Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

ELM VƏ TƏHSİL

Azərbaycan dilçilərinin arasında akademik Tofiq Hacıyevin yetirmələrinin adı həmişə ön sıralarda çəkilir

Azərbaycan dilçilərinin arasında akademik Tofiq Hacıyevin yetirmələrinin adı həmişə ön sıralarda çəkilir

Bakı, 28 noyabr, AZƏRTAC

Akademik Tofiq Hacıyevin imzası Türk dünyasının sərhədlərini aşaraq, dünyanın bir çox elm mərkəzlərinə yol açdı. O, mənsub olduğu xalqın elmi potensialının hansı səviyyədə olduğunu dünya dilçilik məktəbinin öncüllərinin adları qeyd olunan kitabın ilk səhifələrindən birinə həkk etdirdi.

Bu fikirlər Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Müasir Azərbaycan dili kafedrasının professoru, filologiya elmləri doktoru Sərdar Zeynalın AZƏRTAC-a təqdim etdiyi “Akademik Tofiq Hacıyevin dilçilik məktəbi” başlıqlı məqaləsində yer alıb. Məqaləni təqdim edirik.

“Görkəmli şəxsiyyət Tofiq Hacıyevin həyatı digər insanların həyatına bənzəsə də, onun yaradıcılığı öz ideya məzmunu, tədqiqat sahəsinin genişliyi ilə digərlərindən fərqləndi. Sorağı gah Türkiyədən, gah Krımdan, gah Özbəkistandan, gah da digər türkdilli ölkələrdə keçirilən konfrans, konqres və yığıncaqlardan gəldi. Harada oldusa, Azərbaycanı qürurla təmsil etdi.

1936-cı il mayın 1-də Qarabağ mahalının Cəbrayıl qəzasındakı Soltanlı kəndində dünyaya göz açmış Tofiq Hacıyev üç yaşında olarkən atasını itirib. Ailənin sonbeşiyi olduğu üçün özündən yaşca çox böyük olan bacı-qardaşlarının qayğısı ilə əhatə olunub. Böyük bacısı, Soltanlı kəndinin ilk ali təhsilli müəllimi olan Şəmayıl xanımın zəhməti və təşviqi sayəsində elmə xüsusi maraq göstərib. 1953-cü ildə orta məktəbi müvəffəq qiymətlərlə başa vurub və Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Filologiya fakültəsinə qəbul olub. Orada görkəmli alimlər Mir Cəlal Paşayev, Muxtar Hüseynzadə, Həmid Araslı, Abbas Zamanov və digərləri ilə tanış olaraq onların mühazirələrini dinləyib. Elmi rəhbəri Məmmədağa Şirəliyevlə yanaşı, dövrün ən nüfuzlu elm adamları olan Səlim Cəfərov, Hadi Mirzəzadə, Əbdüləzəl Dəmirçizadə və başqalarının yaradıcılığının izləyicisinə çevrilib.

1958-ci ildə universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirərək aspiranturaya qəbul olub. 1962-ci ildə “Azərbaycan dilinin Cəbrayıl şivəsi” adlı namizədlik, 1969-cu ildə isə “XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan ədəbi dili” adlı doktorluq dissertasiyalarını müdafiə edib. 1962-1967-ci illərdə M.F.Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutunda (indiki Bakı Slavyan Universiteti) müəllim işləyib. 1968-ci ildən ömrünü Bakı Dövlət Universitetinə bağlayıb. 1984-cü ildən ömrünün sonuna qədər universitetin Türkologiya kafedrasına rəhbərlik edib. Bununla yanaşı, 1993-cü ildə Azərbaycanın maarif naziri, 2013-2015-ci illərdə Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışıb.

Bu illər ərzində göstərdiyi elmi fəaliyyətə və Azərbaycan dilçiliyinin inkişafındakı əməyinə görə orden, medal, fəxri adlarla mükafatlandırılıb. Biz bu məqalədə bütün bu təltifləri ümumi şəkildə qeyd edib, dünyadan akademik kimi köç edən Tofiq Hacıyevin yaratdığı dilçilik məktəbindən, onun yetişdirmələrindən yığcam şəkildə danışacağıq.

Tofiq müəllimin yetişdirdiyi kadrların fəaliyyəti bu gün də qabarıq şəkildə görünməkdədir. Onun qayğısı və təşəbbüsü ilə dilçilik sahəsində öz qələmini sınayan və bu yolda saysız uğurlar qazanan akademik Nizami Cəfərovun adını qeyd etmək, məncə, kifayətdir.

Bu məktəbin birinci yetirməsi 1971-ci ildə təsdiqini alıb alim kimi elmi fəaliyyətə başlayan “Ekspressiv təsdiqlik və ekspressiv inkarlıq” mövzusunda tədqiqat əsərinin müəllifi Sərxan Abdullayevdir. Namizədlik işinin təsdiqinin alındığı ili əsas götürüb bu işin mövzu kimi verilməsi tarixini nəzərə alsaq, məlum olar ki, Tofiq müəllim iddiaçıya mövzu verilən zaman 30-31 yaşın içində imiş.

1971-2006-cı illəri əhatə edən otuz beş ildə 15 nəfər elmlər namizədi və 4 elmlər doktoru yetişdirən akademikin 2006-cı ildən ömrünün sonuna qədərki dövrdə rəhbərlik etdiyi namizədlik və doktorluq işləri haqqında məlumatım yoxdur. 15 nəfər elmlər namizədi, 4 elmlər doktorunu 44 ildə yetişdirsəydi belə, onun bu nailiyyəti dilçilik tarixində tək-tək alimlərin tərcümeyi-halına yazıla bilən uğur sayılmalıdır. Onun rəhbərliyi ilə Elbrus Əzizov, Çimnaz Mirzəzadə, Gülxanım Vəliyeva, Nizami Cəfərov, Məftunə Vəliyeva, Qızılgül Abdullayeva, Eldar Piriyev, Nazim Həsənzadə, Sevda Sadiqova, Dürdanə Rəhimova, Sərdar Zeynalov, Bəyimxanım Böyükağa qızı, Natəvan Məmmədova, Cəmilə Rüstəmova, Sərxan Abdullayev, Özyürək Rasim Vəli oğlu və başqaları dissertasiya müdafiə ediblər.

Görkəmli alimin rəhbərliyi ilə dissertasiya müdafiə edib elmi dərəcə alan dissertantların siyahısına nəzər salanda onun başqa bir müsbət xüsusiyyəti ortaya çıxır. Hər kəs bilir ki, mövzu götürüb elmi iş müdafiə etməyə can atan dissertantların bəziləri işin gedişində bəzən öz elmi rəhbərindən imtina edib yeni elmi rəhbər seçməyə məcbur olur. Yaxud namizədlik dissertasiyasını müdafiə etdikdən sonra doktorluq işini tamamilə başqa bir alimin rəhbərliyi altında hazırlayıb başa çatdırır.

Ancaq biz Tofiq müəllimin rəhbərliyi altında müdafiə edib namizədlik və doktorluq işini yerinə yetirənlərin siyahısına diqqət etsək, görərik ki, görkəmli dilçinin rəhbərliyi altında namizədlik işini yerinə yetirənlərin əksəriyyəti onu doktorluq işində özünə rəhbər – məsləhətçi seçib və hər iki işini onun rəhbərliyi altında yerinə yetiriblər.

Məsələn, Tofiq müəllimin 1971-ci ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə edən Sərxan Abdullayev 1989-cu ildə yenidən onun rəhbərliyi ilə doktorluq, 1974-cü ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə edən Elbrus Əzizov 1990-cı ildə, 1985-ci ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə edən Nizami Cəfərov 1991-ci ildə, 1999-cu ildə namizədlik işini yerinə yetirən Sərdar Zeynalov 2015-ci ildə onun rəhbərliyi ilə doktorluq işini müdafiə edib. Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, 2006-2015-ci illər ərzində Tofiq müəllimin rəhbərliyi altında namizədlik və ya doktorluq işi yazıb müdafiə edənlərin tam siyahısı əlimizdə yoxdur. Elə başa düşürəm ki, bu 10 il müddətində dissertasiya müdafiə edənlərin sayı da az deyil. Onları da siyahıya əlavə etsək, biz hər alimə qismət olmayan bir göstəricinin şahidi olacağıq.

Mən bu fikirdəyəm ki, Tofiq müəllim Azərbaycan dilçilik elminin qarşısında duran məsələlərin yerinə yetirilməsində təkbaşına qələm çalmağın yetərsiz olduğunu düşünüb və bu sahəni inkişaf etdirmək üçün bilə-bilə öz rəhbərliyi altında bir dilçilər ordusu yaradıb və dayanmadan bu ordunun sıralarının genişlənməsinə can atıb.

Bu gün Azərbaycan dilçilərinin arasında akademik Tofiq Hacıyevin yetirmələrinin adı həmişə ön sıralarda çəkilir. O, qiymətli elmi əsərlər yazıb çap etdirməklə yanaşı, həm də öz adına layiq bir dilçilik məktəbi yaratdı – Tofiq Hacıyev dilçilik məktəbi. Biz onu həmişə fəxarətlə anır və ona daima rəhmət oxuyuruq. Nur içində yatasan, unudulmaz ustad!”

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Sankt-Peterburqda yaşayış binasına PUA hücumu olub

Dünya birjalarında neft bahalaşıb

Paytaxt ərazisində narkotik vasitənin təsiri altında avtoxuliqanlıq edən sürücü həbs edilib

Bəhlul Mustafazadə: "Braqa" ilə oyundakı ssenarini "Bayer"ə qarşı da təkrarlamaq istəyirik

İşğaldan azad olunmuş ərazilərimiz minalardan təmizləndikdən sonra orada reintroduksiya işləri həyata keçiriləcək

FHN: Bağlı qapı arxasında köməksiz vəziyyətdə qalan azyaşlı xilas edilib

DİN: Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 65 nəfər saxlanılıb

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycanın bərpaolunan enerji layihələri gündəliyi çox iddialıdır

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev “Euronews” televiziyasına müsahibə verib

Azərbaycan Premyer Liqası: “Zirə” “Turan Tovuz”u, “Sabah” isə “Araz-Naxçıvan”ı qəbul edəcək

Bərdədə mənzildə kişi meyiti tapılıb

Göygöldə silah-sursat aşkarlanıb

Hazır qidalar insanlarda nə üçün asılılıq yaradır?

Azərbaycan neftinin qiyməti 90 dollara yaxınlaşır

Ekspert: Fransa sülhdən danışır, amma real hərəkətləri ilə müharibəni təşviq edir

Qızılağac Milli Parkında elektrik cərəyanı ilə ov edən şəxs saxlanılıb

Salyan rayon sakinləri İmişlidə 6 kiloqram narkotiklə tutulub

Yevlaxda qəsdən adam öldürmə faktı üzrə cinayət işi başlanıb

Bakıda “Abilimpiks-2023” çempionatının mükafatçıları mükafatlandırılıb

İtaliya A Seriyası: “Milan” səfərdə “Latsio”nu minimal hesabla üstələyib

Yevlaxda həyat yoldaşını öldürməkdə şübhəli bilinən şəxs saxlanılıb

Təhsilin ömrü uzatdığı məlum olub – Araşdırma

Almaniya Bundesliqası: “Bavariya” növbəti dəfə xal itirib

Türkiyə və Türkmənistan enerji sahəsi üzrə əməkdaşlıq edəcəklər

İtaliyanın Baş naziri: İnsan alverçilərinə qarşı qlobal ittifaqın yaradılması vacibdir

İlon Mask “OpenAI” şirkətini və onun rəhbərini məhkəməyə verib

İtaliya mətbuatı Bakıda Cənub Qaz Dəhlizi ilə bağlı keçirilən iclaslardan yazıb

Qod Nisanova “Dostluq” ordeni təqdim olunub

Prezident İlham Əliyevin Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurasının iclasında çıxışı Gürcüstan mətbuatının diqqət mərkəzində olub

Türkiyə 2030-cu ilədək “Togg” elektromobillərinin istehsalını 1 milyona çatdırmağı planlaşdırır

Krasnodarda erməni odlu silahdan atəş açaraq afrikalı biznesmeni öldürüb

Türkiyədə “Şərq ekspresi”nə yeni alternativlər işə salınacaq

Sumqayıtda qətl törətməkdə şübhəli bilinən şəxs ölüb

ADPU-nun Şəki filialında M.Ə.Rəsulzadənin 140 illiyinə həsr olunan intellektual yarış təşkil edilib

Heydər Əliyev Mərkəzində “Qarabağ FK - 30 mövsüm səfərdə” sənədli filminin təqdimatı olub

Almaniya Bundestaqının nümayəndələri Milli Məclisdə olublar

Finlandiyanın yeni seçilmiş prezidentinin andiçmə mərasimi keçirilib

Türkiyənin vitse-prezidenti Cevdet Yılmaz YAP nümayəndə heyətini qəbul edib

ADPU-da Qərbi Azərbaycan Araşdırmalar Mərkəzi və Türkoloji Mərkəzin açılışı olub

YAP nümayəndə heyəti III Antalya Diplomatiya Forumunda iştirak edir

Premyer Liqa: “Sumqayıt” doğma meydanda “Kəpəz”ə məğlub olub

AzTU və Hacettepe Universiteti ömürboyu öyrənmə üzrə əməkdaşlığa başlayıb

Ceyhun Bayramov: TDT-yə üzv dövlətlərlə əlaqələrin möhkəmləndirilməsi Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas prioritetlərindəndir

Azərbaycan-Slovakiya əlaqələrinin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldilməsi üçün səylərin birləşdirilməsi vacibdir

Vergi güzəştləri təhsil, səhiyyə, idman, mədəniyyət və incəsənət kimi sahələrin inkişafını dəstəkləyir

Son bir ayda Azərbaycanda COVID-19 infeksiyasına 514 yoluxma faktı qeydə alınıb

Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 2-ci iclası plenar sessiyalarla davam edib

Bundestaqın deputatı: Almaniya ərazi bütövlüyü və sülh məsələsində Azərbaycanla birlikdədir

Mühəndis təminatı üzrə tədbirlərin icrası davam etdirilir VİDEO

Azərbaycan Metrologiya İnstitutunda 20 yeni laboratoriya yaradılır

Energetika naziri və Avropa İttifaqının energetika məsələləri üzrə komissarı mətbuat üçün bəyanat yayıb

Göyçayda kanalda batdığı ehtimal olunan kişinin axtarışları davam edir

Pərviz Şahbazov: Bu gün Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurasının tarixində ən böyük iclası keçirilib

Qarabağ xanlığının tarixi və mədəni irsi haqqında nəşr Londonda kitabxanaya hədiyyə edilib

Gürcü nazir: Gürcüstan Cənub Qaz Dəhlizi təşəbbüsünün tammiqyaslı inkişafına yönəlmiş layihələri dəstəkləyir

Kobud və təhlükəli qayda pozuntusuna yol verən sürücü barəsində qanunvericiliyə uyğun tədbir görülüb

SOCAR-ın Rumıniya bazarında fəaliyyəti ilə bağlı müzakirələr aparılıb

Masallıda “Mercedes” markalı iki avtomobil toqquşub, yaralılar var

SOCAR-ın prezidenti Moldovanın energetika naziri ilə görüşüb

Səfir: Slovakiya Azərbaycanla əməkdaşlığı inkişaf etdirmək niyyətindədir

Dövlət satınalmalarına nəzarət tədbirləri nəticəsində 9,5 milyon manata qənaət edilib - YENİLƏNİB

Albaniyanın Baş naziri Edi Ramanın Azərbaycana işgüzar səfəri başa çatıb

Kadri Simson: Avropada fəaliyyət göstərən bir sıra şirkətə Azərbaycana sərmayə yatırmasını tövsiyə etmişəm

Azərbaycan və Rumıniya arasında ikitərəfli əməkdaşlıq gündəliyi müzakirə edilib

Azərbaycan bu il istehsal edəcəyi təbii qazın yarısını ixrac edəcək VİDEO

Prezident İlham Əliyevin Albaniyanın Baş naziri ilə geniş tərkibdə görüşü olub VİDEO

Azərbaycanda aşağı yaş qrupları üçün voleybol akademiyasının yaradılması müzakirə olunub

Energetika naziri: Bizim istənilən qədər qaz rezervuarımız var VİDEO

Sumqayıtda qətl törədən şəxs intihara cəhd edib

Levan Davitaşvili: Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyənin sıx əməkdaşlığı Cənub Qaz Dəhlizinin imkanlarını daha da artırır

Kadri Simson: Avropa Azərbaycandan daha çox qaz almaq istəyir VİDEO

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Albaniyanın Baş naziri Edi Rama ilə təkbətək görüşü olub YENİLƏNİB 2 VİDEO

“Qarabağ”ın legioneri: “Braqa” üzərində qələbə Azərbaycan futbolunu beynəlxalq arenada daha da tanıtdı

Kadri Simson: Azərbaycan etibarlı tərəfdaş olduğunu nümayiş etdirib VİDEO

Azərbaycanın enerji diplomatiyası regional inkişafa və təhlükəsizliyin gücləndirilməsinə xidmət edir

Səhiyyə Nazirliyi Laçında reproduktiv sağlamlıq mövzusuna həsr olunan maarifləndirici aksiya və konsultasiyalar təşkil edib

Üçqat dünya çempionu İlham Zəkiyev “Məktəbdə...” layihəsinin qonağı olub

Böyük Britaniya sularında dəniz şlakının yeni növü aşkarlanıb

“ASAN Məktub” sosial proqramı cari il bir sıra regionlar üzrə 374 uşağın arzusunu reallaşdırıb

Prezident Ərdoğan: Ermənistanla normallaşma prosesini Azərbaycanla sıx koordinasiyada davam etdirəcəyik

Ədəbiyyat Muzeyinin Aran regional filialında Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 140 illiyi qeyd olunub

Bakı metrosundakı problem aradan qaldırılıb  YENİLƏNİB

Akademik Musiqili Teatrda “Mən dəyərəm min cavana” 90-cı dəfə nümayiş olunacaq

Muxtar respublikada quş qripi xəstəliyinə qarşı epizootoloji monitorinq aparılıb

Dağılmış və yenidən hədəfdə olan Xarkov – AZƏRTAC-ın XÜSUSİ REPORTAJI VİDEO

FHN-in təşkilatçılığı ilə Ümumdünya Mülki Müdafiə Gününə həsr olunmuş tədbir keçirilib

“Braqa”lı futbolçunun Bakıda vurduğu qol ayın ən yaxşısı seçilib

AZƏRBAYCANIN GƏNC MUSİQİÇİLƏRİ
Nəzrin Nəzir

Bu il Somalidə 7 milyona yaxın insanın yardıma ehtiyacı olacaq

Ötən ay Təhsil İnstitutunun İnsan Resursları Mərkəzinə 3675 müraciət daxil olub

“Qarabağ” və “Bayer” iştirak ərizələrini UEFA-ya təqdim edib

MEK-də kitabxanaçılar üçün beşgünlük təlim başa çatıb

“Parla” təqaüd proqramı həyata keçirilir

Yunanıstan Respublikasının Baş naziri Kiriakos Mitsotakisdən

Salyanda qəsdən adam öldürmə faktına görə cinayət işi başlanıb

Orta Dəhlizin inkişafı Avropa və Şərqi Asiya üçün əhəmiyyətlidir

Almaniyalı deputatlar Böyük Qayıdışın müxtəlif aspektləri barədə məlumatlandırılıb

Saatlıda kənd sakininin ölümü ilə nəticələnən qəza baş verib

Taxıl sahələrində siçanabənzər gəmiricilərə qarşı mübarizə tədbirləri görülür

® Növbəti “Azercell” mütəxəssisi kibertəhlükəsizlik üzrə yarışmada birinci olub