Köləlik tribunalı: Afrika və Karib hövzəsi ölkələrinin kompensasiya tələbi
Bakı, 5 aprel, AZƏRTAC
Afrikada və Karib hövzəsində kölə edilmiş insanların transatlantik ticarətinin vəhşilikləri ilə məşğul olmaq üçün beynəlxalq tribunalın yaradılmasına dəstək artır. ABŞ bu səylərin mərkəzində olan BMT qrupunu dəstəkləyir.
AZƏRTAC Cənubi Afrika Respublikasının “TimesLIVE” xəbər portalına istinadla xəbər verir ki, ötən il II Dünya müharibəsindən sonra nasist hərbi cinayətkarlarının Nürnberq məhkəməsinə bənzər digər xüsusi məhkəmələr nümunəsi əsasında tribunal yaradılması təklif edilib. İndi köləliyə görə təzminat üçün daha geniş hərəkat sürətlə yayılmaqdadır.
Karib icmasının sədr müavini Erik Filippsin sözlərinə görə, 2023-cü ilin iyununda BMT-nin Afrika mənşəli insanlar üzrə Daimi Forumu tərəfindən rəsmi olaraq tövsiyə edilən xüsusi tribunalın -Təzminat Komissiyasının (“Caricom”) yaradılması ideyası Afrika və Karib hövzəsinin regional qurumları tərəfindən öyrənilib.
Hər hansı tribunalın əhatə dairəsi müəyyən edilməyib, lakin BMT forumu ilkin hesabatında tövsiyə edib ki, o, əsarət, aparteid, soyqırımı və müstəmləkəçiliyə görə kompensasiyaları nəzərdən keçirsin.
BMT-nin xüsusi tribunalı mürəkkəb beynəlxalq və tarixi təzminat iddiaları üçün hüquqi bazanın yaradılmasına kömək edəcək.
Təzminatın əleyhdarları digər məsələlərlə yanaşı, həm də müasir dövlətlərin və qurumların tarixi köləliyə görə məsuliyyət daşımamalı olduğunu iddia edirlər. Lakin təzminat müdafiəçiləri deyirlər ki, quldarlığın yaratdığı sərvətdən faydalanmağa davam edən Qərb ölkələri və qurumları, xüsusən də irqi ayrı-seçkiliyin davam edən mirası nəzərə alınmaqla, məsuliyyətə cəlb edilməlidir.
BMT-nin araşdırmasına görə, irqçilik, yoxsullaşma və iqtisadi inkişafdan qalma transatlantik köləliyin ABŞ-dan Avropaya və Afrika qitəsinə uzunmüddətli təsirləri ilə əlaqəlidir.
Britaniyanın Leyboristlər Partiyasından olan deputat və Karib hövzəsi ölkəsi Qrenadada qul olan insanların nəslindən gələn Klayv Lyuis qeyd edir ki, qaradərili insanlar “daha yoxsul və daha çirkli ərazilərdə yaşayırlar, daha pis qidalanırlar, daha pis təhsil alırlar... çünki struktur irqçiliyi daha dərindədir”.
İyirmi ildən artıqdır ki, təzminat tələb edən Zimbabveli vəkil Brayan Kaqoro deyib ki, tribunal rəsmi tarixi faktları müəyyən etməyə kömək edəcək.
Tribunalın yaradılması təklifi ötən ilin noyabr ayında Qanada Afrika və Karib hövzəsi liderlərinin iştirak etdiyi təzminat sammitində müzakirə edilib. Sammit hüquqi yolları, o cümlədən “məhkəmə variantlarını” araşdırmaq öhdəliyi ilə yekunlaşıb.
“Caricom”un sədr müavini Erik Filipps deyib ki, tribunalın yaradılması üzrə iş BMT sistemi vasitəsilə aparılmalı və Karib hövzəsində kölə alveri ilə məşğul olan Fransa, İngiltərə, Hollandiya, Danimarka, Portuqaliya və İspaniya ilə danışıqlar aparılmalıdır.
BMT forumunda iştirak etmək üçün ABŞ Dövlət Departamenti tərəfindən dəstəklənən Hovard Universitetinin hüquq professoru Castin Hansfordun sözlərinə görə, 50 və daha çox ölkənin iştirakı ilə aprelin 16-da başlayacaq forumun üçüncü sessiyasında beynəlxalq köləlik tribunalının yaradılması ideyası müzakirə olunacaq.
BMT-nin insan haqları sözçüsü Liz Trossell bununla bağlı bildirib: “Köləlik, əsarətə alınmış afrikalıların ticarəti və ya müstəmləkəçilik mirası olan heç bir ölkə keçmişə və ya bu gün Afrikadan gələn qaradərili insanların həyatına tam təsir göstərməyib”.
Niderland keçən il transatlantik köləlikdəki roluna görə üzr istəyib və bu keçmişlə mübarizə üçün təxminən 200 milyon dollarlıq fond yaratdığını elan edib.
Fransa hökuməti şərh verməkdən imtina edib. Portuqaliya, İspaniya və Danimarka hökumətləri də şərh tələblərinə cavab verməyib.
Bir sıra qurumlar, o cümlədən Aİ transatlantik köləliyin insanlığa qarşı cinayət olduğu qənaətinə gəliblər.
XV əsrdən XIX əsrin sonuna qədər ən azı 12,5 milyon afrikalı əsasən Avropa, Amerika və Braziliya gəmiləri ilə zorla daşınaraq kölə kimi satılıb.
Bölmənin digər xəbərləri
