Göygölün memarlıq irsi alman şəhərsalma ənənələrini yaşadır
Bakı, 16 iyul, AZƏRTAC
Göygöl şəhərinin tarixi inkişafı və burada yaşamış alman icmasının şəhərsalma ənənələri araşdırılıb. Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, xüsusi layihə əsasında salınan tarixi Helenendorf şəhəri (Göygöl) Avropa, daha dəqiq desək, alman şəhərsalma sisteminin əsas xüsusiyyətlərini özündə əks etdirib.
Bu barədə AZƏRTAC-a AMEA-nın Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun memarlıq doktoru, dosent Rahibə Əliyeva məlumat verib. Alimin sözlərinə görə, şəhər altı paralel və düzxətli küçə – Talstrabe, Stadtstrabe, Kirchenstr, Helenenstrabe, Gartenstrabe və Oktoberstrabe küçələrinin salınması ilə formalaşıb. Helenendorf iki əsas hissədən – Helenendorf və Vyürtemberq məhəllələrindən ibarət olub. Helenendorf məhəlləsində inşa edilən Lüteran kilsəsi ətrafında salınmış kiçik bağ, eləcə də iki və üçmərtəbəli ictimai və yaşayış binaları şəhərin əsas ictimai mərkəzini təşkil edib.
Kilsənin tikintisində bütün alman ailələri iştirak edib. Tikintisinə 1854-cü ildə başlanılan Lüteran kilsəsi 1857-ci ildə başa çatdırılıb. Kilsənin üzərində almanlardan qalan üç böyük saat 2009-cu ildə Almaniyadan dəvət olunmuş mütəxəssis tərəfindən bərpa edilib.
Hazırda əsaslı təmirdən sonra tarix-diyarşünaslıq muzeyi kimi fəaliyyət göstərən kilsənin ekspozisiyasında qədim dövrlərdən bu günədək Göygöl rayonunun tarixi, məişəti və milli-mədəni xüsusiyyətləri əks olunur. Altı salondan ibarət muzeydə müxtəlif dövrlərə aid məişət əşyaları, tarixi sənədlər, fotoşəkillər və digər eksponatlar nümayiş etdirilir. Burada qorunan nümunələr rayonun tarixini və müxtəlif xalqların həyat tərzini öyrənmək baxımından mühüm mənbə hesab olunur.
Kilsənin qarşısındakı kiçik bağ şəhər sakinlərinin istirahət və ünsiyyət məkanı kimi istifadə edilib. Bağın digər tərəfində yerləşən yaşayış və ictimai binalar həcm-məkan quruluşu, dekorativ elementləri və memarlıq həlli ilə seçilib. Helenendorfda ümumtəhsil və musiqi məktəbləri, eləcə də uşaq bağçası fəaliyyət göstərib.
Rahibə Əliyeva bildirib ki, şəhərin quruluşunda arx sistemi də mühüm yer tutub. Küçələrin hər iki tərəfində axan su kanalları əhalini təmiz su ilə təmin etməklə yanaşı, küçələr boyunca əkilmiş ağacların suvarılmasına da xidmət edib.
Küçələrdə iqlim şəraitinə uyğun olaraq xan çinarlar və müxtəlif meyvə ağacları əkilib. Bu yaşıllıq sistemi şəhərin özünəməxsus memarlıq simasının formalaşmasına mühüm təsir göstərib.
Araşdırmalarda göstərilir ki, hər bir evin küçəyə baxan qapısının qarşısında oturacaq qurulur, arxdan su içmək üçün həmin oturacaqların yanında xüsusi qablar asılırdı. Bu, arxlardan axan suyun təmizliyinin göstəricisi hesab olunurdu. Arxların su istiqamətini dəyişmək üçün xüsusi metal lövhələrdən istifadə edilirdi. Bu sistem şəhərin su təminatının səmərəli idarə olunmasına imkan verirdi.
Mənzərəli təbiətə malik Helenendorfda təxminən 500 alman memarlıq üslubunda yaşayış evi inşa edilmişdi. Bu evlər küçələrin qırmızı xəttini formalaşdıraraq təbiətlə harmoniyada yerləşdirilmişdi.
Yaşayış binaları əsasən birmərtəbəli, bəzi hallarda isə iki və üçmərtəbəli olub. Evlər yerli iqlim şəraiti nəzərə alınmaqla alman memarlıq ənənələri əsasında inşa edilib.
1819-cu ilin martında Çar hökumətinin Peterburqdan göndərdiyi memar Demidov alman evlərinin layihəsini hazırlayıb. Layihələrdə alman memarlıq üslubu qorunmaqla yanaşı, Azərbaycanın coğrafi və iqlim xüsusiyyətləri də nəzərə alınıb.
Yaşayış evlərinin planlaşdırılması alman ailələrinin gündəlik həyat tərzinə uyğun qurulub. Kiçik həyətlərdə yaşayış və təsərrüfat tikililəri yerləşib. Evlərin yaşayış hissəsi bir neçə otaqdan ibarət olub, giriş isə küçəyə açılan eyvan vasitəsilə təmin edilib.
Otaqların əksəriyyəti “anfilada” prinsipi ilə yerləşdirilib, dam örtükləri isə əsasən mansard formasında həll olunub. Mansardlar kirəmitlə örtülür, bəzi hallarda eyvanlarla tamamlanırdı.
Yaşayış otaqları sadə dizayn xüsusiyyətləri ilə seçilib. Alman dəmir sobaları ilə qızdırılan otaqlarda bəzi hallarda divar taxçalarına da rast gəlinib.
Evlərə bitişik təsərrüfat tikililəri və emalatxanalar inşa olunub. Bu məkanlardan üzümün emalı, şərab hazırlanması və ərzaq ehtiyatlarının saxlanılması məqsədilə istifadə edilib.
Alim qeyd edib ki, tir-dayaq konstruksiya sistemi əsasında inşa olunan binaların möhkəmliyi bu gün də qorunub saxlanılır və tikililər uzun illər keçməsinə baxmayaraq davamlılığını itirməyib.
Bölmənin digər xəbərləri
