Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

CƏMİYYƏT

Türkiyəni təmsil edən azərbaycanlı astronavt kosmosda həyata keçirdikləri elmi təcrübələri açıqlayıb - MÜSAHİBƏ

Türkiyəni təmsil edən azərbaycanlı astronavt kosmosda həyata keçirdikləri elmi təcrübələri açıqlayıb -  MÜSAHİBƏ

Nyu-Meksiko, 10 iyun, AZƏRTAC

Türkiyənin azərbaycanlı astronavtı Tuva Cihangir Atasever AZƏRTAC-a müsahibə verib. Müsahibəni təqdim edirik.

- Tuva, Yerə bir daha xoş gəlmişsiniz. Azərbaycana və Türkiyəyə böyük qürur yaşatdınız. Buna görə, Sizə təşəkkür edirəm və təbrik edirəm. Uçdunuz və səmadan dünyaya baxdınız. Nə hiss etdiniz?

- Kosmosa gedən yolda əsasən bir neçə dinamik proses baş verdi. Birincisi, daşıyıcı təyyarədən ayrılmağımız, daha sonra raket mühərrikinin alovlanaraq işə düşməsi və bir dəqiqəlik qısa müddətdə 3 Ma, yəni 3 qat səs sürəti ilə yuxarı çıxmağımız olduqca dinamik proses idi. Təbii ki, oradakı hisslər, duyğular, həyəcanlar çox yüksək idi. Raketin mühərriki susduqdan sonra mikroqravitasiya (çəkisizlik) vəziyyəti yarandığı zaman mən dərhal üzərimdəki təcrübə vasitələri ilə bağlı bəzi işlər görməli idim. İlk 30-40 saniyə arasında onlarla məşğul oldum. Onlar bitdikdən sonra kəmərimi açıb uçmağa başladıqda bunun uşaq kimi həyəcanını yaşamaq şansını əldə etdim. Olduqca özəl bir təcrübə idi. Mikroqravitsiya, çəkisiz olmaq Yer üzərində yaşaya biləcəyimiz bir təcrübə deyil. Havada quş kimi uçursan, amma bunu qanadların olmadan edirsən. Bu, çox böyük zövqverici hissdir. Kabinənin içərisində bəzi yerlərdən tutub özünü tənzimləməyə çalışmaq çox qəribə, öyrəşmədiyimiz bir vəziyyətdir. Aşağı və ya yuxarı yoxdur. Yerdə qravitasiya səbəbi ilə haranın aşağı və ya yuxarı olduğunu bilirik, amma kosmosda elə deyil. Təbii ki, istiqamət var, amma siz bundan asılı olmayaraq, özünüzü fırlada bilirsiniz. Bu olduqca əyləncəli idi, amma ən özəl anlardan birinin pəncərədən baxarkən atmosferin maviliyini gördüyüm an olduğunu deyə bilərəm. Həm Türkiyəyə, həm də Azərbaycana bu anı yaşatmaq, qolumda və sinəmdə hər iki bayraqla oraya çıxmaq təbii ki, bu təcrübəni, bu uçuş mənim üçün daha fərqli mənaya daşıdı. Bunu bacarmaqdan son dərəcə xoşbəxtəm.

- Azərbaycanda da uçuşunuzu böyük həyəcanla gözləyirdilər. Sinənizdə iki bayraqla uçacağınıza dair açıqlamanız Azərbaycanda bir deyimə çevrilmişdi. Azərbaycan sizin üçün nə deməkdir? Bu barədə hisslərinizi bilmək istərdik.

- Məşhur deyim var: “Bir millət, iki dövlət”. Bizim iki bayrağımız var, amma bir millətik. Beləliklə, bu iki dövlətin bayraqları yer üzündə necə yan-yanadırsa, xoş gündə, pis gündə necə yanaşıdırsa, kosmosda da bu bayraqların sinəmdə yan-yana olmalı olduğunu hiss etdim. Bunu hiss etmək, 3 dəqiqəlik də olsa, bu iki bayrağı yan-yana kosmosa daşıya bilmək, bu iki bayrağa çiyin-çiyinə mikroqravitasiyanı, çəkisizliyi yaşada bilmək çox böyük bir qürur verdi. Daha uzun illər Türkiyə və Azərbaycanın birlikdə kosmik texnologiyalar sahəsində sıçrayışlar edəcəyinə, bu sahədə əldə edə biləcəyimiz əlavə imkanlar sayəsində insanlarımızın yaşam standartlarını yuxarı daşıyacağımız gələcəyi bizə göstərəcəyinə çox ümid edirəm.

- Bəs, bayraqlarla bağlı planınız nədir?

- Bildiyiniz kimi, bayraqları Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan 2023-cü ildə İstanbulda keçirilmiş və bizi Türkiyəyə və bütün dünyaya elan etdiyi TEKNOFEST-də təqdim etmişdi. Birini Alper Gezeravcıya, digərini də mənə vermişdi. Bayraqla bağlı planım odur ki, Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra onu Prezidentimizə geri verim. Azərbaycan Bayrağı ilə bağlı isə arzum odur ki, onu bütün Azərbaycan xalqına göstərim, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevə təqdim edim.

- Kosmosda bəzi elmi təcrübələr aparacağınız qeyd edilmişdi. Nə kimi təcrübələr gerçəkləşdirildi və bunların nəticələri nədən ibarətdir?

- “Qalaktik 7” missiyası çərçivəsində 7 fərqli elmi təcrübə həyata keçirdik. Bunlardan 3-ü xüsusi olaraq hazırlanmış uçuş geyimim üzərində kosmosa daşıdığım təcrübələr idi. 4-ü isə insan fiziologiyası təcrübəsi olaraq adlandırdığımız araşdırmalar oldu. Bunlar bu uçuşun insan bədənində nə kimi dəyişikliklər yaratdığını ortaya qoymağı hədəfləyən, hüceyrədənkənar veziküllərdən metabolik dəyişikliklərə, genetik xəritəmizdə, genlərimizdə formalaşan metamorfozlardan bir qrup xərçəng hüceyrələrinin davranışlarına qədər geniş miqyasda araşdırmalar apardığmız 4 insan fiziologiyası təcrübəsidir. Bunların hər birinin nəticələri həm Türkiyəyə, həm də dünyadakı kosmos ədəbiyyatına, elmi ədəbiyyata çox vacib töhfələr verəcək. Beyindəki qan dövranını təhlil etdiyimiz təcrübə ilə ilk dəfə kosmik uçuşun bütün mərhələlərində beyinin prefrontal korteks bölgəsində qan yayılması və oksigenin ölçülməsi həyata keçirildi və eyni zamanda araşdırmaçılar uçuşun bütün mərhələlərində CSF adlandırılan onurğa iliyi mayesinin kəllə sümüyündəki təzyiq dəyişiminə təsirini təhlil etmək şansını əldə etdilər. Normal vəziyyətdə astronavtlar kosmosa uçarkən başlarına bu cür qurğuların yerləşdirilməsi uyğun olmaya bilir. Amma “Unity” ilə həyata keçirdiyimiz bu missiyada bunu edə bildik və həm yüksək qravitasiyaya məruz qaldığımız zaman, həm də mikroqravitasiyaya keçid anlarında beyin içərisində təzyiqin dəyişməsi və onurğa iliyi mayesinin buna təsiri ilk dəfə araşdırılaraq ortaya qoyulacaq. Eyni şəkildə sağ ayağımda daşıdığım insulin qələmi testi ilə ilk dəfə mokroqravitasiya şəraitində 2 fərqli doza ötürmə mexanizmi olan insulin qələminin dozaları tənzimlənərək müvafiq toplama qablarına ötürülüb. Araşdırmaçılarımız bu doza köçürmələrinin effektivliyini təhlil etməklə insanların, xüsusilə diabet xəstələrinin gələcəkdə dünya orbitində inşa ediləcək bır sıra ticari kosmik stansiyalarına gedərək daha uzun yaşamasına imkan yaradacaq təcrübələri gerçəkləşdirdilər. Digər avadanlıq təcrübəmiz isə sağ qolum üzərində daşıdığım Orta Doğu Texniki Universitetinə məxsus radiasiya ölçmə cihazı idi. Bilirsiniz ki, bir çox azərbaycanlı tələbə də bu universitetdə təhsil alaraq həm Azərbaycanda, həm Türkiyədə texnoloji inkişaf sahəsində çalışır. Bu təcrübə ilə uçuşun bütün mərhələlərində nə qədər ionlaşmış radiasiyaya məruz qaldığım ölçüldü. Araşdırmaçılarımız bu nəticələri önümüzdəki aylarda ortaya qoymuş olacaqlar.

- Bundan sonrakı planlarınız nədən ibarətdir və gənclərə nə tövsiyə edirsiniz?

- Düşünürəm ki, həm Türkiyə, həm də Azərbaycan qravitasiyada istehsal fəaliyyətlərinə üstünlük verməlidir. Dünyada bəzi kompleksləri və bir çox materialları effektiv şəkildə istehsal edə bilmirik. Çünki Yerdəki cazibə qüvvəsi xarab olmağa daha meyilli materialların istehsal imkanını aradan qaldırır. Çünki cazibə qüvvəsi sedimentasiya səbəbindən onları aşağı çəkir. Amma orbitə getdikdə və Yerin cazibə qüvvəsindən qurtulduğumuz zaman içərisində birdən daha çox komponenti birləşdirən kompleks və çox tərkibli (qatı, maye, qaz və bəzən də gel tərkibli) maddələrin istehsalını gerçəkləşdirmək mümkün olur. Həm qeyri-üzvü metal ərintilər - şüşə və fiberoptik kabellər, həm də üzvü materialların istehsalını qravitasiya şəraitində istehsal etmək mümkün ola bilir. Bu da insan hüceyrələrini orbitdə istehsal edib daha sonra transplantasiya üçün dünyaya göndərə biləcəyimiz gələcəyin çox uzaq olmadığına işarə edir. Beləliklə, milyardlar və hətta trilyon dollarla dəyərləndirilən bu qravitasiyada istehsal fəaliyyətlərindən həm Türkiyə, həm də Azərbaycanın maksimum pay alması üçün texnoloji addımlarımızı genişləndirməli və insan resurslarımızı buna görə planlaşdırmalıyıq. Buradan gənclərə demək istəyirəm ki, əgər bu sahəyə maraqları varsa, kosmik texnologiyalar sahəsində karyera qurmağı düşünürlərsə, bu xəyalları qursunlar, sonra bunları gərçəkləşdirməyin mümkün ola biləcəyi hədəflərə çatmağın yollarını tapsınlar və tələbkar olsunlar. Bəlkə də ən önəmlisi tələbkar olmaqdır. “Öz millətimə töhfə verəcəyimə ürəkdən inandığım bu sahədə fəaliyyət göstərmək istəyirəm” desinlər və gəlib bizləri tapsınlar, bizdən kömək istəsinlər, biz də sevə-sevə yardım edib, sonra toplanıb birlikdə kosmosa çıxaq.

Məlahət Nəcəfova

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Nyu-Meksiko 

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Macarıstan NATO-nun Ukraynadakı missiyalarında iştirak etməyəcək

Daha 254 müdafiəçinin meyitləri Ukraynaya qaytarılıb

Türkiyə Prezidenti İtaliyada keçirilən G7 sammitində iştirak edir

"Azərbaycanım" Beynəlxalq VII Uşaq və Gənc Rəsm Festivalının iştirakçıları ilə görüş olub

Füzulidə Milli Qurtuluş Gününə həsr edilən tədbir keçirilib

Avro-2024: Almaniya millisi açılış oyununda Şotlandiyaya böyük hesabla qalib gəlib - YENİLƏNİB 7

Xərçəngə görə müalicə alan Keyt Middlton səhhəti ilə bağlı açıqlama yayıb

Gəncədə Mir Cəlal irsinə həsr edilmiş ədəbi-bədii tədbir keçirilib

Naxçıvanda çimərlik mövsümü açıq elan edilib

Prezident İlham Əliyev 15 İyun – Milli Qurtuluş Günü münasibətilə paylaşım edib

Mikayıl Cabbarov üçüncü “Yüksəliş” müsabiqəsinin qalibləri ilə görüşüb

Türkiyədə amfibiya təyyarə qəzaya uğrayıb, heyət xilas edilib

Azərbaycan karateçisi beynəlxalq multiidman turnirində qızıl medal qazanıb

Əcnəbi Diplomatlar üçün “Xarici Siyasət Proqramı” yekunlaşıb

Salyanda yol qəzası olub, yaralılar var

"Borussiya Dortmund" türkiyəli mütəxəssisə tapşırılıb

Azərbaycanlı yazar Gürcüstan Yazıçılar Birliyinin üzvü seçilib

Beynəlxalq konfrans iştirakçıları Ulu Öndər Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət ediblər

İllər sonra Laçın şəhərində son zəng sevinci

Yağışdan sonra Kürdəmirdə avtomobillərin hərəkəti çətinləşib

İmişlidə yol qəzasında 3 nəfər xəsarət alıb

Azərbaycan Ordusunun Naxçıvan istiqamətində yerləşən mövqeləri növbəti dəfə atəşə tutulub VİDEO

“Qarabağ gecəsi” xeyriyyə konsertinə bilet alın, doğma Qarabağın bərpasına dəstək olun

Məktəblilərarası fənn müsabiqələrinin final turunun yekun nəticələri elan edilib

Müdafiə naziri Qurban bayramı münasibətilə Azərbaycan Ordusunun şəxsi heyətini təbrik edib

ADNSU beş kateqoriya üzrə dünyanın yüksək reytinqli universitetləri arasında yer alıb

İnstitutda Milli Qurtuluş Günü qeyd olunub

DİM: I ixtisas qrupu üzrə bir nəfər 700 bal toplayıb

Bakıda “İqlim dəyişmələrinin uşaqlar üçün qlobal təsirləri” mövzusunda tədbir keçirilib

Tarix və Etnologiya İnstitutunda Ağalı kənd məktəbi ilə canlı bağlantı yaradılıb

"Qarabağ" Musa Qurbanlını yenidən heyətinə cəlb edib

Gələn həftə qəbul imtahanının nəticələri ilə bağlı apellyasiya başlanır

I və IV ixtisas qrupları üzrə qəbul imtahanının nəticələri açıqlanıb: 10 nəfər 400 bal toplayıb

® “Kapital Bank” istiqrazlarının 2-ci tranşının abunə yazılışına start verilib

Rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat naziri Siyəzəndə vətəndaşları qəbul edəcək

“İnsan hüquqları aylığı” çərçivəsində silsilə tədbirlər davam etdirilir

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2002-ci il 20 noyabr tarixli 183 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Ərzaq payı ilə təmin olunan gömrük orqanlarının vəzifəli şəxslərinin Siyahısı”nda dəyişiklik edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

“Aqroservis”in sədri Ucarda vətəndaşlarla görüşüb

Türkiyənin XİN başçısı Ukrayna Sülh Sammitində iştirak edəcək

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2010-cu il 3 iyun tarixli 103 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında ümumi təhsilin dövlət standartları”nda dəyişiklik edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

COP29-un baş icraçı direktoru Avropa İttifaqının Azərbaycandakı səfiri ilə görüşüb

“Dövlət və bələdiyyə tərəfindən yaradılan ümumi təhsil müəssisəsinin Nümunəvi Nizamnaməsi”nin təsdiq edilməsi və bununla əlaqədar bəzi məsələlərin tənzimlənməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

“Dövlət tərəfindən yaradılan açıq və qapalı tipli xüsusi təlim-tərbiyə müəssisəsinin Nümunəvi Nizamnaməsi”nin təsdiq edilməsi və “Açıq və qapalı tipli xüsusi təlim-tərbiyə müəssisələri haqqında Nümunəvi Nizamnamə”nin təsdiq edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2003-cü il 13 may tarixli 65 nömrəli Qərarında dəyişiklik edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

Renat Dadaşov: Niderland millisi Avropa çempionatında sürpriz edəcək

Tovuzun ən yüksək bal toplayan şagirdi illərdir ki, arzuladığı ixtisas üzrə təhsil alacağını deyir - VİDEOREPORTAJ

Doktorantura və dissertantura səviyyələrində xarici dil üzrə danışıq bloku imtahanı davam edir

Ekvador Respublikasının Konstitusional Prezidenti Daniel Noboa Azindən

Şamaxıda dolu və yağışdan sonra bəzi fəsadlar yaranıb

Qayana Kooperativ Respublikasının Prezidenti Məhəmməd İrfan Əlidən

Sabah bir sıra küçələrdə təmir işləri aparılacaq

“Məktəbdə..” layihəsinin qonaqları məzunları təbrik etdilər

Stoltenberq: NATO-nun yüksək hazırlıqlı 500 min hərbçisi var

“İnsan hüquqları aylığı” çərçivəsində Əqli Mülkiyyət Agentliyində tədbir təşkil edilib

Milli Məclisin növbədənkənar sessiyasının növbəti iclası keçirilib YENİLƏNİB

Ali Məhkəmə Plenumunun iclası keçirilib

Bayram günlərində Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyi gücləndirilmiş iş rejimində çalışacaq

Tərtərdə 759 məzun üçün “Son zəng” çalınıb

İndiyə kimi “Xıllı Balıq” MMC-də 80 milyondan çox nərəcinsli balıq buraxılışı həyata keçirilib

Milli Məclisin növbəti plenar iclasının gündəliyi açıqlanıb

Azərbaycan millisi çövkən üzrə dünya çempionatının finalına yüksəlib

Baş Qərargah rəisi mühəndis bölmələrinin taktiki-xüsusi təlimini izləyib VİDEO

“Azərxalça” ASC və Aydan Salahovanın ortaq layihəsi - “Qadın” triptix xalçası

“29 İqlim Söhbəti: COP29-a gedən yol” silsiləsi çərçivəsində iqlim dəyişikliyi və onun əhali dinamikasına təsiri müzakirə olunub

Fransada seçkilər: İfrat sağçılar öndə, Makron partiyası üçüncüdür

COP29 Könüllülərinin iştirakı ilə sahilyanı təmizlik aksiyası təşkil edilib

Xocalıda yarımçıq qalan “Son zəng” çalınıb

DİN: Ahıl və tənha vətəndaşlar dələduzluğa məruz qalır

Əqli Mülkiyyət Agentliyində Milli Qurtuluş Gününə həsr olunan tədbir keçirilib

İraq Respublikasının Prezidenti Əbdüllətif Camal Rəşiddən

Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin sədri Göyçayda vətəndaşları qəbul edəcək

“Birinci instansiya məhkəmələrində baxılmış inzibati xətalar haqqında işlər barədə” 3 №-li (yarımillik, illik) rəsmi statistika hesabatı forması və onun doldurulmasına dair göstəriş haqqında” Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsinin 2016-cı il 28 dekabr tarixli 20/09 nömrəli qərarında dəyişiklik edilməsi barədə
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin Qərarı

Mədəniyyət naziri Samuxda vətəndaşları qəbul edib

İqtisadiyyat İnstitutunda “İnsan hüquqları aylığı” çərçivəsində maarifləndirici tədbir

Milan Rəssamlıq Akademiyasının ilk azərbaycanlı məzununun fərdi sərgisi italyan mediasında

Azərbaycan və Banqladeş XİN-ləri arasında siyasi məsləhətləşmələr keçirilib

Almaniyada müflisləşmə ilə əlaqədar müraciətlərin sayı artır

Azərbaycan avarçəkəni beynəlxalq multiidman turnirində üçüncü yeri tutub

Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin nümayəndələri Gürcüstanın Rustavi və Qardabani şəhərlərində olublar

Azərbaycan ilə Serbiya arasında birgə hərbi əməkdaşlıq inkişaf edir VİDEO

Bayram günlərində Bakının bəzi küçələrində avtomobillərin hərəkəti məhdudlaşdırılacaq

“Bir, iki, bizimki” tamaşası Lənkəranda nümayiş olunacaq

BMU-nun magistraturasına 20 ixtisas və 28 ixtisaslaşma üzrə qəbul aparılır

® “AccessBank”ın istiqrazlarının yerləşdirilməsi üzrə hərrac keçirilib

“Şəhərdən Kəndə” layihəsi çərçivəsində Lerikdə fermerlərə aqroturizm üzrə təlim keçirilib

Elm və Təhsil Nazirliyinə son 14 gün ərzində daxil olan müraciətlərin sayı açıqlanıb

Azərbaycanda işləmiş almaniyalı funksioner: İspaniya millisi Avropa çempionu olacaq

RİNN bayram günlərində gücləndirilmiş iş rejimində fəaliyyət göstərəcək

Talış kəndində işğaldan sonra ilk “Son zəng” tədbiri keçirilib

Paris qalereyasında azərbaycanlı rəssamın əsərləri təqdim olunub

Dövlət Xidməti sahibkarlıq subyektlərinə müraciət edib

Daşkəsəndə aztəminatlı ailələrə bayram sovqatları təqdim edilib

Coğrafiya İnstitutu ilə FHN Akademiyası arasında elmi əməkdaşlığa dair memorandum imzalanıb

Botanika İnstitutunda Milli Qurtuluş Günü qeyd olunub

Naxçıvanda “İqlim dəyişiklikləri və dövlət idarəçiliyində yeni çağırışlar” mövzusunda səyyar təlim keçirilib

Auditorlar Palatasında 15 İyun - Milli Qurtuluş Günü münasibətilə tədbir keçirilib

Yaponiya Milli Kitabxanasına Azərbaycan haqqında kitablar hədiyyə olunub

İctimai TV-də bayramlarla əlaqədar xüsusi sənədli filmlər nümayiş etdiriləcək

® “PAŞA Holding”in “Vətən əmanətlərin keşiyindədir” layihəsi çərçivəsində şəhid ailələrinə bayram sovqatları çatdırılır

“StartupFest Naxçıvan” proqramının qalibi məlum olub

Paytaxt məktəblərində “Son zəng” tədbirləri keçirilib