Onda Vətən bizə oğul deyər...
Bakı, 25 noyabr, AZƏRTAC
Azərbaycanın ən yüksək dağ rayonu olan Kəlbəcərin ərazisinin 32 min 774 hektardan çoxunu meşə örtüyü təşkil edir. Murovdağ silsiləsində 3 min 724 metr hündürlüyündə olan Camışdağ və 3 min 616 metr hündürlüyündə olan Dəlidağ bu rayonun ərazisində yerləşir. 1993-cü ildə erməni hərbi birləşmələri tərəfindən işğal olunan vaxt rayon 144 kəndi və 1 şəhər tipli qəsəbəni özündə birləşdirirdi. Tutqun, Tərtər və Qamışlı çayları Kəlbəcər rayonunun ərazisini üç böyük zonaya bölür: 41 yaşayış məntəqəsini özündə birləşdirən Tutqunçay dərəsi həm də “Qoturlu dərəsi” adlanır, Tuneldən rayon mərkəzinə doğru uzanan Çay zonası və 29 kənddən ibarət Ayrım dərəsi.
Bu barədə AZƏRTAC-a araşdırmaçı jurnalist Elxan Salahov məlumat verib. O, Kəlbəcərdə ermənilərin törətdiyi dəhşətli hadisələrdən bəhs edən “Qanlı kaha” və “Tanrı yoxuşu” kitablarının müəllifidir. Hazırda rayonun tarixindən bəhs edən üçüncü kitab üzərində işləyən müsahibimiz deyib: “1992-ci il aprelin 7-dən 8-nə keçən gecə işğalçı Ermənistanın Azərbaycanın dilbər guşələrindən olan Kəlbəcərin Ağdaban kəndinə hücum edərək evləri yandırmış, dinc əhaliyə qarşı kütləvi qırğın törətmişdi. Faktiki olaraq 130 təsərrüfatdan ibarət kəndin sakinləri yaz gecəsinin şirin yuxusunda ikən evləri yandırılıb, mal-mülkü talan edilib, sakinlər isə dəhşətli məhrumiyyətlərlə üzləşiblər. Ermənilər həmin gecə kənddə 779 dinc sakinə divan tutublar. Qəsbkarlar yaşlı, qoca, qadın və uşaqları ən qəddar üsullarla qətlə yetirilərək soyqırım aktı törədiblər. Ağdaban faciəsi zamanı 32 nəfər amansızcasına qətlə yetirilib, 90 yaşından yuxarı 8 qoca, 2 azyaşlı uşaq, 7 qadın diri-diri ocaqda yandırılıb. Həmçinin 2 nəfər itkin düşüb, 12 nəfərə ağır bədən xəsarəti yetirilib, 5 nəfər isə girov götürülüb.1993-cü ildə ermənilər Kəlbəcər rayonunun işğalına yenə də Ağdabandan başlayıb. Martın 27-də erməni hərbi birləşmələri hücum edərək kəndi viran qoyub, burada ikinci dəfə qan su yerinə axıdılıb. Ağdabanın işğalı Kəlbəcərin tamamilə Ermənistan tərəfindən zəbt olunmasına gətirib çıxardı”.
Elxan rayonun işğalı barədə söhbətini davam etdirərək deyib: “1993-cü il martın 31-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin Kəlbəcər-Başlıbel yolu üzərindəki tuneldə mülki əhaliyə qarşı törətdiyi amansız qətliam həmin dəhşətli hadisələrin növbəti silsiləsidir. Ölkəmizin özünümüdafiə qüvvələri Murovun ətəklərinə doğru sıxışdırıldıqca işğalçıların mühasirəsində köməksiz qalan dinc əhali daha böyük faciə yaşayırdı. Ermənilər uzunluğu 200 metr olan tunelin Ağdərəyə tərəf çıxışının 150 metrliyində pusqu quraraq buradan keçən avtomobilləri atəşə tutur, kütləvi qətllər törədirdi. Rayonun 35 kəndini rayon mərkəzi ilə birləşdirən tunelin yaxınlığında qəddarcasına gülləboran etdiyi mülki əhalinin 25 nəfəri Kəlbəcərin Kilsəli, 52 nəfəri Laçın rayon sakini idi. Həmin vaxt Laçın rayonunun Şamkənd kəndindən olan Yusif Əliyev və ailə üzvləri “UAZ” markalı minik maşınında qətlə yetirilib. Bu dəhşətli qətliam “Karo” və “Avo” ləqəbli ermənilərin başçılıq etdiyi quldur dəstəsi tərəfindən həyata keçirilib.
Bunun ardınca rayonun işğalından sonra 2 minə yaxın əhalisi olan Başlıbel kəndinin 62 sakini və Laçından gələn 13 hərbçi mühasirədə qalaraq dörd aya yaxın dağlardakı kahalara sığınaraq orada yaşamaq məcburiyyətində qalıb. Onlar kahalarda 18 gün gizli yaşaya biliblər. Aprelin 18-də ermənilər sakinlərin sığındığı kahaların yerini aşkarladıqdan sonra hərbi texnika və döyüş maşınları ilə onların üzərinə hücuma keçiblər. Nəticədə sakinlərdən 14 nəfər girov götürülüb, 18 nəfər qətlə yetirilib. Sağ qalan 30 nəfər isə sığınacaq yerlərini kəndin ərazisindəki digər kahalara dəyişərək mühasirə həyatını davam etdirib. Onlar 113 gündən sonra sığınacağı tərk edərək yalnız gecələr hərəkət etməklə gizli dağ yolları vasitəsilə Ermənistan ordusunun mühasirəsindən çıxa biliblər. Mühasirə həyatı yaşayanlardan yalnız 29 nəfəri çox böyük çətinlikləri dəf edəndən sonra iyulun ortalarında erməni mövqelərindən yayınaraq xilas olublar”.
Birinci Qarabağ müharibəsində Kəlbəcərdən 220 hərbçi, 262 mülki şəxs şəhid olub, əsir, itkin və girovların dəqiq sayı isə indiyədək məlum deyil. 2020-ci ilin payızında xalqımızın apardığı haqq savaşında Kəlbəcər rayonun 36 gənci torpaqlarımızın azadlığı uğrunda şəhid olub.
Araşdırmaçı jurnalist son üç ildə 23 dəfə doğma rayonu ziyarət edib. “Üçüncü qışdır ki, 27 il 8 aylıq işğaldan sonra azadlığına qovuşmuş Kəlbəcərin qürurunu yaşayırıq, yurd yanğısı ilə dağlanmış ürəyimizə təpər gəlib”, - deyə müsahibimiz söhbətinə davam edir: “İndi dağlar diyarı Kəlbəcərdə üçrəngli Bayrağımız dalğalanır. Bu bayraqda otuz beş min şəhidin qanı, yüz minlərlə qazinin fədakarlıq və şücaəti, 700 mindən artıq məcburi köçkünün naləsi, minlərlə əsir və girovun işgəncə yarası var. Xankəndidə ucaldılan bayraq 30 ilə yaxın müddət ərzində Qarabağda itirilənlərin haqqıdır. Bu möhtəşəm Zəfərə görə əlinə silah götürüb torpağımızın müdafiəsinə qalxan hər kəsə, Milli Ordunun zabit və əsgərlərinə, Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevə çox minnətdarıq. Açığını demək lazımdır, belə bir Zəfərə, hər qarışına sahib ola biləcəyimiz Qarabağın qayıdacağına inanmaq çətin idi. Əlbəttə, ümidimizi heç vaxt üzməmişdik, amma bununla belə əldə etdiklərimiz də inanılmaz və çox böyükdür. Doğrudur, bu Qələbənin yolu uzun və ağır oldu, amma oldu. Bundan sonra bu Qələbənin, bu Zəfərin keşiyində durmaq, onu qorumaq ən başlıca vəzifəmiz olmalıdır. Bu müqəddəs torpağın bir qarışına da kimsə göz dikə bilməz. İnanıram və əminəm ki, onu çox böyük ləyaqətlə qoruya biləcəyik! Kəlbəcərə, şəhidlərimizin qanı tökülən bu müqəddəs torpaqlara bir daha düşmən ayağı dəyməyəcək”.
Elxan doğma yurd haqqında söhbətini belə yekunlaşdırıb: “Uzun illər həsrəti ilə yanıb-yaxıldığımız Vətən torpağını dəfələrlə ziyarət etməkdən doymuram. Kəlbəcərə qayıtmaq, ömrümün qalan hissəsini ata-baba ocağında yaşamaq, bu torpağın azadlığı uğrunda can verən, qan tökən, əzalarını itirən oğulların arzularını göyərtmək istəyirəm. Elə bilirəm ki, onda şəhid olanların ruhu şad olar, yarımcan və yaralı döyüşçülərin qəlbi sevinər, özüm isə rahatlıq taparam. Məşhur şairin dediyi kimi, onda Vətən də bizə oğul deyər”...
Bölmənin digər xəbərləri
