Postsovet məkanının zumerləri Qərbdəkilərdən fərqlənirlər - qırğızıstanlı sosioloq
Bakı, 12 avqust, AZƏRTAC
Millennial və zumerləri hazır xarakteristikalarla bir-birindən ayırmaq mütləq qaydada olmamalıdır. Biz hamımız qavrayışımızı asanlaşdırmaq üçün təbiətcə ətrafımızdakı insanları və hadisələri müəyyən kateqoriyalara ayırmağı sevirik. Lakin həyatda hər şey dəqiq şəkildə ağ və ya qara deyil, xüsusilə də bu məsələdə. Qlobal trendlərdən kənara çıxaraq konkret cəmiyyətlərə və ölkələrə nəzər saldıqda mənzərə daha mürəkkəb və maraqlı görünür.
Bunu qırğız sosioloq Ayzat İbrayeva AZƏRTAC-a müsahibəsində deyib.
Ailə qarşısında öhdəliklə maliyyə sabitliyi arasında
Öz ölkəsi Qırğızıstandakı, eləcə də daha geniş mənada postsovet məkanındakı müşahidələrinə əsaslanan sosioloq hesab edir ki, hər bir ölkənin özünəməxsus şəraiti və xüsusiyyətləri var. “Burada hazırda çox geniş yayılan “zumerlər işi deyil, özlərini seçirlər” fikrini sadəcə söyləmək olmaz.
Əvvəla, kollektivist mədəniyyətin və ailə bağlarının güclü təsirini nəzərə almaq lazımdır. Gənc insan çox vaxt müstəqil və ayrıca bir fərd kimi mövcud olmur, onun seçimləri yaxınları qarşısında daşıdığı öhdəliklərlə məhdudlaşır. Bişkekdə yaşayan zumer mücərrəd korporativ missiya naminə daha az “alışıb-yanır”, lakin valideynlərinə, qardaş və bacılarına kömək etdiyi üçün çox işləyəcək. Yəni zumer artıq çox vaxt status və ya şirkət, yaxud hansısa mücərrəd meqaideologiya naminə deyil, öz sosial çevrəsi naminə işləyir. Motivasiya fərqlidir, lakin gərgin əmək heç də yoxa çıxmır, sadəcə başqa emosional çalar qazanır.
İkincisi, iqtisadi kontekstdir. Məsələ işlə şəxsi həyat arasında balans yaratmaqdan (work-life balance – red.) deyil, ilkin maliyyə ehtiyatı formalaşdırmaqdan və sağ qalmaqdan gedirsə, işin məna yükü barədə söhbətlər imtiyaz kimi görünə bilər. Burada gənc mütəxəssislər çox vaxt Qərbdə yüksək maaş əvəzinə rahatlığı seçməyə imkan verən təhlükəsizlik təminatından məhrumdurlar. Buna görə də nəticədə paradoksal bir birləşmə ilə qarşılaşmaq mümkündür, belə ki, gənc insan zumerlərə xas şəkildə frilans işi, məsafədən işləməyi və rəqəmsal platformaları mənimsəyir, eyni zamanda milleniallara xas şəkildə gəlir və sabitlik əldə etməyə möhkəm can atır. Yəni mühitə daha praqmatik uyğunlaşma baş verir.
Üçüncüsü, tarixi təcrübədir. Yaşlı nəsillər sistemin dağılmasını və inandıqları hər şeyin dəyərdən düşməsini yaşayıblar. Onlar övladlarına çox vaxt etibarlı peşə, sabit gəlir və çörək pulu qazanmaq kimi fikirləri aşılayıblar. Z nəslinin nümayəndələri burada əlaqələr, qarşılıqlı yardım və çoxfunksiyalılıq vasitəsilə sağ qalmağa yönəlmiş düşüncə ilə böyüyürlər. Bu, Skandinaviya və ya ABŞ-dakı yaşıdlarının dünyagörüşündən tamamilə fərqli mənzərədir.
Buna görə də nəsillərlə bağlı etiketlər yalnız söhbətə başlamaq üçün bir vasitə kimi, məsələn, “milleniallar belədir, zumerlər isə belə” şəklində işləyir. Mədəniyyəti, yerli tarixi və iqtisadiyyatı nəzərə aldıqda isə reallığın qarışıq, mürəkkəb və heç də ağ-qara olmadığı üzə çıxır. Gəncləri nəyin hərəkətə gətirdiyi sualının cavabını da həmişə konkret məkan və kontekst nəzərə alınmaqla axtarmaq lazımdır, qlobal şablona sadəcə uyğunlaşdırmaqla kifayətlənmək olmaz”, – deyə Ayzat İbrayeva izah edib.
Gənc mütəxəssisləri əslində nə motivasiya edir?
Maliyyə motivasiyasına və gəlir, məna və rahatlıq arasında seçimə gəlincə, qırğız sosioloq qeyd edir ki, burada da universal düstur yoxdur. “Mənə elə gəlir ki, bizim şəraitdə tələbatlar piramidası prinsipi işləyir. Gənc mütəxəssisin əsas təhlükəsizlik ehtiyacları (mənzil, ailəyə kömək, sadəcə sabitlik) təmin olunmayana qədər, bütün insanlarda olduğu kimi, maliyyə motivasiyası üstünlük təşkil edir. Lakin bu, minimum həddə çatıldıqdan sonra digər amillər həqiqətən də ön plana çıxır. Bununla belə, bizdə “məna” axtarışı Qərbdəkindən fərqli görünə bilər. Bu, daha çox öz çevrəsi üçün aşkar fayda əldə etmək, məsələn, yeni üsullar və ideyalar təklif etməklə yanaşı, bacarıqlarını tətbiq etmək imkanıdır. Rahatlıq da vacibdir, lakin bu, çox vaxt ofisdə yumşaq pufiklərin olması kimi deyil, işi yaxınlarının qayğısı, öz ideyalarının həyata keçirilməsi və ya paralel layihələrlə bir araya gətirməyə imkan verən çeviklik kimi başa düşülür. Buna görə də deyərdim ki, pul söhbətin başladığı təməldir. Lakin təməl varsa, iş mənasız və ya zəhərlidirsə, mütəxəssisin orada qalıb-qalmayacağı məsələsinə gəlincə, böyük ehtimalla qalmayacaq. Yalnız ailə qarşısında ciddi məsuliyyət istisna ola bilər”, – deyə o bildirib.
Nəsillər bir-birindən nə öyrənə bilər və dialoqa nə mane olur
Ayzat İbrayeva nəsillərin biri-birindən öyrənə biləcəyinə əmindir. “Bizim cəmiyyətdə də bu bilik və təcrübə ötürülməsi, ola bilsin ki, hətta Qərbdəkindən daha intensiv şəkildə baş verir. Sadəcə, bu proses çox vaxt formal korporativ mühitdə deyil, həyatın özündə gedir. Yaşlı nəsil sağ qalmağı və heç nədən nəsə qurmağı bacarır. Bunu universitetdə öyrətmirlər. Gənc nəsil isə öz növbəsində rəqəmsal savadlılığı, mümkün olanların sərhədlərinə yeni baxışı (xarici şirkətlər üçün məsafədən işləmək, onlayn təhsil) və ən əsası, “sistem” qarşısında daha az qorxunu, yeni şeyləri sınamağa isə daha böyük hazırlığı özü ilə gətirir”, – deyə agentliyin həmsöhbəti vurğulayıb.
Sosioloqlun fikrincə, dialoqa, ilk növbədə, ənənələrdə kök salmış iyerarxiya mane olur. “Bizim bir çox ailə və kollektivlərdə hələ də kiçiyin böyüyə nəsə öyrətməsi və ya onun təcrübəsini açıq şəkildə şübhə altına alması qəbul edilmir. İkincisi, sabitlik anlayışının fərqli olmasıdır. Yaşlılar uğuru çox vaxt daimi iş yeri, mənzil və təsərrüfat sahibi olmaqda görürlər. Gənclər isə ətraflarındakı qeyri-sabitliyi görərək sabitliyi tez bir zamanda yenidən öyrənmək və fəaliyyət sahəsini dəyişmək bacarığı kimi başa düşürlər. Böyük “bir az səbr et və özünü möhkəmləndir” deyəndə, kiçik isə inkişaf etmək naminə bir ildən sonra işini dəyişəndə, bu, qarşılıqlı anlaşılmazlığa səbəb olur”, – deyə o bildirib.
Müəllif – Leyla Muradzadə
Bölmənin digər xəbərləri
