Təhlükəli tullantıların işlənməsi 28 ölkədə insanları təhlükə altına qoyur
Madrid, 1 aprel, AZƏRTAC
Dünyada hər il 7-10 milyard ton tullantı istehsal olunur.
AZƏRTAC xəbər verir ki, BMT-nin Ətraf Mühit Proqramının məlumatına görə, 500 milyon tona qədər tullantı çox tez alışan və ya bioloji təhlükə törətdiyi üçün toksikliyinə görə təhlükəli tullantılar kateqoriyasına aid edilir. Son üç onillikdə təhlükəli tullantıların ticarəti 500 faiz artıb və bu, həm imkanlar, həm də risklər yaradır.
Kuba-ispan alimi Ernesto Estradanın rəhbərlik etdiyi beynəlxalq qrup Meksika, Çin, Mozambik və Hindistan da daxil olmaqla, tullantıların yığılma riski yüksək olan 28 ölkəni müəyyən edib. Hər bir ölkənin riski qəbul etdiyi tullantıların miqdarından, eləcə də onu təkrar emal etmək qabiliyyətindən asılıdır. Ölkə bu növ tullantıları emal etmək və saxlamaq üçün maksimum imkanlarına çatdıqda həddindən artıq yüklənir.
Alimlərin araşdırmasına görə, daha çox inkişaf etmiş ölkələr Afrika və Cənubi Asiya ölkələri kimi istehsal güclərinin aşağı olması səbəbindən daha az inkişaf etmiş ölkələri zibil poliqonu kimi istifadə edəcəklər.
İspaniya, İsveç və Cənubi Koreya kimi ölkələrlə birlikdə tullantıların xalis idxalçısıdır. Öz növbəsində, təhlükəli tullantıların idarə olunması ilə əlaqədar əhəmiyyətli ekoloji problemlərlə üzləşən Çin də son illərdə bu məhsulların xalis ixracatçısına çevrilib.
E.Estradanın fikrincə, tullantıların düzgün və ciddi saxlanması ölkələr üçün zənginləşdirmək və iş yerləri yaratmaq imkanıdır. Elektron tullantılardan, məsələn, demək olar ki, bütün dövri cədvəldən 56-ya qədər müxtəlif metal çıxara bilərsiniz. Bu, tədqiq olunan 3 növ tullantı arasında (tibbi, metal və məişət) inkişaf etmiş ölkələrin metal tullantılarını idxal etməsinin və tibbi və məişət tullantılarının ixracının səbəbini izah edir.
Las Palmas de Gran Canaria Universitetinin alimlərinin araşdırmasına görə, Seneqal, Nigeriya və Sierra Leone kimi Afrikanın cənubundakı müxtəlif ölkələrdən Kanar adalarına gələn insanların qan testləri elektron tullantıların emalı zamanı yaranan zəhərli birləşmə olan poliklorlu bifenillərin yüksək səviyyədə olduğunu aşkar edib.
Nigeriyaya hər il təkrar emal üçün 400 min köhnə kompüter və komponentlər yollanılır. Nigeriya ilə yüksək tullantıların yığılma riskini paylaşan Seneqalda 18 uşağın ölümü batareyanın təkrar emalı üçün istifadə edilən ərazilərdə yüksək səviyyədə qurğuşun olması ilə əlaqələndirildi.
E.Estradanın komandası tərəfindən hazırlanmış riyazi model, bir tərəfdən, zibilin çökməsi təhlükəsi ilə üzləşən ölkələr üçün xəbərdarlıq şəbəkəsi yaratmağa və təhlükəli tullantıların əhali üçün risk olmadan emalı üçün hara investisiyaların tələb oluna biləcəyini öyrənməyə kömək edə bilər.
Nigar Cəfərli
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Madrid
Bölmənin digər xəbərləri
