Orta Dəhliz Avrasiya ticarətinə əlavə seçim, dayanıqlıq və çeviklik gətirib - RƏY
Bakı, 24 sentyabr, AZƏRTAC
Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) əhatə etdiyi coğrafiyaya yalnız siyasi və ya mədəni birlik prizmasından baxmaq artıq kifayət etmir. Bu məkan Avropa ilə Asiyanı, Mərkəzi Asiyanın resurs bazasını Qafqaz və Türkiyə vasitəsilə dünya bazarlarına bağlayan mühüm geoiqtisadi xəttə çevrilir. Son illərdə qlobal təchizat zəncirlərində baş verən pozuntular, enerji bazarlarındakı qeyri-müəyyənlik və alternativ marşrutlara artan tələbat TDT ölkələrinin yerləşdiyi coğrafiyanın strateji çəkisini daha da artırıb. Bu baxımdan, enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyini ümumi təhlükəsizlik anlayışından ayırmaq mümkün deyil.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında qloballaşma və milli dövlət mübahisələri üzrə tədqiqatçı Turan Qafarlı deyib.
O bildirib ki, dövlət üçün yalnız sərhədlərin qorunması deyil, enerji təchizatının davamlılığı, ixrac marşrutlarının şaxələndirilməsi və malların bazarlara maneəsiz çıxışı da strateji dayanıqlığın bir hissəsidir. TDT-nin əhəmiyyəti də məhz burada artır: təşkilata üzv ölkələr ayrı-ayrılıqda tranzit və enerji imkanlarına malik olsalar da, bu imkanların vahid və işlək şəbəkəyə çevrilməsi daha böyük iqtisadi və strateji dəyər yaradır. Orta Dəhliz bunun ən aydın nümunəsidir. Çin və Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropa ilə birləşdirən bu marşrut artıq yalnız alternativ nəqliyyat xətti kimi deyil, təchizat zəncirlərinin şaxələndirilməsi vasitəsi kimi qiymətləndirilir.
Ekspert qeyd edib ki, Orta Dəhlizin əsas üstünlüyü başqa marşrutları əvəz etməsində deyil, Avrasiya ticarətinə əlavə seçim, dayanıqlıq və çeviklik verməsindədir. Bir neçə paralel marşrutun mövcudluğu həm ixracatçı, həm idxalçı, həm də tranzit ölkələr üçün riskləri azaldır. Buna görə TDT ölkələrinin qarşısında duran əsas vəzifə dəhlizi siyasi şüardan kommersiya baxımından etibarlı məhsula çevirməkdir. Yük sahibi üçün əsas göstərici marşrutun adı deyil, qiymətin, vaxtın və prosedurların əvvəlcədən proqnozlaşdırıla bilməsidir”.
Azərbaycan geniş enerji dəhlizinin əsas hissəsinə çevrilir
Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Bakı Limanı və digər logistika infrastrukturu Azərbaycanın tranzit funksiyasını gücləndirir. Lakin Azərbaycanın rolu yalnız yük tranziti ilə məhdudlaşmır. Azərbaycan, eyni zamanda, mövcud neft-qaz infrastrukturu və formalaşmaqda olan yaşıl enerji bağlantıları vasitəsilə daha geniş enerji dəhlizinin əsas hissəsinə çevrilir.
Xüsusilə Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında Mərkəzi Asiya–Azərbaycan Yaşıl Enerji Dəhlizi bu baxımdan yeni mərhələdir. 2026-cı ildə layihənin texniki-iqtisadi əsaslandırılması üzrə işlərə başlanılıb. Məqsəd Mərkəzi Asiyanın bərpaolunan enerji potensialını Xəzər üzərindən Azərbaycanla, daha sonra isə Qara dəniz və Türkiyə istiqamətləri vasitəsilə Avropa bazarları ilə əlaqələndirə biləcək daha geniş enerji şəbəkəsi yaratmaqdır. Eyni yanaşma enerji sahəsinə də aiddir. Mərkəzi Asiyanın böyük bərpaolunan enerji potensialı, Azərbaycanın enerji infrastrukturu və Türkiyə üzərindən Avropa bazarlarına çıxış imkanları bir-birini tamamlayan elementlərdir. Ancaq bu potensialın reallaşması üçün ötürücü xətlərin, dənizaltı kabellərin, şəbəkə uyğunluğunun və maliyyələşmə mexanizmlərinin paralel şəkildə inkişafı tələb olunur. Bu səbəbdən nəqliyyat və enerji gündəliyi getdikcə bir-birinə yaxınlaşır. Azərbaycan üçün də əsas məsələ “tranzit ölkə” statusundan daha irəli gedərək regional logistika, enerji və ticarət şəbəkələrinin formalaşmasında mərkəzi platformalardan birinə çevrilməkdir. TDT bu keçidi sürətləndirə bilsə, təşkilatın əhəmiyyəti üzv dövlətlər arasındakı əməkdaşlıq çərçivəsini aşaraq Avrasiya miqyasında enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyinə təsir edən real geoiqtisadi mexanizm kimi daha da artacaq”.
Müxbir - Günel Türksoy
Bölmənin digər xəbərləri
