Bakı, 6 dekabr, AZƏRTAC

Milli Məclisdə müstəqillik dövrünün ən böyük büdcə zərfi qəbul olunub. İşğaldan azad edilmiş torpaqlarla əlaqədar məsələlər gələn ilin büdcəsində prioritet istiqamət kimi nəzərə alınıb. 2022-ci ilin büdcəsi həm də sosialyönümlülüyü ilə seçilir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, Milli Məclisin Əmək və sosial siyasət komitəsinin sədri Musa Quliyev büdcə zərfinin qəbulu və onun sosial istiqamətdə ayrılan xərclər barədə danışarkən deyib: “Həqiqətən də gələn ilin büdcəsi həcm etibarı ilə ölkəmizin müstəqillik dövrünün ən iri həcmli büdcəsidir. Onun həm gəlir, həm də xərc hissələri bu ilə nisbətən 5 faiz artırılır. Büdcənin xərc hissəsi 29,8 milyard manat təşkil edəcəkdir. Gələn ilki büdcə ən çox sosialyönümlü büdcə olacaq və büdcə gəlirlərinin 46,4 faizi, təxminən 3 milyarddan artıq məbləği sosial sahələrin maliyyələşməsinə yönələcək. Xalqımızın ümummilli lideri Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi ölkənin sosial-iqtisadi inkişaf strategiyasında sosial sahə həmişə prioritet sahə kimi götürülüb və hazırda həmin strategiya davam etdirilir. Prezident İlham Əliyevin dəfələrlə qeyd etdiyi kimi, ölkəmizdə aparılan siyasətin mərkəzində Azərbaycan vətəndaşı və onun sosial rifahı dayanır. Eyni zamanda, yeni növ koronavirus (COVID-19) pandemiyasının dünyada səbəb olduğu iqtisadi, sosial çətinliklər, tibb sahəsində olan gərginliklər, o cümlədən qlobal istiləşmə, quraqlıq və s. təsirlər bahalaşmaya gətirib çıxardı. Bu ilin ikinci yarısından dünyada bahalaşma prosesi gedir və təəssüflər olsun ki, hələ də davam edir. Həmin proses Azərbaycan bazarlarına da öz təsirini göstərdi və yay aylarından başlayaraq bir çox ərzaqların, çoxişlənən malların və xidmətlərin qiymətləri qaldırıldı, o cümlədən kommunal xərclərin də qiyməti məcburi şəkildə artırıldı. Bütün bunları kompensasiya etmək və ölkə vətəndaşlarının sosial rifahını qorumaq üçün bu il oktyabrın 16-da Prezident İlham Əliyevin “Əhalinin sosial rifahının qorunması sahəsində əlavə tədbirlər haqqında” Sərəncam imzalayaraq gələn ilin büdcəsində vətəndaşların sosial müdafiəsini qorunması üçün lazımi tədbirlərin nəzərdə tutulması barədə hökumətə tapşırıq verdi. Məhz buna görə də büdcənin böyük bir hissəsi sosial xərclərə ayrılır və gələn ildən muzdlu sahədə çalışan vətəndaşların əməkhaqqı, pensiyalar, müavinətlər və təqaüdlər artırılacaq. Büdcədə minimum əməkhaqqı 250 manatdan 300 manata qaldırılacaq. Bu, həm də özəl sektorda çalışan işçilərinin əməkhaqqının artırılmasına şamil olunacaq.

Deputat büdcənin gəlir və xərclərini əvvəlki illərdən fərqləndirən əsas xüsusiyyətlər barədə danışarkən deyib: “Digər bir istiqamət pensiyaçıların sosial müavinəti, o cümlədən əlillər, pensiya yaşına çatmış, lakin pensiya hüququ olmayan və sosial müavinət alanlar, habelə digər kateqoriyadan olan tələbələrin müavinətləri, təqaüdləri və s. artırılması büdcədə öz əksini tapıb. Büdcədə nəzərdə tutulan başqa bir istiqamət səhiyyə xərclərinin artırılması ilə əlaqədardır və müstəqillik illərində səhiyyə xərcləri ən yüksək həddə gəlib çatıb, bu məqsəd üçün təxminən 1 milyard 800 milyon manat nəzərdə tutulur ki, bu da həm COVID-19-la mübarizə imkanlarını genişləndirəcək, həm də artıq bütün ölkədə tətbiq olunan icbari tibbi sığortanın keyfiyyətini və əlçatanlığını daha da yaxşılaşdıracaq. Artırılan xərclərin çox böyük bir hissəsi sosial sahədə təhsil xərclərinə aiddir və ümumiyyətlə, həmin xərclər ümumi xərclərin 13 faizini təşkil edəcək. Bu, böyük bir artımdır və ödənişli əsaslarla ali təhsil müəssisələrinə qəbul olunan böyük bir kateqoriya vətəndaşların ödəniş xərclərini dövlət öz üzərinə götürəcək. Bu da təbii ki, vətəndaşların sosial müdafiəsinə xidmət edən və sosial paketi genişləndirən bir addımdır.

Digər bir istiqamət isə yeni fəaliyyətə başlamış və vətəndaşların çoxdan arzuladığı tələbə kreditlərinin verilməsi ilə əlaqədardır və buna uyğun büdcədə vəsaitlər nəzərdə tutulub. Eyni zamanda, təhsil müəssisələrinin maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi, təhsil sahəsində çalışan işçilərin əməkhaqqının artırılması, yeni təhsil müəssisələri və yaxud mövcud təhsil müəssisələrində laboratoriyaların, digər avadanlıqların artırılması və s. məsələlər öz əksini tapıb. Sosial müdafiə və sosial təminat xərcləri də kifayət qədər artırılıb. Bununla yanaşı İşsizlikdən sığorta fondunun büdcəsi də təsdiq olunub. Həmin büdcə ötən ilin büdcəsinə nisbətən artırılaraq 182 milyon manat təşkil edir. Bu büdcənin də təxminən yarısı işsizlərin özünüməşğulluğunun təmin olunmasına yönəldilib. Bu məqsədlə 80 milyon manata qədər vəsait ayrılıb. Onun da böyük əksəriyyətini şəhid ailələri, Qarabağ qaziləri və müharibə veteranları, sosial müdafiəyə ehtiyacı olan digər kateqoriyadan olanlar təşkil edir. Təxminən 17 min ailənin özünüməşğulluq proqramına qoşulacağı gözlənilir.

Məşğulluğun təmin edilməsi üçün də büdcədən vəsait ayrılması nəzərdə tutulub, çünki yeni açılan iş yerləri orada çalışanlara psixoloji və sosial stimul verir və hər kəs öz qabiliyyətinə uyğun əməkhaqqı qazanır. Özünüməşğulluqdan başqa istər dövlət, istərsə də özəl sektorda yeni iş yerlərinin açılması vətəndaşların işlə təmin olunmasında mühüm rol oynayır. Araşdırmalar göstərir ki, işsizliyin başlıca səbəbi iş yerlərinin olmaması deyil, boş və vakant iş yerləri üçün uyğun kadrların olmamasıdır. Bu məqsədlə gənc və orta yaşlıları yeni peşələrə öyrədilməsi də nəzərdə tutulub və bunun üçün dövlət büdcəsindən kifayət qədər vəsait ayrılıb. Onlar üç aydan altı ayaq qədər yeni peşə öyrənmək üçün kurslar keçəcək və həmin müddətdə təqaüd də alacaqlar. Bu addımların hər biri əhalinin sosial müdafiəsini gücləndirilməsinə xidmət edir.

Aztəminatlı ailələrin problemlərinin yaxşılaşdırılması sahəsində görüləcək işlərdən danışan müsahibimiz deyib: “Bu sahədə həm iqtisadi, həm də sosial addımlar atılmalıdır. Bazarda məhsul bolluğu yaratmaq və möhtəkirliyin qarşısını almaq üçün lazımi tədbirlər görməklə iqtisadi tədbirlər də həyata keçirmək olar. Məhsul bolluğu yaratmaq üçün kənd təsərrüfatı sektoruna kifayət qədər vəsait ayrılıb. Müzakirələr zamanı daha çox nəticəyə hesablanan maliyyəyə keçməyin zəruriliyi vurğulandı. Əvvəllər bəribaşdan subsidiya verilirdi və çox vaxt onun istənilən nəticəsi olmurdu. İndi isə daha perspektivli sayılan və optimal nəticəyə gətirib çıxaran maliyyəyə keçmək zamanıdır. Sahibkarın əldə etdiyi nəticəyə uyğun olaraq ona çəkdiyi xərcləri ödəmək üçün əlavə subsidiya veriləcək. Bu, vətəndaşları stimullaşdıracaq və bəzi kölgəli əməliyyatların qarşısının alınmasına səbəb olacaq. İşin belə təşkili həm real məhsul əldə olunmasına xidmət edəcək, həm də həqiqi fermerlə saxta fermer arasında ədalətli bölgü aparılmasını təmin edəcək. Bu, çox vacib məsələdir, çünki gələn ilin əvvəlində sosial ödənişlərin məbləği artacağından birdən-birə bazara çoxlu miqdarda pul kütləsi daxil olacaq və bundan istifadə edən möhtəkirlər qiymətləri qaldıra bilərlər. Lazımi tədbirlər görülməsə dövlətin vətəndaşın sosial müdafiəsini gücləndirmək yolunda gördüyü tədbirlər və atdığı addımlar bir anın içində məhv olub gedər. Buna görə də İqtisadiyyat Nazirliyinin uyğun idarələri həm iqtisadi, həm də hüquqi-inzibati yönümdə elə tədbirlər görməlidirlər ki, bazarlarda monopoliya və möhtəkirlik vətəndaşların artmış pensiya və əməkhaqlarını bir günün içində, necə deyərlər, sovurub aparmasın.

Başqa bir tədbir vətəndaşların artan xərclərinin qarşılığında onun gəlirlərinin təmin olunmasıdır. Gələn il əməkhaqqı orta hesabla 40-50 faiz, pensiyaların həcmində orta hesabla 40-45 manat, təqaüdlərin və sosial müavinətlərin bəzilərin həcmində iki dəfəyə yaxın artımlar olacaq və ona görə də bahalaşma fonunda sosial rifahını qoruyan addımlar da atılmalıdır. Milli Məclisdə gedən müzakirələr zamanı qeyd olundu ki, gələn ilin birinci yarısında bahalaşma tamamilə dayana bilər. Bu il inflyasiya orta hesabla 8-10 faiz həcmində idisə, gələn il 3-4 faizə qədər enə bilər və bu, qazancın xərci üstələməsi deməkdir.

Deputat şəhid ailələrinə və Vətən müharibəsi qazilərinə göstərilən sosial yardım və güzəştlər barədə məlumat verərək deyib: “Ölkəmizin ərazi bütövlüyünün təmin olunması, qazanılan Zəfər və işğal edilmiş torpaqlarımızın azad edilməsi xalqımızın vətənpərvər və qeyrətli oğlanlarının rəşadəti, canları-qanları bahasına başa gəlib və hər birimiz onların qarşısında borcluyuq. Dövlət də öz məsuliyyətini və borcunu anlayır, şəhid ailələri üçün 20-yə, qazilər üçün 15-ə yaxın qanunla nəzərdə tutulan imtiyaz və güzəştlər müəyyən edib. Büdcə zərfinə daxil olan məsələlərdən biri də Vergilər Məcəlləsinə olan dəyişikliklərdir. Həmin dəyişikliklərin bir qrupu şəhid ailələri və qazilərin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsinə və etibarlılığının artırılmasına yönəldilib. Şəhid olana qədər verilən kreditin bağlanılması ilə əlaqədar stimullaşdırıcı addımlar atılıb. Əgər şəhid ailəsi kredit götürübsə, onu ödəməyəcək, kredit bağlandıqda isə götürülən vəsait onun üçün gəlir hesab olunur və həmin gəlirdən də 16-18 faiz məbləğində vergi ödənilməlidir. İndi həmin ailələr bu vergidən azad olunur. İndiyədək krediti bağlayan təşkilat da mənfəət vergisi ödəməli idi, həmin təşkilat da vergidən azad olunur və banklar gələcəkdə şəhid ailələrinə yenidən kredit vermək üçün stimul qazanmış olur. Başqa bir güzəşt şəhid ailələri və qazilərin müalicəsi ilə əlaqədardır. Vətən müharibəsi qazilərinin müalicəsinə yardım edən fiziki və hüquqi şəxs, yaxud sahibkar və ya xeyriyyəçi ölkə daxilində 10 min manata, ölkədən kənarda həyata keçirilən 50 min manata qədər müalicə xərclərini ödədiyinə görə vergidən azad olunur. Təkcə müalicə xərcləri deyil, digər sahələrdə də onlara yardım göstərən təşkilat və ya fiziki şəxs vergidən azad olunur”.

O, gələn ilin büdcəsində aztəminatlı ailələr üçün keyfiyyətli təhsilin əlçatanlığı üçün atılan addımlar barədə bunları qeyd edib: “Gələn ilin büdcəsində məktəblərin təmiri, bəzilərinin istilik sistemi, bəzilərinin yeni avadanlıqlarla təchiz olunması da öz əksini tapır, bəzi hallarda xüsusən uzaq dağ kəndlərində məktəbin komplektləşdirmək çətin olarsa, şagirdlərin başqa kəndə gedib gəlməsi üçün nəqliyyat vasitəsinin ayrılmasının təmin olunması, o cümlədən özəl sektorda və yaxud dövlət sifarişi ilə oxuyan tələbələrin təhsil haqqının qarşılanmasının, həcminin genişləndirilməsi sosial siyasətin tərkib hissəsidir və vətəndaşların təhsilə əlçatanlığını təmin edən addımlardır”.