Novator-memar: Şəhidin adını daşa yazmaq xatirəni əbədiləşdirmək deyil, tarixi irsi zədələməkdir
Bakı, 8 sentyabr, AZƏRTAC
Şəhidlərimizin xatirəsi bizim üçün müqəddəsdir. Məhz buna görə də onların adlarının əbədiləşdirilməsinə təsadüfi, qeyri-peşəkar və estetik baxımdan qəbuledilməz üsullarla yanaşmaq olmaz.
Bunu novator-memar, inşaat məsələləri üzrə ekspert Muxtar Ərturan AZƏRTAC-a açıqlamasında bildirib.
“Bir memar kimi hesab edirəm ki, burada niyyətlə nəticəni bir-birindən ayırmalıyıq. İnsan şəhidimizin adını yazmaqla ona ehtiram göstərdiyini düşünə bilər. Amma həmin ad tarixi qayaya, abidəyə, bina fasadına və ya başqa ictimai səthə özbaşına yazılırsa, nəticədə həm həmin məkan zədələnir, həm də şəhidimizin müqəddəs adı vizual çirklənmənin bir hissəsinə çevrilir. Bu, xatirənin ucaldılması deyil. Azərbaycanda şəhidlərimizin xatirəsini ləyaqətlə yaşadan memorial komplekslərimiz, Şəhidlər xiyabanlarımız, parklarımız və abidələrimiz var. Belə məkanlar memarlıq, landşaft və memorial konsepsiya əsasında yaradılır. Şəhidin adı da məhz ona layiq formada təqdim edilməlidir. Şuşada məsələ daha həssasdır. Burada hər qaya və hər tarixi səth şəhərin ümumi landşaftının, yaddaşının və milli-mədəni irsimizin bir hissəsidir. Üstəlik, Qoruq İdarəsinin öz müraciətində də Şuşanın üzərində güllə və qan izləri olan, uğrunda canlar verilmiş şəhər olduğu xatırladılır”, - deyə o qeyd edib.
“Məsələnin texniki tərəfi də var. İnsanlar düşünürlər ki, yazı sonradan silinə bilər və problem bununla bitər. Tarixi daş və fasadlarda isə belə deyil. Boyanın və ya markerin təmizlənməsi zamanı istifadə edilən kimyəvi və mexaniki üsullar səthin fakturasına, rənginə, patinasına və materialın üst qatına əlavə zərər verə bilər. Buna görə tarixi səthlərdə təmizləmə adi divarın rənglənməsi kimi aparıla bilməz; konservasiya yanaşması və mütəxəssis müdaxiləsi tələb edir. Nəticədə bir neçə saniyəyə yazılmış bir sözün aradan qaldırılması üçün dövlət və ya əmlak sahibi əlavə mütəxəssis, material, vaxt və maliyyə resursu sərf etməli olur. Bu yaxınlarda Nizami Kino Mərkəzinin fasadında baş verən hadisə bunun nə qədər ciddi məsələ olduğunu göstərdi. Söhbət adi binadan deyil, ölkə əhəmiyyətli memarlıq abidəsindən gedirdi”, - deyə Muxtar Ərturan vurğulayıb.
Memar diqqətə çatdırıb ki, “VR Standartları 2026” yanaşmasında tikili və yaşayış mühiti yalnız fiziki konstruksiya kimi deyil, insanın istifadə etdiyi bütöv məkan sistemi kimi qiymətləndirilir: “Bu baxımdan ictimai və tarixi məkanın vizual bütövlüyünün, material səthlərinin və təhlükəsiz istismar vəziyyətinin qorunması da keyfiyyətli yaşayış mühitinin tərkib hissəsidir. Mövcud səthə özbaşına müdaxilə həmin mühitin keyfiyyətini aşağı salan amil kimi qəbul edilməlidir”
Muxtar Ərturan qeyd edib ki, şəhidlərimizin adları təsadüfi daşların, qayaların və divarların üzərində deyil, onların qəhrəmanlığına layiq memorial məkanlarda yaşamalıdır: “Şuşada isə məsuliyyətimiz ikiqatdır: həm şəhidimizin xatirəsini, həm də onun uğrunda can verdiyi şəhərin tarixi simasını qorumalıyıq. Şəhidin adını ucaltmaq istəyiriksə, onun adını daşa yazmaq yox, adına layiq davranmaq lazımdır”.
Müxbir - Pərvanə Qafarova
Bölmənin digər xəbərləri
