər yeni binalarla təchiz edilib. Respublikada muzey işinin yüksələn xətlə inkişafı Ulu Öndər Heydər Əliyevin adı və fəaliyyəti ilə bağlıdır.

Dahi şəxsiyyət Heydər Əliyev yeni yaradılan muzeylərlə maraqlanır, onların ekspozisiyası ilə tanış olur, öz münasibətini bildirirdi. Ulu Öndər Heydər Əliyev ötən əsrin 70-80-ci illərində olduğu kimi, xalqın tələbi ilə ikinci dəfə hakimiyyətə qayıdışından sonra da muzey işinin inkişafına daim diqqət və qayğı göstərib. O, 1993-cü ildə hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra ağır iqtisadi çətinliyə baxmayaraq muzey işinə xüsusi önəm verirdi. Məhz onun qayğısının nəticəsi olaraq 1993-cü ilin dekabrında Nazirlər Kabinetində muzey işçilərinin müşavirəsi keçirilib. Müşavirədə muzey quruculuğunda əldə edilmiş uğurlar, bu sahədə həllini gözləyən problemlər, xüsusilə kadr siyasəti ətrafında geniş fikir mübadiləsi aparılıb, muzey işçilərinin ixtisasını artırmaqla bağlı tövsiyələr, təkliflər verilib.

Nazirlər Kabineti 1994-cü ildə muzey işçilərinin müşavirəsinin tövsiyələrini nəzərə almaqla “Respublikada muzey işinin vəziyyəti və onu yaxşılaşdırmaq tədbirləri haqqında” qərar qəbul etdi. Bu addım Azərbaycanda muzey işinin inkişafı üçün yeni imkanlar yaratdı. Həmin qərarda muzey binalarının təmiri, muzey əhəmiyyətli əşyaların əhalidən satın alınması, onların uçot və mühafizəsinin təmin olunması, elmi-tədqiqat işlərinin aparılması, ekspozisiyaların yenidən qurulması və təkmilləşdirilməsi, xarici ölkələrdə sərgilərin təşkili, muzey və sərgilərin müasir tipli mühafizə siqnalı sistemi ilə təchiz olunması məqsədilə lazımi vəsaitin ayrılması Maliyyə Nazirliyinə tapşırıldı. Ekspozisiyaların yenidən qurulması və müasir tələblər baxımından təkmilləşdirilməsi, bu sahədə mütəxəssislərin fəaliyyətini yaxşılaşdırılması üçün mühüm tədbirlər həyata keçirildi. 2000-ci ilin mart ayında respublikada ilk dəfə olaraq Milli Məclis “Muzeylər haqqında” Qanun qəbul etdi.

“Bu gün xalqımızın tarixi keçmişinə marağının artdığı bir zamanda tarix və tarix-diyarşünaslıq muzeyləri milli vətənpərvərlik tərbiyəsində mühüm rol oynayır. Həyata keçirilmiş hər bir qanun xalqın mədəni inkişafında, gənc nəsildə Vətənə məhəbbət və zəngin keçmişinə dərin rəğbət hissinin yüksəlməsində əhəmiyyətli rol oynayır. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü və qayğısı nəticəsində ölkəmizdə yaradılmış muzeylər bu gün tariximizin təbliği istiqamətində səmərəli fəaliyyət göstərir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi xətti bu gün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Ölkəmizdə muzey işinin daha da inkişafı, təkmilləşdirilməsi istiqamətində olduqca geniş tədbirlər görülür, muzeylərimiz yeni eksponatlarla zənginləşdirilir, onun fəaliyyət imkanları genişləndirilir”, -deyə B.Kərimov bildirib.