BMT-nin özünü idarə etməyən ərazilərin xalqları ilə Həmrəylik Həftəsi
Bakı, 25 may, AZƏRTAC
Hər il 25-31 may tarixlərində dünya birliyi Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini dekolonizasiya və xalqların özünüidarə hüququnun həyata keçirilməsi məsələlərinə cəlb etmək üçün təsis edilmiş özünü idarə etməyən ərazilərin xalqları ilə Həmrəylik Həftəsini qeyd edir.
AZƏRTAC BMT-nin məlumatına istinadla xəbər verir ki, təşkilatın Nizamnaməsinə əsasən, bu ərazilərin xalqları hələ tam özünüidarəyə nail olmayıb və bu səbəbdən özünü idarə etməyən hesab olunur.
BMT Nizamnaməsinin XI fəslində belə əraziləri idarə edən dövlətlərin öz əhalisinin əsas maraqlarını tanımaq və onların siyasi, iqtisadi, sosial və təhsil inkişafını təşviq etmək məcburiyyətində olduğu müəyyən edilir. İdarəetmə səlahiyyətləri, həmçinin özünüidarəetmə qurumlarının inkişafını dəstəkləmək və müvafiq ərazilərdəki vəziyyət barədə BMT Baş katibinə müntəzəm olaraq məlumat vermək üçün tələb olunur.
Həmrəylik Həftəsi BMT Baş Assambleyasının 6 dekabr 1999-cu il tarixli qətnaməsinə uyğun olaraq qeyd olunur. Qətnamədə torpaq da daxil olmaqla, inzibati səlahiyyətlər özünüidarə etməyən ərazilərin xalqlarının təbii sərvətlərə olan ayrılmaz hüquqlarını qorumaq və onların mülkiyyət hüquqlarını təmin etmək üçün effektiv tədbirlər görməyə çağırılır.
Bu məsələ 1946-cı ilə təsadüf edir. Həmin vaxt BMT-nin səkkiz üzv dövləti öz idarəçiliyi altında olan və özünü idarə etməyən ərazilərin siyahısını təqdim etmişdi.
Həmin il BMT-nin səkkiz üzv dövləti (Avstraliya, Belçika, Danimarka, Fransa, Niderland, Yeni Zelandiya, Birləşmiş Krallıq və Amerika Birləşmiş Ştatları) öz idarəçiliyi altında olan və özünü idarə etməyən ərazilərin siyahısını təqdim etdilər. Cəmi 72 ərazi göstərildi və onlardan səkkizi 1959-cu ilə qədər müstəqil oldu.
Bununla yanaşı, özünü idarə etməyən 21 ərazi üçün idarəçi güc tərəfindən müvafiq məlumatların ötürülməsi təcrübəsi müxtəlif səbəblərdən dayandırıldı. Qrenlandiya, Alyaska və Havay kimi bəzi ərazilərin timsalında Baş Assambleya bu təcrübəni dayandırmağa razı oldu; digərlərində isə qərar idarəçi güc tərəfindən birtərəfli qaydada qəbul edildi.
1963-cü ildə Baş Assambleya Dekolonizasiya Bəyannaməsinin tətbiq olunduğu 64 ərazinin yenidən işlənmiş siyahısını təsdiqlədi. Siyahıya həmin dövrdə qalan iki qəyyumluq ərazisi (Nauru və Sakit okean adalarının qəyyumluq ərazisi); İspaniya tərəfindən idarə olunanlar da daxil olmaqla Nizamnamənin XI fəsli (73-cü maddənin e bəndi) çərçivəsində məlumat ötürülmüş özünü idarə etməyən ərazilər; Namibiya (o vaxtlar Cənub-Qərbi Afrika kimi tanınırdı) və heç bir məlumat ötürülməmiş, lakin Assambleyanın özünü idarə etməyən hesab etdiyi ərazilər, yəni, Portuqaliya və Cənubi Rodeziya (indiki Zimbabve) tərəfindən idarə olunan torpaqlar daxil idi. Siyahı 1965-ci ildə Fransa Somalisini (indiki Cibuti) və Omanı əhatə etməklə daha da genişləndirildi. Komor Adaları 1972-ci ildə, Yeni Kaledoniya isə 1986-cı ildə bu siyahıya daxil edildi. 1960-2002-ci illər arasında 54 əraziyə özünüidarə hüququ verildi. Sonrakı onilliklərdə dekolonizasiya prosesləri nəticəsində ərazilərin əksəriyyəti siyahıdan çıxarıldı. BMT-nin məlumatına görə, 1960-2002-ci illər arasında 54 əraziyə özünüidarəetmə hüququ verilib.
Həmrəylik Həftəsi dekolonizasiya prosesini başa çatdırmaq və öz müqəddəratını təyin etmək hüququnu saxlayan xalqları dəstəkləmək üçün davam edən beynəlxalq səylərin xatırladılmasına xidmət edir.
Bölmənin digər xəbərləri
