AZƏRBAYCANIN HƏRB TARİXİNƏ DAİR QİYMƏTLİ MONOQRAFİYA
Müəllif Azərbaycanın hərb tarixində xüsusi yeri olan, çar Rusiyasının ən məşhur hərbçilərindən sayılan general Hüseyn xan Kəlbalı xan oğlu Naxçıvanskiyə həsr etdiyi bu monoqrafiyanı Heydər Əliyev Fondunun prezidenti, YUNESKO-nun xoşməramlı səfiri, Milli Məclisin deputatı Mehriban xanım Əliyevaya minnətdarlıq sözləri ilə başlayaraq yazır: “Çox hörmətli Mehriban xanım Əliyeva “Əlahəzrətin general-adyutantı” kitabının yaradılmasına kömək göstərdi və onun hazırlanması ilə bağlı bütün zəruri qayğıları öz üzərinə götürdü. İndi bu kitab çapdan çıxmışdır.
Mehriban xanım, Sizə ürəkdən təşəkkür edir, qarşınızda baş əyir, xeyirxahlıq və mənəviyyat sahəsində nəcib işlərinizdə yeni uğurlar arzulayıram”.
Gərgin axtarışların məhsulu olan bu əsərdə müəllif süvari qoşununda kornet (ən kiçik zabit) rütbəsindən çar Rusiyasında ən yüksək hərbi rütbə sayılan Əlahəzrətin general-adyutantınadək yüksəlmiş, lakin həyatı faciəli sonluqla bitmiş Hüseyn xan Naxçıvanskinin ömür yolunu böyük səmimiyyətlə qələmə almışdır. 1863-cü ildə Naxçıvanda doğulmuş Hüseyn xan on yaşında hərbi məktəbə qəbul edilmiş, 1883-cü ildə oranı bitirərək, Peterburqda məşhur imperator süvari korpusuna göndərilmişdir. O, məktəbi bitirdikdən sonra bu polkda xidmətə layiq görülən altı gənc zabitdən biri idi. 20 il burada xidmət edən Hüseyn xan polkovnik rütbəsinədək yüksəlmişdi. 1904-1905-ci illər Rusiya-Yaponiya müharibəsində 2-ci Dağıstan polkuna komandirlik edən Hüseyn xan müharibədən sonra ən say-seçmə hərbi hissələrdən biri olan 44-cü Nijni-Novqorod draqun polkunun komandiri təyin edilmişdi. 1906-cı ildə isə ilk dəfə hərbi xidmətə başladığı süvari polkunun komandiri təyin olunur və 1911-ci ilədək bu vəzifədə çalışır. O, Birinci Dünya müharibəsi illərində süvari diviziyası və korpusunun komandiri kimi döyüşlərdə iştirak etmişdir. Qafqazlılardan ibarət məşhur süvari diviziya (Dikaya diviziya) bilavasitə onun komandanlığı altında yaradılmışdı.
Müəllif məşhur həmyerlimizin hərbi xidmət illəri barədə ətraflı məlumat verməklə yanaşı, belə bir faktı da xüsusi vurğulayır ki, Böyük knyazlar Mixail Aleksandroviç və Dmitri Pavloviç, generallar P.Vrangel, A.Denikin və A.Kaledin, məşhur fin hərbçisi, marşal, Finlandiyanın Prezidenti K.Mannerheym vaxtilə Hüseyn xan Naxçıvanskinin tabeliyində xidmət etmişlər. General Naxçıvanski çar sarayına yaxın adam idi. İmrerator Nikolay Aleksandroviç onu şəxsən tanıyırdı və Hüseyn xana fligel-adyutant, sonra isə general-adyutant rütbələrini özü vermişdi. Hüseyn xan Rusiyada orduda general-adyutant rütbəsinə layiq görülmüş ilk və yeganə müsəlman idi.
Rusiyada 1917-ci ildən başlanmış hadisələr, o cümlədən bolşeviklərin “qırmızı terroru” general Hüseyn xanın da taleyindən yan keçməmişdir. O, 1919-cu ilin yanvarında Peterburqda - Petropavlovsk qalasında güllələnmişdir. Rudolf İvanov çox böyük ürəkağrısı ilə yazır ki, 56 illik ömrünün 34 ilini Rusiya ordusunda xidmət etmiş, Rusiyanın 20, xarici ölkələrin 9 ordeninə layiq görülmüş bu görkəmli insanın məzarının yeri də məlum deyildir. Müəllifin bu sahədə axtarışları da hələlik bir nəticə verməmişdir. Lakin Rudolf Nikolayeviç ümidini itirmir və səylərini davam etdirir.
Onu da xatırladaq ki, Azərbaycanın ən sədaqətli dostlarından biri Rudolf İvanovun 75 yaşı tamam olur və yaxın vaxtlarda Naxçıvanda onun yubileyi qeyd ediləcəkdir. Biz də Rudolf İvanoviçi ürəkdən təbrik edir, ona möhkəm cansağlığı, daha böyük yaradıcılıq uğurları arzulayırıq.
Bölmənin digər xəbərləri
