Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun mineral-xammal potensialı iqtisadi dövriyyəyə qaytarılır - ŞƏRH
Bakı, 25 sentyabr, AZƏRTAC
Azərbaycan iqtisadiyyatında yeni mərhələnin konturları formalaşır. Söhbət yalnız növbəti Dövlət Proqramının qəbulundan və yaxud ayrı-ayrı faydalı qazıntı yataqlarının istismara verilməsindən getmir. Qarşıya qoyulan hədəflər göstərir ki, dağ-mədən və metallurgiya sənayesi ölkənin qeyri-neft iqtisadiyyatının aparıcı istiqamətlərindən birinə çevrilə bilər.
Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Bakı Dövlət Universitetinin kafedra müdiri, professor Kamilə Əliyeva söyləyib.
O bildirib ki, Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə sentyabrın 22-də keçirilən müşavirədə təqdim edilən, sentyabrın 23-də isə təsdiqlənən “Azərbaycan Respublikasında dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair 2027–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı” məhz bu baxımdan xüsusi diqqət mərkəzindədir.
“Azərbaycan uzun illər enerji resurslarının ixracından böyük gəlirlər əldə edib. İndi məntiqlə yeni mərhələyə keçirik. Yeni mərhələ mövcud təbii sərvətlərin iqtisadiyyatda daha yüksək əlavə dəyər yaradan formada istifadə edilməsidir. Yəni məsələ filizi çıxarıb satmaqla bitməməlidir. Filizin hasilatı, zənginləşdirilməsi, emalı, metallurgiya məhsullarının istehsalı və son məhsulun daxili və xarici bazarlara çıxarılması vahid iqtisadi zəncirə çevrildikdə təbii sərvətin yaratdığı gəlirin daha böyük hissəsi ölkə daxilində qala bilər. Bütün bunların fonunda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yeni geosiyasi mərhələ başlayacaq. Məhz buna görə yeni Dövlət Proqramının əhəmiyyəti yalnız dağ-mədən sənayesinin böyüməsi ilə ölçülməməlidir. Burada söhbət “dağ-mədən – emal – metallurgiya – sənaye istehsalı – ixrac” xəttinin genişləndirilməsindən, eyni zamanda, sənaye şəhərlərinin formalaşmasından gedir. Bu isə Azərbaycan üçün iqtisadi şaxələndirmənin daha praktik və uzunmüddətli modelidir.
Proqramın mühüm istiqamətlərindən biri Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun mineral-xammal potensialının iqtisadi dövriyyəyə qaytarılmasıdır. Uzun illər bu ərazilərin təbii sərvətlərindən Azərbaycanın iqtisadi maraqları çərçivəsində istifadə etmək mümkün olmayıb. İndi isə bərpa və quruculuq prosesi ilə yanaşı, həmin ərazilərin iqtisadi potensialının ölkənin ümumi inkişaf modelinə inteqrasiyası üçün yeni imkanlar yaranır.
Burada vacib məsələ yalnız məlum yataqların istismarı deyil. Müasir geoloji kəşfiyyat texnologiyalarının tətbiqi, mövcud ehtiyatların yenidən qiymətləndirilməsi, geoloji məlumatların rəqəmsallaşdırılması və yeni yataqların müəyyənləşdirilməsi növbəti mərhələnin əsas elementlərindəndir. Dövlət Proqramında geoloji kəşfiyyat aparılan ərazilərin ümumi əhatəsinin 15 min kvadratkilometrə çatdırılması nəzərdə tutulur. Bu uğurlu yanaşma Qarabağ və Şərqi Zəngəzura yalnız bərpa olunan ərazi kimi deyil, Azərbaycanın gələcək istehsal və sənaye coğrafiyasının mühüm hissəsi kimi baxmağa imkan verir. Eyni zamanda, ölkənin siyasi həyatında mühüm rol almasına şərait yaradır”, - deyə K.Əliyeva vurğulayıb.
Kəlbəcərdən Ağdərəyə, Zəngilandan Daşkəsənədək yeni sənaye xətti
O əlavə edib ki, Kəlbəcərdən Ağdərəyə, Zəngilandan Daşkəsənədək yeni sənaye xətti yaranır. Azərbaycanın mineral ehtiyatlarının iqtisadi dövriyyəyə cəlb olunması ayrı-ayrı yataqların istismarı ilə məhdudlaşmır. “Dəmirli” yatağında təxminən 470 min ton əlavə mis ehtiyatının istifadə potensialının qiymətləndirilməsi, “Filizçay” polimetal yatağında mis, sink və qurğuşun ehtiyatlarının iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi imkanlarının araşdırılması, “Zəylik” alunit yataqlarının alüminium sənayesinin xammal bazasına çevrilməsi perspektivi və illik təxminən 200 min ton istehsal gücünə malik yeni ilkin alüminium müəssisəsinin yaradılması imkanının araşdırılması göstərir ki, planlaşdırılan model kifayət qədər əhatəlidir. Beləliklə, xəritədə ayrı-ayrı mədənlər deyil, bir-biri ilə əlaqələndirilə bilən bütöv sənaye mərkəzləri meydana çıxır. Bu, Azərbaycanın iqtisadi coğrafiyasının dəyişməsi, siyasi təsir imkanlarının böyüməsi deməkdir. Layihələrə cəlb edilmiş 5,3 milyard manatın daha çox öz ölkəmizin imkanları hesabına yatırılması və onun yaratmalı olduğu əsas nəticə övladlarımızın gələcəyinin təminatıdır. İnvestisiyanın həcmi böyükdür. Lakin iqtisadi siyasətin real nəticəsi yalnız yatırılan vəsaitlə ölçülməməlidir. Əsas məsələ həmin kapitalın nə qədər əlavə dəyər, yeni müəssisə, ixrac gəliri, texnologiya, iş yeri və yeni yaşayış məskənləri yaradacağıdır. Mövcud hədəflərə görə, 2030-cu ilədək dağ-mədən və metallurgiya sektorunun ÜDM-ə töhfəsinin təxminən 700 milyon manatdan 1,8 milyard manata, illik ixrac potensialının isə 1,3 milyard manatdan 3,4 milyard manata yüksəldilməsi nəzərdə tutulur.
Vacib məqam budur ki, mədən sənayesinin inkişafı öz ətrafında başqa iqtisadi sahələrə də tələbat yaradır. Nəqliyyat, energetika, tikinti, mühəndislik, logistika, geologiya, laboratoriya xidmətləri, maşın və avadanlıq təchizatı, rəqəmsal texnologiyalar və müxtəlif xidmət sektorları yeni layihələrdən dolayı iqtisadi impuls ala bilər. Başqa sözlə, bir mədən yalnız istismar edilən sadə bir mədən deyil, düzgün qurulmuş iqtisadi modeldə onun ətrafında yaranan bütöv biznes və istehsal ekosistemidir.
Bölmənin digər xəbərləri
