Ekologiya və Xəzəryanı ölkələrin davamlı inkişafı məsələləri: Rusiyadan baxış
Moskva, 4 iyul, AZƏRTAC
Son vaxtlar Rusiyanın elmi və siyasi ictimaiyyəti Xəzəryanı bölgənin sosial, ekoloji və kulturoloji problemlərinə xüsusi diqqət yetirir. Bu istiqamətdə araşdırmaların fəallaşdırılması, ümdə problemlərin həllinin səmərəli mexanizmlərinin müəyyən edilməsi məsələləri müxtəlif səviyyələrdə müzakirə olunur. Bu baxımdan, RF Dövlət Dumasının, onun Elm və Təhsil Komitəsinin, habelə Millətlərarası və Regionlararası Münasibətlər üzrə İşçi Qrupun fəaliyyəti diqqətəlayiqdir.
AZƏRTAC xəbər verir ki, 2019-cu il mayın 28-30-da bu qurumların iştirakı və dəstəyi ilə Elista şəhərində B.B.Qorodovikov adına Kalmık Dövlət Universiteti bazasında Xəzəryanı ölkələrin Dövlət Universitetləri Assosiasiyası tərəfindən təşkil olunmuş genişmiqyaslı beynəlxalq elmi-praktik konfrans keçirilib.
İyunun 13-də Dövlət Dumasının Elm və Təhsil Komitəsinin Ekspert Şurasında və Dövlət Dumasının Millətlərarası və Regionlararası Münasibətlər üzrə İşçi Qrupunda həmin konfransın qərarları dinlənilib, Rusiya Federasiyasının reallıqları nəzərə alınmaqla bu qərarlar dəqiqləşdirilib. Cari ilin payızında M.V.Lomonosov adına MDU yanında Asiya və Afrika ölkələri İnstitutunun bazasında “Xəzər- Böyük İpək Yolunun qızıl halqasıdır” mövzusunda dəyirmi masa keçirilməsi nəzərdə tutulur.
Dumada keçirilən dinləmələrdə 70 nəfər iştirak edib. İclası Dövlət Dumasının deputatı, Elm və Təhsil Komitəsi sədrinin müavini Boris Çernışov açıb. Əsas məruzə ilə fəlsəfə elmləri doktoru, RF Prezidenti yanında Rusiya Xalq Təsərrüfatı və Dövlət Xidməti Akademiyasının professoru, Rusiya Ekologiya Akademiyasının və Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının həqiqi üzvü, UNESKO-nun eksperti Nizami Məmmədov çıxış edib.
Müzakirələrdə Davamlı İnkişaf və Ətraf Mühitin Sağlamlığı Mərkəzinin rəhbəri Vladimir Zaxarov, Rusiya Təhsil Akademiyasının akademiki Viktor Dronov, Moskva Dövlət Mülki Aviasiya Texniki Universitetinin dosenti Tatyana Naumova, Rusiya Ekologiya Akademiyasının həqiqi üzvü, M.V.Lomonosov adına MDU-nun professoru Aleksandr Çumakov, regionların sosial-iqtisadi inkişafına kömək üzrə “Avrasiya İnvestisiya İttifaqı”nın prezidenti Sergey Latışev, “Mospriroda” Dövlət Təbiəti Mühafizə Büdcə Müəssisəsinin “Vorobyovı Qorı” ekologiya və maarifləndirmə mərkəzinin rəisi Yekaterina Kolesova və başqaları iştirak ediblər.
Dövlət Dumasının Təhsil və Elm Komitəsinin Ekspert Şurası sədrinin müavini Kamiljan Kalandarov dinləmələrə yekun vurub.
Çıxışların ümumiləşdirilməsi əsasında yekdilliklə qətnamə qəbul edilib. Bu sənədin aşağıdakı müddəaları xüsusilə diqqətəlayiqdir:
1. Xəzər fundamental biosferə malik olan və xüsusi geosiyasi əhəmiyyət kəsb edən nadir təbii qurumdur. Xəzəryanı bölgənin gələcək taleyi bu gün Rusiyanın federal və regional hakimiyyət orqanları, digər Xəzəryanı dövlətlərin hakimiyyət orqanları tərəfindən qəbul edilən qərarlardan asılıdır. Bu diyarda yaşayan milyonlarla insan ümid edir ki, bu böyük tarixi-coğrafi ərazi əməkdaşlıq zonası, Şimal və Cənub, Qərb və Şərq arasında ticarət yollarının qovuşuğu kimi qalacaq, münaqişə zonasına çevrilməyəcək.
2. Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiya əsasında Xəzəryanı ölkələrin ekoloji, sosial, iqtisadi və kulturoloji problemlərinin həlli üçün Azərbaycan, İran, Qazaxıstan, Rusiya və Türkmənistan arasında ən müxtəlif sahələrdə intensiv beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi zəruridir.
3. Müasir dövrdə aşağıda sadalanan məsələlər xüsusilə aktualdır:
- Xəzəryanı bölgə əhalisinin həyat səviyyəsinin və yaşayış keyfiyyətinin yüksəldilməsinə yönəlmiş beynəlxalq proqramların işlənib hazırlanması;
- bioresursların və karbohidrogen xammalının (neft, qaz) istismarının və istismar formasının optimal nisbətinin müəyyən edilməsi;
- yaşayış məntəqələrini və geniş əraziləri Xəzər dənizinin səviyyəsinin dəyişmələrindən qoruyan sahil qurğuları ucaldılmasının səmərəli texnologiyalarının işlənib hazırlanması;
- Xəzəryanı bölgənin vahid bioekoloji və sosial-ekoloji monitorinqlərinin keçirilməsi;
- Xəzəryanı bölgənin təbii şəraiti üçün məqbul olan kənd təsərrüfatının və aqrar istehsalın inkişafı;
- Xəzərdə sərnişin, kommersiya, balıq ovu gəmiçiliyinin inkişafı, müasir texniki (aerokosmik, informasiya) vasitələr əsasında onların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi;
- Xəzəryanı ölkələr arasında mədəniyyətlərarası və humanitar kommunikasiyaların gücləndirilməsi;
- regionun təbii və mədəni xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla ekoloji maarifləndirmə tədbirlərinin və fasiləsiz ekoloji təhsilin genişləndirilməsi.
4. Xəzəryanı bölgənin davamlı inkişafa keçməsi ilə bağlı ekoloji, iqtisadi, sosial, kulturoloji və siyasi məsələlərin həllində ekspert-əlaqələndirmə funksiyalarının yerinə yetirilməsi üçün B.B.Qorodovikov adına Kalmık Dövlət Universiteti bazasında Xəzəryanı ölkələrin sosial-ekoloji problemləri üzrə Beynəlxalq Ekspert Şurası yaradılması məqsədəuyğun hesab edilsin.
5. Azərbaycan, İran, Qazaxıstan, Rusiya və Türkmənistan hökumətlərindən, bu ölkələrin elmi və siyasi ictimaiyyətindən Şuranın heyətinə bu ölkələrin hərəsindən 2-3 nümayəndə (Xəzər problemləri üzrə tanınmış alim və mütəxəssislər) göndərilməsi xahiş edilsin.
6. Xəzəryanı ölkələrin sosial-ekoloji problemləri üzrə Beynəlxalq Ekspert Şurasının illik iclasları, planlaşdırılan konfranslar, dəyirmi masalar və digər tədbirlər haqqında Xəzəryanı ölkələrə mütəmadi olaraq məlumat verilsin.
7. Xəzəryanı ölkələrin sosial-ekoloji problemləri üzrə Beynəlxalq Ekspert Şurasının layihələrinin vaxtında və operativ işıqlandırılması üçün Rusiya Jurnalistlər İttifaqının dəstəyi ilə ekoloji siyasəti açıqlayan, ekoloji maarifi inkişaf etdirən, Xəzər dənizinin bioloji müxtəlifliyinin qorunub saxlanmasına kömək edən jurnalistlərin və blogerlərin media ittifaqı yaradılsın.
8. Xəzəryanı ölkələrin beynəlxalq ekoloji informasiya agentliyinin, “Mir” Dövlətlərarası Teleradio Şirkəti çərçivəsində “Xəzər dialoqu” adlı müntəzəm televiziya verilişinin yaradılmasının mümkünlüyü məsələsinə baxılsın.
Fəridə Abdullayeva
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Moskva
Bölmənin digər xəbərləri
