Bakı, 3 noyabr, AZƏRTAC

Azərbaycançılıq düşüncəsi xalqımızın milli-mənəvi dəyərlərini, tarixi keçmişini, dilini, mədəniyyətini, adət-ənənələrini və dövlətçilik ideyalarını özündə birləşdirən mühüm ideoloji anlayışdır. Bu düşüncə Azərbaycan xalqının milli kimliyinin qorunmasında, cəmiyyətin birliyinin möhkəmləndirilməsində və müstəqil dövlətçilik ənənələrinin inkişafında xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Azərbaycançılıq yalnız milli mənsubiyyət anlayışı deyil, həm də Vətənə bağlılıq, dövlətə sədaqət, xalqın tarixinə hörmət və gələcəyə inam fəlsəfəsidir.

Bu fikirlər Milli Məclisin Elm və təhsil komitəsinin sədri Anar İsgəndərovun azərbaycançılıq düşüncəsinin mahiyyəti, tarixi kökləri və müasir dövrdə əhəmiyyəti ilə bağlı məqaləsində yer alır. AZƏRTAC məqaləni təqdim edir:

“Hər bir xalqın özünəməxsus milli ideologiyası, onu digər xalqlardan fərqləndirən mənəvi xüsusiyyətləri vardır. Azərbaycan xalqının milli ideologiyasının əsasını təşkil edən azərbaycançılıq düşüncəsi də əsrlər boyu formalaşıb, xalqımızın mübarizəsi, zəngin mədəniyyəti və dövlətçilik təcrübəsi nəticəsində inkişaf edib. Bu ideya Azərbaycan cəmiyyətinin müxtəlif təbəqələrini, fərqli dünyagörüşünə və dini inanclara malik insanları vahid Vətən ətrafında birləşdirən mənəvi qüvvədir.

Azərbaycançılıq düşüncəsinin kökləri və Ümummilli Lider Heydər Əliyevin tarixi missiyası

Azərbaycançılıq düşüncəsinin tarixi kökləri xalqımızın qədim dövlətçilik ənənələrinə, milli mədəniyyətinə və mənəvi irsinə gedib çıxır. Azərbaycan ərazisində müxtəlif dövrlərdə mövcud olmuş dövlətlər, zəngin şəhər mədəniyyəti, elm və incəsənət nümunələri milli özünüdərkin formalaşmasına mühüm təsir göstərib. Xalqımızın əsrlər boyu qoruyub saxladığı dil, adət-ənənələr, folklor, musiqi, ədəbiyyat və dini-mənəvi dəyərlər milli kimliyin əsas dayaqları olub. Nizami Gəncəvi, İmadəddin Nəsimi, Məhəmməd Füzuli, Şah İsmayıl Xətai, Mirzə Fətəli Axundzadə, Cəlil Məmmədquluzadə və digər görkəmli şəxsiyyətlərin yaradıcılığı xalqımızın milli-mənəvi dünyasının zənginləşməsində mühüm rol oynayıb.

XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində milli oyanış prosesi güclənib, maarifçilik hərəkatı genişlənib, milli mətbuat və ədəbiyyat inkişaf edib. Bu dövrdə Azərbaycan ziyalıları xalqın maariflənməsi, milli dilin və mədəniyyətin qorunması, milli şüurun yüksəldilməsi istiqamətində fəaliyyət göstəriblər. 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması milli dövlətçilik tariximizin ən mühüm hadisələrindən biri olub. Müsəlman Şərqində ilk demokratik respublika olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xalqımızın azadlıq, müstəqillik və milli özünüdərk ideyalarının siyasi ifadəsi idi. Cümhuriyyətin fəaliyyəti azərbaycançılıq düşüncəsinin dövlətçilik müstəvisində inkişafına mühüm zəmin yaradıb. 1991-ci ildə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpası isə bu ideyanın yeni tarixi mərhələyə qədəm qoymasına səbəb olub. Azərbaycançılıq düşüncəsinin vahid milli ideologiya kimi formalaşmasında Ümummilli Lider Heydər Əliyevin tarixi xidmətləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məhz Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyəti nəticəsində azərbaycançılıq ideyası sistemli məzmun kəsb edərək müstəqil Azərbaycan dövlətinin ideoloji əsaslarından birinə çevrilib. 1993-cü ildə xalqın tələbi ilə siyasi hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev ölkədə dövlətçiliyin qorunması, ictimai-siyasi sabitliyin təmin edilməsi və milli birliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıb. Həmin dövrdə Azərbaycanın müstəqilliyini qorumaq, cəmiyyətdə parçalanmanın qarşısını almaq və müxtəlif sosial qrupları vahid ideya ətrafında birləşdirmək əsas vəzifələrdən idi. Heydər Əliyev azərbaycançılıq ideyasını bu vəzifələrin həyata keçirilməsinin mühüm mənəvi-siyasi dayağı kimi müəyyənləşdirib.

Heydər Əliyevin azərbaycançılıq siyasətində ana dilinin qorunması və inkişafı xüsusi yer tuturdu. Azərbaycan dilinin dövlət dili statusunun möhkəmləndirilməsi, onun ictimai-siyasi və mədəni həyatın bütün sahələrində geniş tətbiqi milli kimliyin qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. 1995-ci ildə qəbul edilmiş Konstitusiyada Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi təsbit olunması bu istiqamətdə atılmış mühüm tarixi addımlardan biri idi. 2001-ci ildə Dünya Azərbaycanlılarının I Qurultayının keçirilməsi də azərbaycançılıq ideologiyasının inkişafında əlamətdar hadisə oldu.

Beləliklə, Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi azərbaycançılıq ideologiyası yalnız ölkə daxilində yaşayan vətəndaşları deyil, dünyanın müxtəlif guşələrində məskunlaşmış bütün azərbaycanlıları vahid milli dəyərlər ətrafında birləşdirən ümummilli ideyaya çevrildi.

Azərbaycançılığın əsas prinsipləri və müasir dövrdə əhəmiyyəti

Azərbaycançılıq düşüncəsinin mahiyyəti bir neçə mühüm prinsip üzərində qurulur. Bu prinsiplər milli kimliyin qorunmasına, dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsinə və cəmiyyətdə qarşılıqlı hörmət mühitinin formalaşmasına xidmət edir.

Birinci mühüm prinsip milli birlik və həmrəylikdir. Azərbaycançılıq insanları siyasi baxışlarından, sosial vəziyyətlərindən, dini inanclarından və yaşadıqları ölkədən asılı olmayaraq vahid milli ideya ətrafında birləşdirir. Milli birlik dövlətin gücünün və cəmiyyətin sabitliyinin əsas şərtlərindən biridir.

İkinci prinsip dövlətçilik və Vətənə sədaqətdir. Azərbaycançılıq müstəqil Azərbaycan dövlətinin qorunmasını, onun suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət edilməsini, dövlət maraqlarının üstün tutulmasını nəzərdə tutur. Hər bir vətəndaşın öz ölkəsinin inkişafına töhfə verməsi, qanunlara hörmətlə yanaşması və ictimai məsuliyyət daşıması bu düşüncənin əsas tələblərindəndir.

Üçüncü prinsip milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasıdır. Xalqın dili, tarixi, mədəniyyəti, ədəbiyyatı, musiqisi, folkloru və adət-ənənələri onun milli varlığının əsas göstəriciləridir. Bu dəyərlərin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi hər bir azərbaycanlının mənəvi borcudur. Eyni zamanda, milli dəyərlərin qorunması müasir inkişafdan və yeniliklərdən uzaqlaşmaq demək deyil. Əksinə, milli kimliyi qorumaqla dünya mədəniyyətinə inteqrasiya etmək azərbaycançılığın mühüm xüsusiyyətlərindəndir.

Dördüncü prinsip tolerantlıq və multikulturalizmdir. Azərbaycan tarixən müxtəlif xalqların, dinlərin və mədəniyyətlərin birgə yaşadığı məkan olub. Ölkəmizdə müxtəlif dini və etnik icmaların nümayəndələri əsrlər boyu qarşılıqlı hörmət və anlaşma şəraitində yaşayıblar. Azərbaycançılıq bu ənənələri davam etdirərək dini və milli müxtəlifliyi cəmiyyətin zənginliyi kimi qəbul edir.

Beşinci prinsip milli maraqların və ümumbəşəri dəyərlərin uzlaşdırılmasıdır. Azərbaycançılıq yalnız milli çərçivədə məhdudlaşan ideologiya deyil. O, insan hüquqlarına, ədalətə, sülhə, qarşılıqlı hörmətə və beynəlxalq əməkdaşlığa əsaslanan ümumbəşəri dəyərlərlə uzlaşır. Bu baxımdan azərbaycançılıq həm milli özünəməxsusluğun qorunmasını, həm də müasir dünyanın inkişaf proseslərində fəal iştirak etməyi nəzərdə tutur.

Bu gün Azərbaycan müstəqil dövlət kimi beynəlxalq münasibətlər sistemində özünəməxsus mövqeyə malikdir. Ölkəmizin siyasi, iqtisadi, mədəni və humanitar sahələrdə əldə etdiyi nailiyyətlər milli dövlətçilik ideyasının möhkəmlənməsinə xidmət edir. Azərbaycançılıq düşüncəsi də bu inkişafın ideoloji və mənəvi əsaslarından biri kimi çıxış edir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən dövlət siyasətində milli maraqların qorunması, dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, tarixi-mədəni irsin yaşadılması və dünya azərbaycanlıları arasında həmrəyliyin gücləndirilməsi mühüm istiqamətlərdəndir.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin təmin edilməsi, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinin aparılması dövlətçilik düşüncəsinin və milli birliyin əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirir. Xüsusilə, 2020-ci ildə Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Zəfər xalqımızın milli həmrəyliyinin, vətənpərvərlik ruhunun və dövlətə bağlılığının parlaq nümunəsi oldu. Bu Zəfər azərbaycançılıq ideyasının cəmiyyətdə birləşdirici gücünü, xalqımızın öz tarixi torpaqlarına və dövlət müstəqilliyinə bağlılığını nümayiş etdirdi. 2023-cü ildə Azərbaycanın bütün ərazisində suverenliyinin tam bərpa olunması isə dövlətçilik tariximizin mühüm hadisələrindən biri kimi yadda qaldı.

Dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi və azərbaycançılıq ideyası

Azərbaycançılıq düşüncəsinin mühüm istiqamətlərindən biri də dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyidir. Hazırda dünyanın müxtəlif ölkələrində milyonlarla azərbaycanlı yaşayır. Onların milli kimliyini qoruması, ana dilini yaşatması, Azərbaycan mədəniyyətini təbliğ etməsi və tarixi Vətənlə əlaqələrini möhkəmləndirməsi ümummilli məqsədlər sırasındadır.

31 Dekabr – Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü xalqımızın milli birliyini və həmrəyliyini ifadə edən əlamətdar tarixdir. Bu gün dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan azərbaycanlıları bir araya gətirən, onların ortaq milli mənsubiyyətini və Vətənə bağlılığını nümayiş etdirən mühüm bayramdır. Xaricdə yaşayan azərbaycanlıların gənc nəsillərinin milli kimliyini qoruması, Azərbaycan dilini öyrənməsi və xalqımızın tarixi ilə yaxından tanış olması da mühüm məsələlərdəndir. Çünki milli kimliyin yaşadılması yalnız bu günün deyil, gələcək nəsillərin də qarşısında duran məsuliyyətli vəzifədir.

Azərbaycançılıq xalqımızın keçmişi ilə bu günü arasında mənəvi körpü yaradır, milli kimliyimizin qorunmasına və müstəqil dövlətçiliyimizin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Bu ideya müxtəlif düşüncələrə, dini inanclara və etnik mənsubiyyətlərə malik insanları ortaq Vətən və ümumi dövlətçilik məqsədləri ətrafında birləşdirir. Müasir Azərbaycanın inkişafı göstərir ki, milli birlik, vətənpərvərlik və dövlətçilik düşüncəsi ölkənin gələcəyi üçün mühüm amillərdir. Hər bir vətəndaş öz fəaliyyəti ilə dövlətin inkişafına, milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasına və cəmiyyətin tərəqqisinə töhfə verməlidir.

Unutmamalıyıq ki, azərbaycançılıq yalnız tarixi keçmişimizdən gələn bir ideya deyil, həm də gələcəyimizi müəyyən edən mənəvi istiqamətdir. Bu düşüncəni yaşatmaq, onu gənc nəsillərə aşılamaq və milli həmrəyliyimizi qorumaq hər bir azərbaycanlının vətəndaşlıq borcudur.

Azərbaycançılıq Azərbaycan xalqının milli kimliyinin, müstəqil dövlətçiliyinin, birliyinin və gələcəyə inamının ifadəsidir. Bu ideya yaşadıqca xalqımızın milli-mənəvi dəyərləri də yaşayacaq, müstəqil Azərbaycan dövləti daha da güclənəcək”.