Milli Bankın idarə heyəti sədrinin birinci müavini Alim Quliyev ölkəmizdə denominasiyanı mümkün və məqsədəuyğun edən amillər, onun həyata keçirilməsi qaydaları, yeni pul vahidləri, eləcə də Prezident Fərmanının icrası ilə əlaqədar görülmüş işlər barədə AZƏRTAC-ın müxbirinə demişdir ki, dünya təcrübəsində yüksək inflyasiya və devalvasiya dövründə nominal dəyərini əhəmiyyətli dərəcədə itirmiş milli valyutanın davamlı iqtisadi sabitlik şəraitində denominasiyası zəruri tədbir kimi qəbul edilir. Azərbaycanda oxşar situasiya formalaşmışdır. Çünki ötən əsrin 90-cı illərinin əvvəllərində ölkəmizdə baş vermiş hiperinflyasiya əsas istehlak mallarının bugünkü 4-5 rəqəmli qiymətlərini müəyyənləşdirmiş, dövriyyəyə buraxıldığı zaman milli valyutanın 1 ABŞ dollarına nisbətən məzənnəsi 16 manat təşkil etdiyi halda, hazırda bu rəqəm 4600 manat hüdudundadır. Hazırda ölkəmiz nəinki Müstəqil Dövlətlər Birliyində, həm də dünyada iqtisadi inkişaf tempinə görə liderlik etdiyi halda, MDB-də, Türkmənistan istisna olmaqla, ən yüksək nominal məzənnəyə malik ölkədir. Yüksək rəqəmlərdə ifadə olunmuş pul əskinasları və qiymətlər miqyası əhalidə, sərmayədarlarda inflyasiya “gözlənməsi” psixologiyası, milli valyutaya inamsızlıq yaradır və iqtisadiyyatın dollarlaşmasının ən əsas səbəblərindən birinə çevrilir.

Yüksək məzənnə və qiymətlər miqyası, həm də, iqtisadiyyatda uçot, hesabat və hesablaşma işləri üçün problemlər yaradır, dövlətin pul çapı üzrə xərclərini də artırır.

Azərbaycanda son 10 il ərzində aparılan ardıcıl iqtisadi islahatlar, yeridilən düzgün iqtisadi siyasət, o cümlədən pul və valyuta siyasəti nəticəsində dayanıqlı makroiqtisadi sabitlik və yüksək templi iqtisadi artım formalaşmış, inflyasiya məhdudlaşdırılmış, manatın dönərli xarici valyutalara nisbətən məzənnəsinin sabitliyi və daxili dönərliliyi təmin edilmiş, əhalinin həyat səviyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşmağa başlamışdır. Bütün bunlar respublikamızda yeni qiymətlər miqyasının həyata keçirilməsini zəruri etmişdir.

Dünya təcrübəsində denominasiyanı həyata keçirən müxtəlif ölkələr öz səciyyəvi xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq, milli valyutanın nominal miqyasının azaldılmasının bu və ya digər variantını seçmişlər. Əksər ölkələrdə denominasiyanın başlıca meyarı qiymət miqyası, milli pul vahidlərinin alıcılıq qabiliyyətinin qabaqcıl ölkələrin pul vahidlərinin alıcılıq qabiliyyətinə yaxınlaşdırılması təşkil etmişdir. Yəni, əsas şərt sıfırların silinməsi deyil. Bütün mövcud təcrübələr Azərbaycanda da öyrənilməklə və müəyyən məqamlar nəzərə alınmaqla, 1:5000 nisbətinin seçilməsi məqsədəuyğun sayılmışdır. Bu məqamlar manatın məzənnəsini təxminən 1 manat = 1 ABŞ dolları və ya 1 avro kimi müəyyənləşdirməyə, beləliklə də, respublikamızı keçmiş SSRİ məkanında ən qiymətli və möhkəm milli valyutaya malik ölkə kimi təqdim etməyə imkan verir, əhalinin yaxın tariximizdən yaddaşında qalan qiymət səviyyəsinə enməsini də şərtləndirir (məsələn, bu halda, çörək 20 qəpik, 1 kq mal əti 4 manat, kərə yağı 3 manat 20 qəpik, avtobusda gediş haqqı 10 qəpik, metroda isə 5 qəpik olacaqdır). Qiymətlərin formalaşacaq səviyyələri daxili bazarın beynəlxalq bazarlara inteqrasiyasının sürətləndirilməsi baxımından da əlverişlidir. Belə ki, oxşar mallar üzrə daxili və xarici (xüsusən də ABŞ və Avropa zonasındakı) qiymətləri daha asanlıqla müqayisə etmək imkanı yaranacaq, habelə iqtisadiyyatda dollarlaşma səviyyəsinin azalmasına da əhəmiyyətli təsir göstərəcəkdir. Çünki manatın alıcılıq qabiliyyətinin ABŞ dollarının alıcılıq qabiliyyətinə bərabər olması iri alqı-satqıların da manatla aparılmasına zəmin yaradacaq, pulların nağd hesablaşmaları optimallaşdıran strukturu formalaşacaq, böyük həcmdə dövlət xərclərinə qənaət etməyə imkan verəcəkdir. Həm də, pul dövriyyəsinin böyük bir hissəsini sikkələr təşkil edəcək ki, onların da ömür müddəti əskinasların ömür müddətindən bir neçə dəfə çox və istehsal xərcləri azdır, bu isə “texniki inflyasiya”nın baş verməsi ehtimalını azaldır, denominasiyadan sonra pulların formalaşacaq binar strukturu qiymətlərin yuvarlaqlaşdırılması zərurəti doğurmur.

Azərbaycanda da istehlak məhsulları bazarında rəqabət mühitinin bərqərar olması burada yeni valyutanın tətbiqi ilə bağlı texniki inflyasiyanın, mal və qiymət artımının baş verməsi ehtimalını azaldır. Yəni, hazırda məhsul və xidmətlər üzrə istənilən mövcud qiymətin yeni valyuta ilə ekvivalent məbləğdə qiymətlərə transformasiyası mümkündür. Məsələn, hazırda qiyməti 50 manat olan məhsul (daha aşağı qiymətə məhsullar praktik olaraq yoxdur) denominasiyadan sonra 1 qəpiyə, qiyməti 250 manat olan məhsul 5 qəpiyə, qiyməti 2500 manat olan məhsul 50 qəpiyə satılacaqdır.

2006-cı il yanvarın 1-dən dekabrın 31-i də daxil olmaqla, ilin sonunadək köhnə nümunəli pul nişanları qanuni ödəniş vasitəsi kimi dövriyyədə, paralel olaraq, hər növ ödənişlərin həyata keçirilməsində, hesablara daxil edilməsində və pul köçürmələri üçün qəbul ediləcək, habelə banklar tərəfindən məhdudiyyətsiz olaraq dəyişdiriləcəkdir. 2007-ci il yanvarın 1-dən etibarən isə köhnə pul nişanları, məbləğindən asılı olmayaraq, Milli Bank və onun qurumları tərəfindən məhdudiyyətsiz və müddətsiz olaraq dəyişdiriləcəkdir. Köhnə nümunəli pul nişanlarının yeni nümunəli pul nişanlarına dəyişdirilməsi komisyon haqqı tutulmadan həyata keçiriləcəkdir.

Yeni nəsil əskinas və sikkələrin dizaynları vahid konsepsiya əsasında - “Müstəqil Azərbaycan” adı ilə hazırlanmış, əskinasların mühafizə elementləri xüsusi “mühafizə fəlsəfəsinə” uyğun İsveçrə Milli Bankının texniki dəstəyi vasitəsilə hazırlanmışdır. Qeyd edək ki, pulların mühafizə sistemlərinin inkişafına görə İsveçrə Milli Bankı dünyada favorit sayılır və müxtəlif valyutaların pul nişanlarının müqayisəsi zamanı mühafizə baxımından İsveçrə Frankı əskinasları etalon kimi qəbul olunur.

Əskinaslar mühafizə səviyyəsinə görə də avro pul nişanlarından aşağı olmayacaqdır. Əskinas və sikkələrin dizaynları avronun müəllifi Avstriya Milli Bankının dizayneri Robert Kalina tərəfindən hazırlanmışdır. Dizaynların hazırlanmasında qrafik üsula üstünlük verilmiş, portret və memarlıq abidələrindən istifadə olunmasından imtina edilmişdir.

1 manat – mədəniyyət, 5 manat–yazı və ədəbiyyat, 10 manat-tarix, 20 manat–Qarabağ, 50 manat – təhsil və gələcək, 100 manat-iqtisadiyyat və inkişaf ideyasını əks etdirir. Sikkələrin dizaynları əskinasların dizaynlarına müvafiq hazırlanmışdır.

Yeni əskinasların 222 milyon, sikkələrin 155 milyon ədədi artıq Bakıdadır və bu proses davam etməkdədir. Yaxın günlərdə 6 kağız və 6 metal pul vahidlərinin təqdimatı keçiriləcəkdir.