Bu günlərdə Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrında dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin “Leyli və Məcnun” muğam operasının və böyük mütəfəkkir Məhəmməd Füzulinin “Leyli və Məcnun” poemasının motivləri əsasında rejissor Samir Qulamovun librettosu və quruluşunda hazırlanan eyniadlı tamaşanın premyerası oldu. Hər zaman Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında izlənilən dillərə dastan olan bu sevgi hekayəsini tamaşaçılar ilk dəfə fərqli məkanda seyr etdi. Burada dəyişən sadəcə məkan deyildi. Bu tamaşa fərqli təqdimatı ilə təkcə Musiqili Teatrın tarixində deyil, Azərbaycan teatr tarixində də bir ilkə imza atdı.

Leyli və Məcnun rollarında çıxış edən VII Muğam Televiziya Müsabiqəsinin qalibi İlahə Rüstəmova və respublika və beynəlxalq muğam müsabiqələrinin qalibi Orxan Hüseynli tamaşanın premyerası barədə təəssüratlarını AZƏRTAC-la bölüşüblər.

- İlk sualım həm İlahə xanıma, həm də Orxan bəyədir. Məlum olduğu kimi, “Leyli və Məcnun” operası artıq 115 ilə yaxındır ki, Azərbaycan səhnəsini bəzəyir. Sizə belə bir tarixi olan operada əsas rolu canlandırmaq çətin gəlmədi ki?

- İlahə Rüstəmova: İlk dəfə Leyli obrazını canlandırmaq təklifi gəldikdə təbii ki, çox sevindim. Düşünürəm ki, bu obrazı canlandırmaq hər bir xanəndə xanımın arzusudur. Eyni zamanda, tamaşa zamanı çox həyəcanlı idim. Çünki bu, çox məsuliyyətli bir işdir. Mən Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrına gələndə tamaşanın burada qoyulacağını bilmirdim, çünki əvvəllər Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında izləmişdim. Düşünürdüm ki, yəqin bu tamaşa da əvvəlki tamaşalara bənzəyəcək. Lakin mizanlarda bu qədər çox dəyişiklik olduğunu bilmirdim. Xüsusilə qeyd edim ki, mən aktrisa kimi səhnəyə ilk dəfə çıxırdım. Təbii ki, ilk dəfə üçün çətin idi. Rejissor Samir Qulamov bizimlə çox işlədi. Aylarla məşq etdik və sonda əziyyətimizin bəhrəsini gördük.

- Orxan Hüseynli: Bizim üçün maraqlı, həyəcanlı və qürurverici olmaqla yanaşı, həm də çox çətin oldu. Biz bu yoldan xanəndə olaraq keçdik. Axı biz aktyor deyilik. Bu səbəbdən də səhnədə hərəkətləri, mizanları onlar qədər edə bilmərik. Amma özümüzə xas formada təqdim etdik. “Leyli və Məcnun” tamaşasını öz müəllimimiz Mənsum İbrahimovun, xanəndələrin və sənətkarlarımızın ifasında dəfələrlə dinləmişik. Elxan Mansurovun bizim üzərimizdə çox böyük əməyi oldu, muğamların bütün yeni oxunuş qaydalarını ustalıqla bizə öyrətdi və biz də bacardığımız qədər bu tamaşanı insanlara çatdırmağa çalışdıq.

- Bu rollar üzərində işləyərkən hansı korifeylərin çıxışlarına baxmısınız? Onların yaratdıqları obrazlardan nələri əxz etmisiniz?

- İlahə Rüstəmova: Demək olar ki, Leyli və Məcnun” operasına Opera və Balet Teatrında dəfələrlə baxmışam. Müəllimlərim Xalq artistləri Gülyaz Məmmədova və Gülyanaq Məmmədovanın yaratdıqları Leyli obrazı da yaddaşıma əbədi həkk olub. Amma Musiqili Teatrdakı tamaşa tamam fərqli idi. Sadəcə muğamlar eynilə qalırdı. Çünki muğamı dəyişdirmək olmaz. Muğam elə bir xəzinədir ki, o, toxunulmazdır. Dəyişikliklər daha çox obrazlar və mizanlarda oldu. Eyni zamanda, dekorasiyada, geyimlərdə də bu dəyişiklik özünü göstərirdi.

Bizə də bu obrazlar yaşımıza görə təklif olundu. Onlar istəyirdilər ki, bu obrazlarda gənclər olsun. O dövrdə iki gəncin yaşadığı duyğuları, indi iki gənc səhnədə canlandırsın. Biz də bu təklifi sevinərək qəbul etdik.

- Orxan Hüseynli: Məcnun obrazını yaratmış görkəmli sənətkarlarımızı böyük həvəslə dinləmişəm. Sözsüz ki, onlardan əxz etdiklərimiz bizə böyük həvəs verdi ki, biz bu yaşda səhnəyə çıxıb belə bir əsəri təqdim edə bildik. Bunun necə alındığını tamaşaçı deyə bilər.

- Azərbaycan tamaşaçısı bu operaya həmişə Akademik Opera və Balet Teatrında tamaşa edib. Maraqlıdır burada məkan dəyişib, yoxsa ...

- Orxan Hüseynli: Akademik Musiqili Teatrında xanəndə olaraq çalışan sadəcə İlahə xanımla mənəm. Sözsüz ki, burada tanınmış aktyorlarımız, sənətkarlarımız var. Sadəcə ilk dəfə burada muğam şəklində tamaşa qoyulduğu üçün 115 il sonra bu, insanlara yenilik kimi gəldi. Doğurdan da fərqli bir səhnə əsəri oldu.

Mən qəzəlləri ifa edərkən ağlayırdım. Çünki söylədiyim qəzəllərin necə hüznlü, qəlbə toxunan olduğunun fərqində idim. Bu səbəbdən də istər istəməz gözlərimdən yaş süzülürdü.

- İlahə Rüstəmova: “Leyli və Məcnun”un premyerasından sonra tamaşaçıların necə təsirləndiyinin şahidi olduq. Hər kəs deyirdi ki, bu dəfə çox fərqli oldu. Bu əsəri o qədər dərindən hiss edirdik ki, sanki 115 il əvvəlki dövrdə idik və həmin vəziyyəti yaşayan bizik. Hiss etdiyimiz o dərin duyğuların təsiri ilə biz səhnədə ağlayırdıq. Mən göz yaşlarımı saxlaya bilmirdim.

Digər bir məqam isə bizim səhnədə peşəkarlarla birlikdə bu tamaşanı ərsəyə gətirməyimiz idi. Biz elə oynamalı idik ki, onlardan geri qalmayaq.

- Bəs belə bir təklif alacağınızı heç düşünürdünüzmü?

- İlahə Rüstəmova: Həmişə Leyli obrazını oynamaq arzum olub, amma bunun həyata keçəcəyi heç vaxt ağlıma gəlməyib. Əslində, nə vaxtsa düşünmüşdüm ki, bəlkə Opera və Balet Teatrında oynayaram. Amma Musiqili Teatrdan təklif gələndə mən çox təəccübləndim. Gözləmirdim ki, bu teatrda “Leyli və Məcnun” operasını səhnələşdirərlər. Bu, mənim üçün çox sevindirici oldu.

- Orxan Hüseynli: Tədbirlərdə bizim ifalarımız çox olub. Amma bütöv şəkildə həm ifa, həm aktyorluq ilk dəfə idi. Bu təklif bizə gələndə dedim ki, bunu necə edəcəyik? Çünki bu, çox məsuliyyətli bir işdir. Düşünürəm ki, öhdəsindən gələ bildik və yaxşı alındı.

- Sizə bu təklif nə vaxt gəlmişdi, neçə aydır buna hazırlaşırsınız?

- İlahə Rüstəmova: İki ildir ki, biz bu tamaşaya hazırlaşırıq. Pandemiya zamanı hazırlıqlar gedirdi, amma teatrlar bağlandı. Sonra tamaşanın olmayacağını düşündük. Pandemiya bitəndən sonra tədricən həyat öz axarına qayıtdı və teatrların fəaliyyəti bərpa olundu. İşlər yenidən başladı. Başqa xanəndələr də Leyli və Məcnun obrazları üçün gəlib gedirdilər. Təxmini iki ildən sonra mənə zəng gəldi. Dedilər ki, “Leyli və Məcnun” operası ilə bağlı teatrda olmaq lazımdır. Gələndə gördüm ki, Orxan da buradadır.

- Tamaşada ən təsirli səhnə sizin üçün hansı idi?

- Orxan Hüseynli: Tamaşada şam səhnəsi var, səhnənin yuxarısından şamlar yavaş-yavaş aşağı süzülürdü. Səhnədə isə qırmızı geyimdə qızlar dayanmışdılar, hərəsi bir şamı canlandırırdı. Buraya qədər hər şey yaxşı görünürdü. Çünki o səhnəyə qədər Leyli və Məcnun sevincli idi ki, onlar bir-birini sevir, yəni, bir-birinin hər anına xoşbəxt olur. Şam səhnəsindən sonra artıq atası Leylini başqasına verir. Leyli və Məcnun həqiqəti bilərək bu dözülməz acını ifalarla bir-birinə çatdırır. Leyli şamların arasında hərəkət edərək insanlara kədərini danışır. Məcnun isə dəli olur... O anlar insana elə hisslər yaşadır ki, istər-istəməz qovuşa bilməyən iki gəncin ağrısına şərik olursan.

- İlahə Rüstəmova: Şam pərdəsi də gözəldir. Amma mənim ən çox ağladığım səhnə ölüm pərdəsidir. Leyli sanki Məcnunun eşqindən bir gül kimi solur. Onu səhnədə göstərmək lazımdır ki, həqiqətən Leyli burada solur, dediyi ən son söz isə “ölürəm” olur. Bunu canlandırmaq çox çətin məsələdir.

- Dərin fəlsəfi məna kəsb edən klassik əsərin yeni rejissor yozumunda yeniliklər nədən ibarətdir?

Orxan Hüseynli: Yeniliklər çoxdur. Bunlardan biri ilk dəfə Akademik Musiqili Teatrda “Leyli və Məcnun” operasında Məhəmməd Füzulinin obrazının səhnədə canlandırılması idi. Füzuli obrazının özü bir fərqlilikdir, çünki heç bir tamaşada Füzuli rol almayıb. Hətta digər məqam Füzulinin qarşılıqlı olaraq Məcnunla üz-üzə şeirlər söyləməsidir. Füzuli orda həm öz rolunu, həm Məcnunun atası, həm də dostu rolunu oynayır. Bu rolları hər bir hərəkəti ilə çox bariz bəlli edir ki, harada atadır, harada dostdur, harada Füzulidir.

Ən maraqlısı isə odur ki, səhnədə tamaşa zamanı Məhəmməd Füzuli bir kənarda əyləşir, sanki o əsəri yazdıqca tamaşa səhnədə canlanır. Məsələn, Füzuli görürdü ki, Məcnuna təzyiq olur, tez həmin hissəni kitabda silib başqa səhnə yazırdı. Hətta orada Məcnunu öldürməyə çalışırdılar, Füzuli müdaxilə etdi, o yeri sildi və yenidən yazdı. Amma gedişat elə idi ki, Leyli və Məcnun eşqinin verdiyi o dərin duyğular, Leylinin başqasıyla evləndirilməsi bir qara bulud kimi iki gəncin üzərinə kölgə saldı. İkisi də eşqin verdiyi o acı ilə birləşə bilmədən bu dünyaya gözlərini əbədi yumdular.

- İlahə Rüstəmova: Fərqliliklərdən biri də balet obrazlarının Leyli və Məcnunun ruhunu canlandırması idi. Tamaşanın quruluşçu baletmeysteri Əməkdar artist Emin Əliyev həm də Məcnunun ruhu obrazını canlandırırdı. Leylinin ruhu obrazının ifaçısı isə teatrın balet artisti İranə Kərimova idi. Məcnunun hiddətli, dəli olduğu səhnələrdə onun ruhu çox cəld hərəkətlərlə rəqs edərək sanki Məcnunun içindəki basdırdığı acını mizanlarla üzə çıxarır. Ölüm pərdəsində isə Leyli ölür və arxadan Leylinin ruhunu canlandıran balet artisti yavaşca qalxaraq, sanki Leylinin ruhunun bir quş kimi necə süzülərək uzaqlaşdığını əks etdirir. Həmçinin tamaşa boyunca ruhlar bir çox səhnədə zərif hərəkətlərlə Leyli və Məcnunun yaşadıqları duyğuları rəqslə tamaşaçıya çatdırırdılar.

Sonda isə bu dünyada birləşə bilməyən Leyli və Məcnun öldükdən sonra ruhları birləşir, əl-ələ tutaraq səhnədən ayrılırlar.

Qeyd edək ki, tamaşanın növbəti nümayişi noyabrın 18-də olacaq.