Hasilatdan emala keçid: regionlarda yeni iqtisadi ekosistemlər yaranacaq ŞƏRH
Bakı, 23 sentyabr, AZƏRTAC
“Azərbaycan Respublikasında 2027-2030-cu illərdə dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı”nın məntiqi ondan ibarətdir ki, mineral ehtiyatlar hasilat mərhələsində dayanmasın, onların ətrafında emal, metallurgiya, logistika, xidmət və yeni sənaye sahələrindən ibarət bütöv iqtisadi zəncir formalaşsın. Prezident İlham Əliyev də çıxışında əsas məqsədin daha çox xammal hasil etməkdən əlavə, xammalı ölkə daxilində emal etməklə daha yüksək əlavə dəyər yaratmaq olduğunu vurğulayıb.
Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsinin sədri Sadiq Qurbanov deyib.
O bildirib ki, Filizçay, Dəmirli, Söyüdlü, Daşkəsən və Naxçıvandakı yataqların mərhələli şəkildə iqtisadi dövriyyəyə daxil edilməsi ilk növbədə regionlarda sənaye fəaliyyətinin coğrafiyasını genişləndirə bilər. Mədən müəssisəsi yalnız yatağın yerləşdiyi ərazidə hasilat aparan istehsal sahəsi kimi fəaliyyət göstərmir. Onun ətrafında nəqliyyat, enerji, su təminatı, texniki xidmət, tikinti, avadanlıq, laboratoriya, rabitə, logistika və digər çoxsaylı xidmətlərə tələbat yaranır. Bu isə yerli sahibkarlıq üçün yeni bazar formalaşdırır. Mədən müəssisəsinə xidmət göstərən podratçı şirkətlər, nəqliyyat və logistika müəssisələri, texniki servis mərkəzləri, avadanlıq təchizatçıları və digər xidmət sahələri inkişaf etdikcə həmin rayonlarda iqtisadi fəallıq artır. Bu prosesin mühüm tərəfi məşğulluq imkanlarının genişlənməsidir. Sənaye zəncirinin genişlənməsi haqqında isə demək olar ki, burada əsas məsələ yataqların istismara verilməsindən əldə olunan filizin hansı formada iqtisadiyyata daxil olmasıdır. Əgər filiz yalnız ilkin xammal kimi satılarsa, onun yaratdığı əlavə dəyərin mühüm hissəsi ölkədən kənarda formalaşır. Dövlət Proqramında isə kəşfiyyatdan hasilata, zənginləşdirmədən emala, yarımfabrikat və hazır məhsul istehsalına qədər dəyər zəncirinin mümkün qədər ölkə daxilində qurulması qarşıya məqsəd qoyulub. Məsələn, Daşkəsən layihəsində dəmir filizinin hasilatı ilə kifayətlənməyərək zənginləşdirmə, pelet istehsalı və isti briketləşdirilmiş dəmir istehsalı güclərinin yaradılması planlaşdırılır. Burada illik 2 milyon ton isti briketləşdirilmiş dəmir istehsal gücünün formalaşdırılması nəzərdə tutulur. Bu yanaşma dəmir filizini sonrakı metallurgiya prosesləri üçün yerli sənaye xammalına çevirir və ölkədə daha dərin metallurgiya zəncirinin yaranmasına imkan verir. Bu baxımdan Daşkəsən yalnız bir mədən layihəsi kimi deyil, ətrafında metallurgiya və əlaqəli sənaye sahələrinin inkişaf edə biləcəyi sənaye platforması kimi qiymətləndirilə bilər.
Mis, sink və qurğuşun ehtiyatları iqtisadi dövriyyəyə cəlb ediləcək
Komitə sədri vurğulayıb ki, Filizçay xüsusilə böyük potensiala malik layihələrdən biridir. Dövlət Proqramının təqdimatında yatağın uzunmüddətli istismarı çərçivəsində mis, sink və qurğuşun ehtiyatlarının iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi nəzərdə tutulur. Layihənin tam gücü ilə istismara verilməsi 2031-ci ilin sonuna planlaşdırılır. Burada əsas imkan yalnız hasilatın artırılması ilə bağlı deyil. Mis, sink və qurğuşun kimi metalların müasir sənayedə geniş tətbiq sahələri var. Bu səbəbdən Filizçay ətrafında zənginləşdirmə və emal imkanlarının inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın əlvan metallurgiya bazasının genişlənməsinə, ixrac məhsullarının çeşidinin artmasına və yeni texnoloji istehsal sahələrinin yaranmasına zəmin yarada bilər. Eyni zamanda Balakən və ətraf rayonlarda nəqliyyat, enerji və digər infrastrukturun inkişafına əlavə stimul yarana bilər. Naxçıvandakı yataqların öyrənilməsi və istismara hazırlanması Muxtar Respublikanın sənaye potensialının genişləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət Proqramında Naxçıvandakı perspektivli yataqlar üzrə geoloji kəşfiyyat işlərinin genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Bundan başqa, Naxçıvanda “Ortakənd” qızıl yatağı üzrə ilk istehsalın 2029-cu ildə başlanması planlaşdırılır. Bu proses Naxçıvanda yaradılan yeni sənaye infrastrukturu ilə əlaqələndirilə bilər.
Birbaşa və dolayı məşğulluq artacaq
S.Qurbanov qeyd edib ki, burada məşğulluq məsələsinə yalnız mədənlərdə yaradılacaq iş yerlərinin sayı kimi baxmaq düzgün olmaz. Əsas iqtisadi effekt birbaşa və dolayı məşğulluğun birlikdə artması ilə bağlıdır. Daha mühüm məsələ isə insan kapitalının inkişafıdır. Yeni sənaye müəssisələri yüksək ixtisaslı kadrlara ehtiyac yaratdıqca, regionlarda peşə hazırlığı və texniki təhsil üçün yeni imkanlar meydana çıxır. Bu da gənclərin regionlarda qalaraq müasir sənaye sahələrində işləməsinə şərait yarada bilər. Ən mühüm nəticə ondan ibarətdir ki, bu yataqların mərhələli şəkildə istismara verilməsi Azərbaycanın regionlarında yeni iqtisadi ekosistemlərin yaranmasına imkan verə bilər. Burada mədən yatağı başlanğıc nöqtəsidir. Onun ardınca emal müəssisəsi, logistika, enerji infrastrukturu, xidmət sektoru, peşə hazırlığı, kiçik və orta sahibkarlıq, yeni sənaye müəssisələri və ixrac imkanları formalaşır. Ona görə də Filizçay, Dəmirli, Söyüdlü, Daşkəsən və Naxçıvan yataqlarının iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsini yalnız təbii ehtiyatlardan gəlir əldə etmək kimi qiymətləndirmək məhdud yanaşma olar. Daha geniş mənada bu layihələr xammal potensialının sənaye potensialına, sənaye potensialının isə regionların davamlı iqtisadi inkişafına çevrilməsi üçün imkan yaradır.
Bölmənin digər xəbərləri
