Fındıqda bakterioz xəstəliyi: ziyanları və qarşısının alınması üsulları
Bakı, 11 oktyabr, AZƏRTAC
Azərbaycanda əkin sahəsinə, məhsul istehsalına və ixracına görə qərzəkli meyvə bitkiləri sırasında birinci yeri tutan fındığın digər meyvə bitkiləri kimi, bir çox xəstəlikləri və zərərvericiləri var. Bunlardan biri də fındıqda bakterioz xəstəliyidir. Bu xəstəlik dünyanın bir çox ölkələrində, əsasən də yüksək yağıntı və rütubət müşahidə edilən ərazilərdə cavan fındıq ağaclarına təhlükəli olması ilə tanınır. Xəstəliyə ölkəmizdə ilk dəfə 2022-ci ildə Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi tərəfindən aparılan monitorinqlər zamanı Şəki-Zaqatala bölgəsində rast gəlinib.
Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin İnformasiya təminatı və innovativ həllər şöbəsindən AZƏRTAC-a verilən məlumata görə, bakteriya zədələnmiş toxumalar və yarpaqdakı ağızcıqlar vasitəsilə bitkiyə daxil olur, zədələnmiş toxumalarda və sirayətlənmiş tumurcuqlarda 1 ilə qədər canlı qala bilir. Bakteriya tökülmüş yarpaqlarda 4 aya qədər yaşaya bilir, lakin torpaqda qışlamır. Bu bakteriyanın inkişafı üçün optimal temperatur 28-32° C hesab edilir. Bakterioz xəstəliyindən fındıq bitkisinin tumurcuqları, yarpaqları, budaqları, gövdəsi, bəzən də meyvələri zərər görür. Xüsusilə yarpaq və çiçək tumurcuqları xəstəliyə çox həssasdır. Sirayətlənmiş tumurcuqlar qismən zərər görə və ya tamamilə məhv ola bilər. Belə tumurcuqlardan çıxan zoğlar da sirayətlənmiş halda olur. Yarpaqların üzərində ləkələr dairəvi və ya nizamsız şəkildə olub, ölçüsü 1-2 mm-dir. Həmçinin yeni əmələ gəlmiş ləkələr əvvəl sarımtıl-yaşıl rəngdə olur, sonra qırmızımtıl-qəhvəyi rəngə çevrilir. Sirayətlənmiş zoğlar isə xaricdən qurumuş kimi görünür. Gövdədə yaraların əmələ gəlməsi xəstəliyin ən təhlükəli dövrüdür. Yaralar adətən 4 yaşa qədər olan fındıq kollarında müşahidə edilir və bu, onların məhvinə səbəb olur. Bakteriya bitkinin aşağı hissəsinə doğru yayıldıqca pöhrələr yerə əyilərək tamamilə quruyur və ya 10-25 santimetr uzunluğunda çatlar yaradır. Belə pöhrələrin üst hissəsində qəhvəyi-qara nekrozları görmək olur ki, sonradan onlar yayıldıqca pöhrəni tamamilə əhatə edir. Meyvə qınlarının üzərindəki ləkələr dairəvi və ya müxtəlif formalı, ölçüsü 1-2 mm olub tünd-qəhvəyi və yaxud qara rəngdədir. Ləkələr əvvəlcə səthi olsa da, sonradan dərinləşir və sərtləşir.
Xəstəlik əsasən sirayətlənmiş əkin materialları ilə yayılır. Təbii yayılma potensialı nisbətən aşağı qəbul edilir. Fındıqda bakterioz xəstəliyi təhlükəli hesab olunur və fındıq bitkisində rast gəlinən digər xəstəliklərdən daha çox iqtisadi ziyan vura bilir. Bu xəstəlik səbəbindən Fransada 1975-ci ildən indiyədək 250 mindən çox cavan bitki məhv edilib. İtaliyada xəstəliyin yarpaq və budaqları sirayətləndirməsi nəticəsində 4 illik fındıq ağaclarının 80 faizə qədəri çürüyüb məhv olub. Çilidə isə fındıq bitkisində xəstəlik səbəbindən sirayətlənmənin 60-90 faiz aralığında olduğu müəyyən edilib.
Xəstəliyi vaxtında aşkarlamaq və zərərli orqanizmin riskini minimuma endirmək üçün əkin materialları müayinələrə cəlb olunmalıdır. Ciddi sirayətlənmə hallarında, xüsusilə yeni salınan bağlarda və tingliklərdə xəstəlik bitkilərin 10 faizdən 100 faizədək məhvinə səbəb ola bilir. Bu baxımdan bağ salınarkən torpaq qida maddələri ilə zəngin olmalıdır. Qrunt sularının səthə yaxın yerlərində bağ salınmamalıdır.
Fındıqda bakterioz xəstəliyinin aşkarlandığı təsərrüfat sahələrində karantin tədbirlərinə əməl olunmalı, xəstəliklə sirayətlənmiş tumurcuqlar və budaqlar yoluxmuş hissədən 60-100 santimetr aşağıdan kəsilərək bağdan çıxarılmalı və ya yandırılaraq məhv edilməli, xəstəlik yayılan bağlarda budama patogenin aktiv olmadığı qış dövründə aparılmalı, gübrələmə və becərmə işləri vaxtında və düzgün həyata keçirilməlidir. Həmçinin xəstəliyə qarşı kimyəvi mübarizə fındıq ağaclarının həssas olduğu üç dövrdə - məhsul yığımından sonra, yarpaqların töküldüyü vaxt və erkən yazda 0.3 faiz yapışdırıcı əlavə olunmaqla, 1 faizli Bordo məhlulundan istifadə etməklə aparılmalıdır. Birinci çiləmə avqustun axırları-sentyabrın əvvəlində, ikinci çiləmə yarpaqların 75 faizinin töküldüyü dövrdə, üçüncü çiləmə isə erkən yazda, tumurcuqların açıldığı dövrdə və küləksiz havada həyata keçirilməlidir. Bakteriozun geniş ərazilərdə yayılmasının qarşısının alınması məqsədilə qonşu dövlətlərlə sərhəd keçid məntəqələrində və həmsərhəd ərazilərdə fitosanitar nəzarəti tədbirlərinə ciddi şəkildə əməl edilməli, əkin üçün nəzərdə tutulan tinglər və calaq materialları zərərli orqanizmlərdən təmizlənməlidir.
Bölmənin digər xəbərləri
