Siyasi şərhçi: TRIPP Qafqazın geostrateji arxitekturasına təsir göstərə biləcək təşəbbüsdür
Bakı, 10 avqust, AZƏRTAC
TRIPP layihəsini yalnız yeni nəqliyyat bağlantısı kimi qiymətləndirmək onun əhəmiyyətini tam əks etdirməz. Daha geniş perspektivdən yanaşdıqda, bu təşəbbüs Cənubi Qafqazın iqtisadi və geostrateji arxitekturasına təsir göstərə biləcək mühüm layihə kimi önə çıxır. Çünki söhbət yalnız yeni marşrutun yaradılmasından deyil, eyni zamanda, regionda uzun illər ərzində formalaşmış nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin yeni şəraitə uyğun şəkildə yenidən qurulması üçün imkanların yaranmasından gedir.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında siyasi şərhçi Elnur Ənvəroğlu deyib.
Onun sözlərinə görə, TRIPP-in əhəmiyyəti xüsusilə Azərbaycan ərazisində mövcud olan nəqliyyat infrastrukturu ilə əlaqələndirildiyi halda daha da artır. Azərbaycan artıq Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, avtomobil yolları və digər infrastruktur layihələri vasitəsilə Şərq-Qərb nəqliyyat bağlantılarının mühüm halqalarından birinə çevrilib. TRIPP-in bu sistemə inteqrasiyası yeni marşrutun ayrıca və təcrid olunmuş xətt kimi deyil, daha geniş regional nəqliyyat şəbəkəsinin tərkib hissəsi kimi fəaliyyət göstərməsi potensialını ortaya qoyur. Bu baxımdan layihənin təsir effekti yalnız tranzit müddətinin qısaldılması və yükdaşımaların həcminin artırılması ilə məhdudlaşmır. Yaranan yeni bağlantılar və əlaqələr region ölkələri arasında iqtisadi qarşılıqlı əlaqələr zəncirini gücləndirir, ticarət dövriyyəsinin genişlənməsinə, logistika, anbar, gömrük, rəqəmsal nəqliyyat və digər xidmət sahələrinin inkişafına əlavə stimul verir. Geosiyasi baxımdan TRIPP-in mühüm xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, layihə Cənubi Qafqazın qarşıdurma və parçalanma məkanı olmaqdan daha çox, regional iqtisadi inteqrasiya və tranzit əməkdaşlıq platformasına çevrilməsi üçün yeni imkanlar yaradır. Nəqliyyat bağlantılarının genişlənməsi ölkələrin iqtisadi maraqlarını bir-birinə daha sıx bağladıqca, regionda uzunmüddətli sabitliyin təmin olunması üçün iqtisadi əsaslar da möhkəmlənir.
Siyasi şərhçi TRIPP-in Orta Dəhlizlə əlaqələndirilməsinin Azərbaycanın regional roluna təsirinə də diqqət çəkib: “Layihənin Orta Dəhlizlə səmərəli şəkildə əlaqələndirilməsi Azərbaycanın mövcud tranzit rolunu regional tranzit ölkəsi statusundan daha geniş Avrasiya logistika qovşağına doğru inkişaf etdirə bilər. Azərbaycanın üstünlüyü ondadır ki, ölkə Orta Dəhlizin Xəzər seqmenti ilə Cənubi Qafqaz və Türkiyə istiqaməti arasında təbii bağlantı nöqtəsində yerləşir. Xəzər üzərindən daxil olan yüklərin Azərbaycan ərazisindən keçərək Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropa bazarlarına çıxarılması artıq formalaşmaqda olan mühüm nəqliyyat zənciridir. TRIPP bu zəncirə əlavə bağlantı və alternativ marşrut imkanları gətirərsə, Azərbaycanın həmin sistemdəki strateji əhəmiyyəti daha da arta bilər. Burada söhbət yalnız daha çox yükün Azərbaycan ərazisindən keçirilməsindən getmir. Əsas məsələ Azərbaycanın logistika zəncirinin müxtəlif mərhələlərinin idarə olunduğu mərkəzlərdən birinə çevrilməsidir. Bunun üçün liman, dəmir yolu, avtomobil nəqliyyatı, gömrük, logistika terminalları, rəqəmsal izləmə sistemləri və multimodal daşımaların vahid sistemdə inteqrasiyası xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə bir model Azərbaycanın Orta Dəhlizdəki rolunu keyfiyyətcə dəyişə bilər”.
E.Ənvəroğlu Xəzər-Azərbaycan-Türkiyə-Avropa xəttində yarana biləcək imkanlardan da danışıb. Onun sözlərinə görə, TRIPP və Orta Dəhlizin inteqrasiyası Xəzər hövzəsi ilə Avropa arasında daha çevik və çoxşaxəli nəqliyyat sisteminin formalaşmasına şərait yarada bilər. Bu baxımdan Azərbaycanın əsas üstünlüklərindən biri Xəzər dənizi ilə Qafqaz, Türkiyə və Avropa arasında körpü rolunu daha da gücləndirmək imkanına malik olmasıdır. Yükdaşımaların artması, ilk növbədə, logistika infrastrukturuna investisiyaları stimullaşdıra bilər. Bakı Limanı və dəmir yolu infrastrukturu ilə yanaşı, logistika mərkəzlərinin, terminalların, anbar komplekslərinin və rəqəmsal gömrük sistemlərinin inkişafı da sürətlənə bilər. Nəticədə yalnız tranzitdən əldə olunan gəlirlərin deyil, əlavə iqtisadi dəyərin də ölkə daxilində yaradılması mümkünləşir. Digər mühüm məsələ marşrutların şaxələndirilməsidir. Beynəlxalq ticarətdə şirkətlər üçün yalnız ən qısa yolun deyil, həm də etibarlı, təhlükəsiz və alternativ marşrutların mövcudluğu böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan TRIPP-in Orta Dəhlizlə əlaqələndirilməsi Avrasiya ticarəti üçün əlavə seçim yarada bilər. Bu gün marşrutların seçimində yalnız sürət və yolun qısa olması əsas meyar deyil. Təhlükəsizlik amili daha aparıcı rol oynayır və seçim zamanı üstünlük təşkil edir. Bu baxımdan alternativ, etibarlı və təhlükəsiz nəqliyyat bağlantılarının mövcudluğu beynəlxalq yükdaşıma şirkətləri üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
“Bu proses Türk dünyası baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan və Türkiyənin nəqliyyat sistemlərinin Mərkəzi Asiyanın türk dövlətləri ilə daha sıx əlaqələndirilməsi Mərkəzi Asiya-Xəzər-Cənubi Qafqaz-Türkiyə-Avropa xətti üzrə daha inteqrasiya olunmuş nəqliyyat məkanının yaranmasına imkan verə bilər. Burada söhbət yalnız dəmir yollarının və avtomobil yollarının birləşdirilməsindən getmir. Uzunmüddətli perspektivdə vahid logistika məkanının formalaşması üçün gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqəmsal sənədləşmə, vahid logistika standartlarının tətbiqi, sərhəd keçidlərinin sürətləndirilməsi və multimodal daşımaların koordinasiyası da mühüm amillər kimi nəzərə alınmalıdır. TRIPP-in Orta Dəhlizlə əlaqələndirilməsi Azərbaycanın regional tranzit imkanlarını genişləndirməklə yanaşı, onun Avrasiya logistika sistemində strateji qovşaq kimi mövqeyini möhkəmləndirə, Xəzər–Qafqaz–Türkiyə–Avropa xətti üzrə nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin daha da dərinləşməsinə şərait yarada bilər", – deyə siyasi şərhçi vurğulayıb.
Müxbir - Səbinə Əlizadə
Bölmənin digər xəbərləri
