Ermənistanın müharibə öncəsi planları, rəsmi İrəvanın işğalçılıq siyasətinin iflası – TƏHLİL
Bakı, 24 sentyabr, AZƏRTAC
Nikol Paşinyan küçə inqilabı nəticəsində Serj Sarkisyanı devirib hakimiyyətə gələndə Qarabağ münaqişəsinin həllinə dair gözləntilər formalaşdırdı. Ancaq daha dərin mətləb fərqli idi: Baş nazir Nikol Paşinyan vaxt qazanaraq işğal siyasətinin ideoloji-siyasi və hərbi əsaslarını region üçün ən təhlükəli həddə qaldırmağı hədəfləyirdi. Bunu reallaşdırmaq üçün siyasi karyerasında ilk dəfə ən yüksək vəzifəyə qalxan Nikol Paşinyana bir illik zaman lazım idi.
Düşənbədəki müzakirənin pərdəarxası
Bu period Nikol Paşinyan üçün toparlanmaq anı idi. Onun üçün Ermənistanın yeni rəhbərliyi Bakı ilə danışıqlarda imitasiya yaratmaq bəhanələri axtarırdı.
Bu məqsədlə Nikol Paşinyan Azərbaycan tərəfinə konstruktiv dialoqa hazır olduğu barədə siqnallar göndərərək ilkin diplomatik təmas fürsəti güdürdü.
Bu prosesin ilk praktiki addımları isə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Düşənbədə MDB Sammiti çərçivəsində baş tutmuş qeyri-rəsmi təması zamanı atılıb.
Həmin görüşdə Nikol Paşinyan ölkə daxilindəki mürəkkəb siyasi vəziyyəti əsas gətirərək sülh proseslərində irəliləmək üçün vaxt istəmişdi.
Azərbaycan tərəfi həmin dövrdə konstruktiv yanaşma nümayiş etdirərək İrəvanın daxili auditoriya ilə bağlı həssaslığını nəzərə almışdı. Lakin zaman keçdikcə Ermənistan rəhbərliyinin bu yanaşmasının sülhə hazırlaşmaq üçün deyil, taktiki fasilə qazanmaq və vaxt udmaq məqsədi daşıdığı üzə çıxdı.
Məhz bu səbəbdən Prezident İlham Əliyev sonralar həmin təmas üzərindən məxfilik qrifini qaldıraraq real mənzərəni ictimaiyyətə açıqladı. 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra Prezident İlham Əliyevin Düşənbədəki təmas barədə yeni informasiyalar verməsi Ermənistan siyasətinin mahiyyəti ilə bağlı dərin strateji təhlilə əsaslanırdı.
Azərbaycan Lideri İlham Əliyev haqlı olaraq göstərirdi ki:
- Cənubi Qafqazdakı yeni geosiyasi reallıqlar Ermənistanın köhnəlmiş siyasi paradiqmalarına yenidən baxılmasını şərtləndirir;
- İrəvan bu reallığı qəbul etməkdən yayınaraq revanşizmi öz siyasətinin nüvəsində saxlayır və sülhə əngəl olan maneələri inkişaf etdirməyə çalışır.
Ermənistan əsl niyyətini bəyan edir
2018-ci ildən 2019-cu ilə keçid etdikdən sonra Nikol Paşinyanda bir əminlik yarandı: O, proseslərin gedişində daxildə öz siyasi elektoratını gücləndirdikdən, müəyyən qədər ideoloji-siyasi dəstək və legitimlik qazandıqdan sonra rəsmi İrəvanın ritorikasını gözləntilərin tamamilə ziddi olan cəbhəyə istiqamətləndirdi.
Bu, sülhə xidmət etmədi. Çünki Nikol Paşinyan öz siyasi kursunu əvvəlki işğal doktrinasına qaytarmaqla yanaşı, onu yeni və daha təhlükəli destruktiv elementlərlə zənginləşdirdi.
Bununla da sülh prosesinin dağılması prosesi geriyədönməz xarakter aldı və bu, əsasən 3 hadisədə özünü göstərdi.
1. Nikol Paşinyan administrasiyasında müdafiə naziri olan Davit Tonoyan 2019-cu il martın sonlarında Vaşinqtonda erməni icması ilə görüşdə hərbi-siyasi təcavüzü yeni doktrina ilə etiteklədi: O, “yeni ərazilər üçün yeni müharibə” formulunu irəli sürərək bu siyasəti bəyan etdi.
2. Bu mövqe artıq Ermənistanın ictimai-siyasi təfəkküründəki radikallığı ayaqda saxlayan doktrina idi. Bir neçə ay sonra - 2019-cu ilin avqustunda Nikol Paşinyan o zaman işğal altında olan torpaqlarda “Qarabağ Ermənistandır və nöqtə” deməklə işğal meyillərinə siyasi legitimlik donu geyindirdi.
3. 2020-ci ilin iyul ayında Azərbaycan-Ermənistan sərhədinin Tovuz rayonu istiqamətində genişmiqyaslı toqquşmalar İrəvanın siyasi kursundakı yeni hekayələrə əsaslanırdı. Ancaq Azərbaycan Ordusunun cavab tədbirləri ilə Ermənistan istəyinə nail olmadı.
Sözügedən proseslər Nikol Paşinyanın danışıqlar prosesini:
- Sülh trayektoriyasından çıxararaq sıfırlamasının,
- İrəvanın yeni doktrinasını növbəti danışıqlar raunduna tətbiq etmək cəhdlərinin göstəricisi idi.
Bu, sülh prosesinin tamamilə dağılması olmaqla yanaşı, Azərbaycanın milli-təhlükəsizlik maraqlarına da tamamilə zidd idi.
Müharibə vasitəsilə sülh
Ermənistan rəhbərliyinin hərbi təcavüz müstəvisində dövlət siyasətini yeniləməsi Azərbaycanı mövcud status-kvonu güc vasitəsilə dəyişdirməyə məcbur etdi. Üstəlik, 2020-ci ilin sentyabrında Ermənistan qoşunlarının cəbhə xəttində təxribatlar seriyasını yeniləməsi Azərbaycanın qərarını qətiləşdirdi: Artıq müharibə qaçılmaz bir müdafiə zərurəti idi və silahlı vasitələrlə münaqişənin sonlandırılması regionun xilası üçün mühüm idi.
Nəticədə Azərbaycan BMT Nizamnaməsinin 51-ci maddəsinə uyğun olaraq, özünümüdafiə hüququndan istifadə etməklə BMT Təhlükəsizlik Şurasının kağız üzərində qalan 4 qətnaməsini öz gücü ilə yerinə yetirdi. 44 gün davam edən Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycan Ordusu 30 illik işğala son qoydu, ölkəmizin ərazi bütövlüyü və tarixi ədalət bərpa edildi. Üç ildən sonra keçirilən antiterror tədbirləri isə Azərbaycanın dövlət suverenliyini ərazi bütövlüyü kontekstində təmin edən son akt oldu.
Bu gün Prezident, Silahlı Qüvvələrin Müzəffər Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan regional sülh və təhlükəsizliyin təminatçısı kimi çıxış edir. Bununla yanaşı, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri və şəxsi heyət daha da peşəkarlaşaraq regionun hərbi təhlükəsizliyində çəkisini artırır. Üstəlik, Azərbaycan Ordusunun arsenalına ən müasir silahlar daxil edilir. Hərbi gücün qorunması və müdafiə sənayesi kompleksinin yerli imkanlarla genişləndirilməsi Cənubi Qafqazda destruktiv siyasətə yer qoymur.
“Böyük Qayıdış” Proqramı çərçivəsində Qarabağ və Şərqi Zəngəzura köç davam edir. Bu, region üçün iqtisadi dayanıqlılıq və genişmiqyaslı investisiyalar dövrünü başladır.
Avropa ilə Asiyanı birləşdirən Orta Dəhliz çərçivəsində Azərbaycanın geostrateji mövqeyi unikal müstəviyə yüksəlir. Zəngəzur dəhlizinin açılması istiqamətində atılan addımlar və reallaşdırılan layihələr isə ölkəmizin tranzit potensialını qat-qat artırmaqla regional əməkdaşlıq formatında eksklüziv imkanlar yaradır.
Bunların fonunda Azərbaycan qlobal sistemdə “orta güc” statusunu möhkəmləndirən aktora çevrilir.
Müəllif – Aqşin Kərimov
Bölmənin digər xəbərləri
