Bakı, 24 noyabr, AZƏRTAC

Əgər özünüzə Çindəki bütün əhəmiyyətli yaşayış məntəqələrini xatırlamaq vəzifəsi qoysanız, bu, heç də asan bir iş olmayacaq. Məsələn, Lançjou. Bu ad orta statistik oxucuya nə deyir? Bu şəhərə getməmişsə, demək olar ki, heç nə.

Lançjou Qansu əyalətinin paytaxtıdır. Qədim dövrlərdə o, "Qızıl şəhər" mənasını verən "Yunyu" kimi tanınırdı və artıq o dövrdə Çinin ən gözəl şəhərlərindən biri idi. Hətta bir qrup azərbaycanlı jurnalistə ayrılan üç gün də bu şəhərin təkcə Çin üçün deyil, bütün bəşəriyyət üçün böyüklüyünü dərk etməyə kifayət etdi.

Sərgilərə baxarkən və bələdçilərin Çin sivilizasiyası haqqında hekayələrinə qulaq asarkən onun böyüklüyünü və dünya tarixindəki böyük rolunu dərk edirsiniz.

Çinlilərin min illər ərzində qoruyub saxlaya və artıra bildikləri, onların dəyəri baxımından anlaşılmaz bir reallıqdır. Dünyadakı bir çox sərgi salonları, sənət qalereyaları və muzeyləri çinlilərlə rəqabət apara bilməz, çünki Çin muzeylərində olan bütün eksponatlar bu qədim ölkənin tarixinə aiddir.

Lançjouya yaxınlaşanda pəncərədən gördüyümüz yolların, həm magistral, həm də dəmir yollarının, çoxsaylı tunellərin, körpülərin, mini şəhərlərin tikintisinin miqyası Çinin bu hissəsinin gələcək möhtəşəm inkişafının əhəmiyyətli təsdiqidir. Ərazi ilə tanış olmayan adama təyyarə dağlara çox yaxın uçurmuş kimi görünə bilər. Lakin təyyarə məharətlə dağların zirvələri yaxınlığında uçur və nəhəng yerli hava limanının uçuş-enmə zolağına enir.

Yerli sakinlər deyirlər ki, bütün şəhərin içindən axan Xuanxe çayını “köklərlə” müqayisə etsək, o, qədim İpək Yolu Lançjou adlanan “ağac”ının bütün budaqlarını qidalandıran “gövdə”dir. Əsrlər boyu iyirmidən çox etnik azlığın nümayəndələrinin yaşadığı bu şəhərin mədəni mozaikası unikaldır.

Azərbaycan jurnalistləri əmin oldular ki, çinlilər Xuanxe çayına necə məhəbbətlə yanaşırlar. Çoxsaylı kafe, köşk və suvenir dükanlarına baxmayaraq, hər yerdə olduğu kimi, burada da mükəmməl təmizlik var idi. Körpüdən məbədin yerləşdiyi dağların, qədim tikililərin və çoxmərtəbəli binaların gözəl mənzərəsi var, onlarsız müasir Çini təsəvvür etmək mümkün deyil. Hər yerdə olduğu kimi, bu qədim diyarda da yerli əhali çox mehribandır. Onlar bu əzəmətli çayın fonunda birgə fotolar çəkdirməyə həvəslə razılaşdılar. Xuanxe çayının sahillərini gözəlləşdirən təbiətin müdrikliyi və çinli inşaatçıların məharəti sayəsində körpü elə yerləşib ki, hər iki tərəfdən unikal mənzərə açılır. Çayı kəşf etmək üçün bizə ayrılan vaxt ildırım sürəti ilə keçdi. Biz də Çin sivilizasiyasının beşiyi kimi tanınan “Ana çayı” görmək, “söhbət etmək” və Çjunşan körpüsündən Ağ Paqoda Parkına heyran olmaq istəyirdik.

Amma Lançjouda olmaq və Sarı çayı (yerli sakinlər Xuanxe çayını belə adlandırır) görməmək o deməkdir ki, sən Çini görməmisən. Bu həqiqəti həmin möhtəşəm çaydan ayrıldıqda bütün dolğunluğu ilə hiss edirsən.

Çində bir çox məkanları birmənalı olaraq səma altında açıq muzey adlandırmaq olar. Müxtəlif muzeylərin ekspozisiyalarına baxdığın zaman bu ölkənin qədim tarixinin rəngarəngliyinin canlı şahidi olursan.

Uçan at - Lançjounun simvolu

Qansu Əyalət Muzeyində 350 mindən çox eksponatdan ibarət təsiredici kolleksiya var, onlar, əsasən qədim Çin sülalələri dövrünə aiddir.

Əminliklə deyə bilərik ki, azərbaycanlı jurnalistlərin səfərinin təşkilatçıları Qansu şəhərini də səfər proqramına daxil etməklə uğurlu addım atıblar. Böyük hissəsi Çin ərazisindən - Qansu əyalətinin şimalından keçən Böyük İpək Yolu qədim zamanlarda Şərqi Asiyanı Aralıq dənizi ilə birləşdirirdi. Çindən Qərbə ipək, çay, kağız, tunc əşyalar, keramika daşınırdı. İpək Yolu və müxtəlif sivilizasiyalarla mübadilə sayəsində karvanların keçdiyi şəhərlər özünəməxsus inkişaf əldə edib, mədəni mübadiləyə şərait yaranıb.

Böyük İpək Yolunu bu gün maraqlı edən onun bütün uzunluğu boyunca qalan müxtəlif sivilizasiyalar arasında qarşılıqlı təsirin həmin izləridir. Bu muzeydə bir neçə min illik Çin tarixinin demək olar ki, bütün mərhələlərini izləmək olar. Çindəki muzeylər ayrıca və böyük mövzudur. Əgər təkcə bu muzeydə tarixin bütün spektrini göstərən 350 mindən çox eksponat varsa, başa düşürsən ki, belə bir muzeydən onlarla muzey yaratmaq olar. Yaşı bəzən bir neçə min ilə çatan obyektlərin qorunması heyranedicidir. Muzeydə çoxlu tarixi-mədəni izlər, eləcə də bölgənin flora və faunasından bəhs edən minerallar və nümunələr var. Muzeyin kolleksiyasının şəhərin simvoluna çevrilmiş tacı, Uvey şəhəri yaxınlığında aşkar edilən və Han sülaləsi dövrünə aid tuncdan düzəldilən Uçan atdır.

Gələcəyin texnologiyasından istifadə modeli olan Çin KİV-ləri

Qansu əyalətində bütün sahələr və xüsusən turizm sektoru fəal inkişaf edir. Bütün Çində olduğu kimi, burada da dünyanın hər yerindən qonaqlar qəbul edilir, onlara mütləq göstəriləcək və turistləri heyran edəcək məkanlar var. Küçədə bizi qarşılayan sadə vətəndaşlar, bu şəhəri ziyarətimizə cavabdeh olan insanlar bizə gözəl şərait yaratdılar və bir müddət də Qansuda qalmaq istədik.

Qansu əyalətinə səfər proqramına Lançjou Kimya Sənaye Parkı, yeni Lançjou şəhərinin sərgi salonu, “Duzhe” nəşriyyat qrupu, “Gancy Daily Newspaper Group”, bu şimal bölgəsinin muzeyləri və görməli yerləri ilə tanışlıq daxil edilmişdi. Həmçinin Lançjou İncəsənət və Elm Universitetində konsertdə iştirak etmək, Dunhuang İncəsənət Qalereyasını gəzmək və Qansu Əyalət Xarici İşlər Nazirliyinin təşkil etdiyi ziyafətdə iştirak etmək imkanımız oldu. Bütün bunlar üçün cəmi üç gün ayrılmışdı.

1951-ci ildə əsası qoyulmuş Qansu Xalq Nəşriyyatının bazasında 2006-cı ildə yaradılmış “Duzhe Publishing Group Limited” nəşriyyat şirkətində maraqlı görüş oldu. Bu şirkətin böyük olduğunu söyləmək, onun haqqında heç nə deməmək anlamına gəlir. Şirkətin ölkə oxucuları arasında əhatə dairəsi heyranedicidir. Onun doqquz nəşriyyat bölməsi və dərslik nəşri mərkəzi var.

1949-cu il sentyabrın 1-də əsası qoyulan "Gansu Daily" Çin Kommunist Partiyasının Qansu Əyalət Komitəsinin rəsmi qəzetidir. Redaksiyanın respublikanın 14 şəhərində çoxlu şöbə və bölmələri var. Dövlətə məxsus “Gansu Daily Newspaper Group” 7 qəzetə, 2 xəbər proqramına, 5 veb-sayta sahibdir və 48 yeni media hesabını idarə edir. Qrupa 7 inteqrasiya olunmuş idarəetmə departamentindən əlavə, reklam, nəşriyyat, poliqrafiya, yeni medianın idarə edilməsi və digər sahələri əhatə edən 19 törəmə müəssisə daxildir.

“Duzhe Media” holdinqi 13 jurnal, o cümlədən “Duzhe” və “UFO Research” nəşrlərini çap edir. Onun qabaqcıl məhsulu olan “Duzhe Media Magazine” ilk dəfə 1981-ci ildə nəşr olunub və uzun illər Çində aparıcı jurnal hesab edilib, “Çin xalqının mənəvi istinad kitabı” kimi şöhrət qazanıb. “Duzhe” brendi ardıcıl 20 ildir ki, “World Brand Lab” tərəfindən Çinin ən qiymətli 500 markası arasında yer alır. Şirkətdə işçilər üçün hər cür şərait yaradılıb. Onun ofisləri müasir jurnalistikanın ən yüksək tələblərinə cavab verən avadanlıqlarla təchiz olunub.

Redaksiyada şirkət rəhbərliyi ilə söhbət çox maraqlı oldu. Bizi işin təşkilindən tutmuş ikitərəfli əməkdaşlığa qədər hər şey maraqlandırırdı. Söhbət zamanı əlaqələrin qurulması üçün prioritet istiqamətlər tapıldı. Hazırda “Gansu New Media Group” şirkəti “New Gansu” və “Benliu News” daxil olmaqla iki xəbər tətbiqini idarə edir.

Lançjou İncəsənət və Elm Universitetinə səfər və bu təhsil ocağının tələbələrinin konserti çox yaddaqalan hadisələr oldu. Çinin mahiyyətini qısaca təsvir etsək, o, tarix ölkəsidir. Çinlilər hər şeydə öz xalqının, dövlətçiliyinin gözəlliyini, qədimliyini göstərmək istəyirlər və bunu çox uğurla həyata keçirirlər. Universitetdə keçirilən konsertdə qədim ölkənin zəngin mədəni ənənələri də öz əksini tapıb. Rəngarəng geyimlər, nağıl və tarixi personajlar, zəngin musiqi müşayiəti və ən əsası, zərif və çevik rəqslər əsl heyranlıq hissi doğurdu. Bütün tamaşa Çinin təbiətini və tarixini əks etdirən rəqəmsal dekorasiyalar fonunda baş tutub. Proqramımızda tədris prosesinə giriş olmasa da, axşam saatlarında universitetin binasından çıxarkən açıq səma altında idmanla məşğul olan bir çox tələbələrin şahidi olduq. Təhsil ocağının geniş ərazisi idman meydançasını xatırladırdı.

Zəngin tarixə və mədəniyyətə həssas münasibət

Baş çəkdiyimiz Çinin bütün əyalətlərində çoxlu muzeylər var idi. Qədim tarixə malik olan çinlilər bütün bunları mükəmməl şəkildə təqdim etməyi bacarırlar. Proqramımıza Dunxuanq şəhərindəki sənət qalereyasına səfər də daxil idi. Qalereya Dunxuanq Mağara Məbədlərinin rəqəmsal sərgisi idi. Çinin qərbindəki Dunxuanq şəhərindəki Moqao mağaraları qədim Çin sivilizasiyasının xəzinəsidir. Bu tarixi abidənin 1700 ildən çox yaşı var. Burada 735 mağara var, onların içərisində 45 min kvadratmetr freska və iki mindən çox boyalı heykəl var. “Mogao Grottoes” Çinin ən böyük tarixi məkanlarından biri kimi UNESCO--nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib. UNESCO qədim Moqao mağara kompleksini qoruduğuna görə Dunxuanq Akademiyasını mükafatlandırıb. Bu tarixi məkanı qorumaq üçün çinli mütəxəssislər rəqəmsal texnologiyalardan geniş istifadə edirlər. Burada nümayiş olunanlar artefaktların özləri deyil, Çinin qərbindəki Dunxuanq şəhərindəki məşhur “Moqao Grottoes”də aşkar edilmiş qalıqların 2D şəkilləri və 3D modelləridir. Rəqəmsal texnologiyadan istifadə etməklə yaradılan eksponatlar əfsanəvi abidəni çoxları üçün əlçatan edir. Bu muzeydə xalqın öz tarixinə, mədəniyyətinə qayğıkeş münasibəti aşkar görünürdü. Böyük turist axını unikal abidəyə ciddi ziyan vura bilər, buna görə də çinli mütəxəssislər belə bir sərgi yaradıblar. Moqao mağaraları Çin sivilizasiyasının xəzinəsi adlanır. Bu tarixi abidənin 1700 ildən çox yaşı var.

Azərbaycan-Çin münasibətləri: Qədim tarix və parlaq perspektivlər

Azərbaycan-Çin əlaqələri son illər uğurla inkişaf edir. Azərbaycan və Çin dövlət başçılarının şəxsi iştirakı və köməyi sayəsində siyasi qarşılıqlı etimad dərinləşir, müxtəlif sahələrdə səmərəli əməkdaşlığa nail olunub, ölkələrimiz beynəlxalq platformalarda bir-birini dəstəkləyir. Azərbaycan “Bir kəmər, bir yol” layihəsinin tərəfdaşı və fəal iştirakçısıdır. “Bir kəmər, bir yol”un birgə tikintisi “Orta Dəhliz” konsepsiyasına yüksək dərəcədə uyğundur. Nəqliyyat kommunikasiyaları sahəsində Çin və “Bir Kəmər və Yol” Təşəbbüsü boyunca yerləşən ölkələrin, o cümlədən Azərbaycanın ümumi maraqları var. Çin müəssisələri Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpasında iştirak edirlər. Artıq bir sıra şirkətlər bu ərazilərdə müxtəlif layihələri bilavasitə həyata keçirməyə başlayıblar.

Bu və digər fikirlər məmurlarla görüşlərdə tez-tez eşidilirdi. Çin Kommunist Partiyasının Qansu Əyalətinin Təbliğat Departamenti direktorunun birinci müavini xanım Ma Yupinin iştirakı ilə keçirilən görüşdə Bakı ilə Pekin arasında əlaqələrin böyük əhəmiyyəti qeyd olunub, Çinin Azərbaycanla əlaqələrin inkişafında maraqlı olmasından danışılıb. İki ölkənin mediası arasında əməkdaşlığın zəruriliyi və digər məsələlər ətrafında da fikir mübadiləsi aparılıb.

Qansu əyalətinə səfərimizin yüksək səviyyədə təşkilində əməyi olan hər kəsə dərin təşəkkürümü bildirmək istəyirəm. “Bir kəmər, bir yol” Elmi-Texniki Alyansının baş katibinin müavini, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin “Bir kəmər, bir yol” Araşdırmalar Mərkəzinin direktoru Li Cinyini xüsusi qeyd etmək lazımdır. Son 20 ildə o, iki xalq arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində xeyli iş görür. Onun təşəbbüsü ilə Çindən çoxsaylı nümayəndə heyətləri Azərbaycana səfər edib və o, həm də ölkəmizdən çoxsaylı nümayəndə heyətlərinin Orta Krallığa səfərlərinin təşkilatçısıdır. Cənab Li Azərbaycanı çox yaxşı tanıyır, onun tarixinə bələddir və həmvətənləri ölkəmizə gələndə tez-tez onunla məsləhətləşirlər. O, doğulduğu Lançjou şəhərində Azərbaycan nümayəndə heyəti üçün elə şərait yaratmışdı ki, biz özümüzü evdəki kimi hiss etdik. 2011-ci ildə Li Cinyinin təşəbbüsü ilə Bakı Dövlət Universitetində Konfutsi İnstitutu yaradılıb. O, həmçinin Çinin müxtəlif universitetləri ilə Bakı Dövlət Universiteti, Azərbaycan Dövlət Neft Sənayesi Universiteti və Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti arasında universitetlərarası əlaqələrin qurulmasına öz töhfəsini verib, 50-dən çox çinli tələbə Azərbaycanın müxtəlif universitetlərində xaricə təhsil almağa göndərilib. Son 20 il ərzində o, Çinin müxtəlif şəhərlərindən Azərbaycana, xüsusilə Qansu əyalətinə səfər etmək üçün onlarla mədəniyyət, təhsil, iqtisadi və ticarət nümayəndə heyəti təşkil edib. Bakı Dövlət Universitetinin məzunu Li Cinyin çinli alim və çox sevdiyi ölkəmiz üzrə mütəxəssisdir.

Qansu əyaləti Çinin şimal-qərbində, Xuanxe çayının yuxarı axarında yerləşir. O, Sian şəhərindən 200 kilometr qərbdədir.

Əsrlər boyu Qansu Çin və Mərkəzi Asiya arasında mühüm dəhliz olub və Böyük İpək Yolunun demək olar ki, 1600 kilometrlik hissəsi buradan keçirdi. Əyalət, həmçinin Böyük Çin səddinin əhəmiyyətli hissəsini təşkil edir, onun xarabalıqları hələ də bu tikilinin monumentallığı ilə insanları heyran edir.

Qansu şəhərinin 2200 ildən çox tarixi var. Müasir Qansu əyalətinin ərazisi eramızdan əvvəl işğal edilib və burada inkişaf başlayıb.

Region özünün qədim atçılıq ənənələri ilə məşhurdur (ilk təsərrüfatlar eramızdan əvvəl 100-cü ildə Han imperatoru Vu Dinin dövründə Qansuda yaranıb). Məhz buradan atlar bütün Çinə yayılmağa başlayıb; Qansudan gələn döyüş atları qədim Çin ordusunun atlı hərbi hissələrinin əsasını təşkil edirdi.

Bu region tarixi boyu dəfələrlə adını dəyişib: Qançjou (Vey Krallığı - 220-265, Tan sülaləsi - 618-907), Suçjou (müasir Tzsusyuan şəhərinin köhnə adı). Qədim dövrlərdə bölgənin Lunşan dağlarının qərb hissəsindəki coğrafi mövqeyi səbəbindən, bu ərazi həm də Lunsi və ya Lunyu adlanırdı.

Bu ərazinin İpək yolu üzərində yerləşməsi onun çoxmillətli olmasına səbəb olub, bunun sayəsində burada bir çox dinlər və təlimlər - buddizm, İslam, xristianlıq, konfutsiçilik və daosizm kök salıb.

Xatırladaq ki, azərbaycanlı jurnalistlərin Çinə səfəri Çinin Azərbaycandakı səfirliyinin təşəbbüsü ilə həyata keçirilib.

Ziyadxan Həsənov

Lançjou-Bakı