Bakı, 12 mart, AZƏRTAC

Dünən günün ikinci yarısında baş vermiş bir hadisə ötən il dekabrın ortalarında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Brüsselə səfərindən keçən üç ay ərzində həqiqətən sensasiya sayıla bilər. Azərbaycan Baş nazirinin müavini, ölkəmizin Nazirlər Kabinetinin yol hərəkətinin təhlükəsizliyi üzrə komissiyasının sədri Şahin Mustafayev və İran İslam Respublikasının yol və şəhərsalma naziri, Azərbaycan Respublikası ilə İran İslam Respublikası (İİR) arasında İqtisadi, Ticarət və Humanitar sahələrdə əməkdaşlıq üzrə Dövlət Komissiyasının İran tərəfdən həmsədri Rüstəm Qasimi iki dövlətin hökumətləri arasında İİR ərazisində Azərbaycan Respublikasının Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunu və dövlətimizin digər tərkib hissəsi olan Naxçıvan Muxtar Respublikasını birləşdirən yeni nəqliyyat arteriyası yaradılması haqqında Qarşılıqlı Anlaşma Memorandumunu (QAM) Bakıda öz imzaları ilə təsdiqləyiblər.

Qonşu dövlətin ərazisində Ermənistan-İran sərhədindən təqribən 5 kilometr cənubda yeni dəhliz açılacaq. Şərqi Zəngəzur ilə Naxçıvanı birləşdirən dəmiryol sahəsindən, çoxzolaqlı avtomobil şosesindən, elektrik enerji ötürmə xətlərindən, rəqəmsal rabitə və başqa elementlərdən ibarət olacaq yeni dəhliz faktiki olaraq 2020-ci il 10 noyabr tarixli üçtərəfli Bəyanatın 9-cu bəndində nəzərdə tutulan “Zəngəzur dəhlizi”nin təkrarı olacaq. Sözügedən dəhliz Araz sərhəd çayının şimal sahili boyunca tarixi anlaşılmazlıq nəticəsində Ermənistan Respublikasının tərkibinə daxil olan Mehriyə qədər çəkilməli idi.

Bu məqsədlə yeni dəhlizin uc tərəflərinin hərəsində bir dəmiryol körpüsü və bir avtomobil-piyada körpüsü olmaqla, ümumilikdə 4 körpü tikilməsi nəzərdə tutulur. Çox ehtimal ki, həmin körpülər Zəngilan və Ordubad rayonlarında Araz çayının üzərindən salınacaq.

Memoranduma əsasən, tərəflər öz ərazilərində sutka ərzində ixrac, idxal və tranzit xarakterli mallar daşıyan 500-ə yaxın oraya gələn və eyni sayda oradan gedən böyük yük avtomobillərinə xidmət etmək imkanı olan nəzarət-buraxılış məntəqələri tikməyi öhdəyə götürürlər.

Tərəflər bir ay ərzində iki ölkənin qanunvericiliyinə müvafiq hüquqi sənədləri hazırlayacaqlar. Bu halda Zəngilan körpüsünün tikintisi və dəhlizin şərq ucunda enerji ötürmə və rabitə xətləri çəkilməsi ilə bağlı bütün xərcləri Azərbaycan tərəfi öz üzərinə götürür, yeni kommunikasiya arteriyasının Ordubad, yəni qərb hissəsində isə analoji işləri iranlı həmkarlar icra edəcəklər. Tərəflər həmin körpülərin tamamilə funksional olmasını təmin etmək üçün avtomobil körpüləri tikilənə qədər mövcud şose yollarını bərpa edəcək, modernləşdirəcək, belə yollar olmayan hissələrdə isə avtomobil şose yollarını sıfırdan başlayaraq tikəcəklər. Növbəti altı ay ərzində iki dövlət avtomobil yoluna paralel olaraq dəmiryol çəkilməsi üzrə layihələr, təkliflər və texniki sənədlər hazırlayacaq.

Xüsusi qeyd etmək lazımdır ki, yeni dəhlizin məqsədi Naxçıvanı Azərbaycanın əsas hissəsi ilə sadəcə əlaqələndirmək deyil. Bu dəhliz həm də daha geniş mənada Şərq ilə Qərbi, Avropa ilə Asiyanı birləşdirən ümumregional nəqliyyat-logistika strukturunun tərkib hissəsi olacaq. Bu baxımdan, adı hələlik müəyyən edilməmiş yeni dəhliz regionun bütün nəqliyyat arxitekturasını tamamilə dəyişəcək.

Bu məqamda qonşu Ermənistan, necə deyərlər, ağlını başına yığmalı, “dəhliz” sözü ilə bağlı özünün bütün şıltaqlıqlardan və terminoloji spekulyasiyalardan əl çəkməlidir. Siz tranzit hesabına gömrük rüsumları yığmaq istəyirdiniz? İndi həmin pulları bizim cənub qonşumuz qazanacaq. Laçın rayonunun girəcəyində isə bizim vəd etdiyimiz, Ermənistanın öz ərazisində qurmaq barədə hədə-qorxu gəldiyi postlara oxşar pasport-gömrük postları qoyulacaq. Axı Prezident İlham Əliyev Brüsseldə NATO-nun qərargahında keçirilən brifinqdə “Azadlıq radiosu” müxbirinin suallarına cavab verərkən məhz bu barədə xəbərdarlıq etmişdi. İndi Ermənistan “sınıq təknə”nin yanında qalacaq - həm tranzitdən alınan mənfəət İrana çatacaq, həm də Qarabağa sərbəst, gömrüksüz giriş hüququ itiriləcək. Halbuki, əgər Ermənistan bu ilyarım ərzində saysız-hesabsız şıltaqlıqlar əvəzinə azacıq da olsa sağlam və praqmatik təfəkkür nümayiş etdirsəydi, xüsusən özünün iqtisadi baxımdan dilənçi vəziyyətinə düşməsi və təcrid olunması fonunda çox böyük iqtisadi səmərə əldə edə bilərdi.

Azərbaycan bu işin özünə aid hissəsini reallaşdırmaq üçün bütün addımları atıb, Ermənistan isə yalnız iddialar və şıltaqlıqlar nümayiş etdirib. Ermənistan elə düşünürdü ki, Naxçıvan ilə Azərbaycanın əsas hissəsi arasında rabitədə inhisarçılıq hüququ ona məxsusdur. Bakıda bu yanaşmanın yanlış olduğunu erməni tərəfinə izah etməyə dəfələrlə cəhd göstərilib, hətta bəzən açıq-aydın bildirilib ki, İran alternativi mövcuddur və şantajın perspektivi yoxdur. Amma İrəvanda bunu “blef” kimi qəbul edirdilər, onlara elə gəlirdi ki, Azərbaycanın alternativ variantı yoxdur.

Dünən imzalanmış, mahiyyət etibarilə müddətsiz olan Azərbaycan-İran memorandumu hər şeyi yerbəyer edir və erməni “inhisarçılar” üçün sanki soyuq duş təsiri bağışlayır. Azərbaycan əvvəllər dəfələrlə olduğu kimi, bu dəfə də xoş məram nümayiş etdirib və Ermənistanın iqtisadi təcrid vəziyyətindən çıxması və böyük səmərə əldə etməsi üçün ona şans yaradıb. İrəvanda isə, bu nəcib jesti layiqincə qiymətləndirmək əvəzinə bu qənaətə gəliblər ki, guya onlar Bakını şantaj etməyə, Naxçıvan ilə əlaqə məsələsini özlərinin nəzarəti altında saxlamağa qabildirlər. Lakin artıq neçənci dəfədir ki, Ermənistan belə yanlış gümanlar ucbatından “sınıq təknə”nin yanında qalır. O, maksimum mənfəət arxasınca qaçaraq minimumu da itirib. Belə yerdə, necə deyərlər, bu oyunun xərci borcunu ödəyəcəkmi?

44 günlük Vətən müharibəsində Azərbaycanın Qələbəsi Azərbaycan dövlətinin qarşısında böyük imkanlar yaradıb. Həmin Qələbə nəticəsində yaranmış imkanlardan biri də Arazdan 5 kilometr cənubda Zəngilan-Ordubad dəhlizidir. Azərbaycan Ermənistana düşmənçilikdən əl çəkməyi, əməkdaşlıq və sülh yoluna keçməyi təklif edib. Ermənistan isə coğrafi şantaj yolunu seçməyi qərara alıb. Bu qərarın Ermənistan üçün nəyə gətirib çıxarması martın 11-də imzalanmış Memorandumdan aşkar görünür. İndi qoy ermənilər Mehri yüksəkliklərindən binokl ilə baxaraq milyonların başqa bir ölkənin xəzinəsinə necə axmasını müşahidə etsinlər.

Burada onu da qeyd etmək lazımdır ki, indi Azərbaycanın bu ölkə qarşısında heç bir öhdəliyi yoxdur, çünki Ermənistan kapitulyasiya şərtlərinə görə öz üzərinə götürdüyü öhdəliklərin bir hissəsinə riayət etməyib. Ona görə də, ey qonşular, Zəngəzur dəhlizini istəmirsinizsə, heç lazım da deyil. Ümumiyyətlə, heç nə tikməyə bilərsiniz. Qarşılıqlı mənfəət istəmədiniz, - indi Laçından keçməklə Qarabağa sərbəst getmək imkanını da itirəcəksiniz. Bizim xəbərdarlıqlara həmişə qulaq asmaq və onlara ciddi yanaşmaq lazımdır. Zəngəzur sahəsi üzərində tam suverenlik istəyirdiniz? Onda biz də Laçın rayonunda bütün yollar üzərində tam suverenliyin bərpa edilməsinin əleyhinə deyilik.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, sanballı investisiyalar sayəsində Azərbaycan lap yaxın vaxtlarda “yaşıl” elektrik enerjisi istehsalçısına çevriləcək. Yeni dəhliz boyunca, daha sonra Naxçıvan ərazisi ilə yeni güclü elektrik ötürmə xətləri vasitəsilə məhsullar Türkiyəyə ixrac ediləcək, muxtar respublikanın sakinlərinin elektrik enerjisi ilə təchizatı məsələsi tam həll ediləcək.

Dünən imzalanmış Memorandum Azərbaycan ilə İran arasında əvvəldən də mövcud olan dostluq münasibətlərini daha da möhkəmləndirəcək. Ermənistanda çox istərdilər ki, bu iki qonşu arasında münaqişə yaransın! Onlar böyük həvəslə gözləyirdilər ki, bu yaxınlarda keçirilmiş hərbi təlimlər daha böyük miqyas alsın, bu fürsətdən istifadə edib özləri də revanş niyyətlərini həyata keçirsinlər. Hə, nə oldu, qonşular, yenə ümidiniz puç oldu? Maraqlıdır ki, sözügedən tarixi Memorandum iki dövlət arasında diplomatik münasibətlər yaradılmasının 30 illik yubileyi ərəfəsində imzalanıb.

Azərbaycan ilə İran arasında yeni dəhlizin açılması barədə əldə edilmiş sazişi cəsarətlə bizim dövlətimizin iri diplomatik qələbəsi adlandırmaq olar. Qarşıda bizi yeni zəfərlər gözləyir. Bunu dərk etmək qürur doğurur ki, öz müstəqilliyini cəmi 30 il bundan əvvəl bərpa etmiş Azərbaycan çətin sınaqlardan keçərək bu gün 3+3 məkanına təsir göstərməyə, Cənubi Qafqazın yeni iqtisadi və siyasi arxitekturasını yaratmağa qabil olan regional liderə çevrilib. Deməli, biz düz yoldayıq!