“AZƏRBAYCAN, TÜRK DÜNYASI VƏ MÜASİR DÖVR”
Mayın 20-də Qərb Universitetində bu təhsil ocağının və Azərbaycanda Atatürk Mərkəzinin təşəbbüsü ilə “Azərbaycan, türk dünyası və müasir dövr” mövzusunda “dəyirmi masa” keçirilmişdir.
Prezident Aparatının məsul işçilərinin, Türkiyə, Özbəkistan, Qazaxıstan və Rumıniyanın ölkəmizdəki səfirlərinin, ABŞ, Almaniya, Türkiyə, Azərbaycan alimlərinin iştirak etdikləri “dəyirmi masa”da müasir qlobal siyasi proseslər və türk dünyası; türk dünyasının iqtisadi inteqrasiyası; müasir türk dünyasında etno- külturoloji proseslər müzakirə olunmuşdur.
Qərb Universitetinin rektor əvəzi, dosent Jalə Qəribova qonaqları salamlayaraq, “dəyirmi masa”nın Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin 80 illik yubileyinə həsr edilmiş silsilə tədbirlərdən biri olduğunu vurğuladı.
Azərbaycanda Atatürk Mərkəzinin müdiri, MEA-nın müxbir üzvü, Milli Məclisin deputatı Nizami Cəfərov tədbirin türk dünyası, türk tarixi üçün əhəmiyyətli bir hadisəyə çevriləcəyinə ümidvar olduğunu bildirdi. O, dedi ki, türkoloji tədqiqatlarda, araşdırmalarda türk birliyinin etnoqrafik birlik kimi şərhinə rast gəlirik. Amma indi, yeni müstəqil türkdilli dövlətlər meydana gəldikdən sonra türk dünyası dünyanın siyasi bir hadisəsinə çevrilmişdir. Güman edirik ki, bu, yalnız türk birliyi daxilindəki problemlərlə yox, həm də türk dünyasının xarici aləmə münasibəti ilə bağlı bir aktdır. Ona görə də istəyirik ki, türkologiya bir siyasi hadisə kimi dərk olunmağa başlasın, bir siyasi problem kimi dünyada təhlil edilsin, türk dünyasının yerinin siyasi aspektləri ortaya çıxsın. Eləcə də, Azərbaycanın türk dünyasında siyasi mövqeyi aydınlaşdırıla bilsin.
Prezidentin İcra Aparatının ictimai-siyasi şöbəsinin müdiri Əli Həsənovun fikrincə, türk dünyasından iki anlamda danışmaq mümkündür. Bunlardan biri etnoqrafik, digəri isə coğrafi-siyasi reallıqdır. Türkdilli dövlətlərin hər biri beynəlxalq hüququn subyektləri, eyni zamanda, türkdilli dövlətlər birliyinin üzvləridir. Etnoqrafik və coğrafi-siyasi reallıq anlamlarının yaxınlaşdırılması zamanı aşağıdakı prinsiplər nəzərə alınmalıdır: eyni dilli dövlətlər arasında münasibətlər sivil birgəyaşayış normalarına əsaslanmalıdır; dövlətlərarası münasibətlər beynəlxalq hüquq prinsiplərinə üyğun qurulmalıdır; xalqlarımız eyni dildə danışmasına, eyni mənəvi dəyərlərə malik olmasına baxmayaraq, hər birinin öz hüquqi varlığı var, münasibətlər qarşılıqlı surətdə faydalı olmalıdır.
Ə.Həsənov türkdilli dövlətlərdən əlavə, daha hansı ölkələrin Azərbaycan üçün maraq doğurduğu barədə suala belə cavab verdi: həmin ölkə Azərbaycanın müstəqilliyini qəbul etməlidir; Azərbaycanın üçüncü ölkə ilə əlaqələrinə mane olmamalı, “yalnız mənimlə olmalısan” tələbi qoymamalıdır; Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü, milli təhlükəsizliyini dəstəkləməlidir; Dağlıq Qarabağ münaqişəsində ədalətli mövqe tutmalı, ölkəmizin ərazi bütövlüyünün bərpasını istəməlidir.
ABŞ-ın Kolumbiya Universitetinin professoru Tadeuş Svyatoxovski türk dünyasının və türkdilli xalqların birliyinin tarixindən, bu birliyi şərtləndirən müxtəlif amillərdən söz açmış, türk birliyi, türkləşmə ideyasının müasirləşdirilməsində xidməti olan ideoloqları xatırlatdı.
Həm T.Svyatoxovski, həm də digər amerikalı professor Mixael Rivkin belə bir fikir söylədilər ki, guya yeni türkdilli dövlətlər meydana gələndən sonra Türkiyə yol ayrıcında qalmışdır, gah Qərbə, gah da Şərqə üz tutur. M. Rivkin daha uzağa gedərək, artıq Türkiyənin ABŞ üçün əhəmiyyət kəsb etmədiyini, Avropa İttifaqının isə onu Mərkəzi Asiya dövləti saydığını bildirdi.
Türkiyənin ölkəmizdəki səfiri Əhməd Ünal Çeviköz və onun həmvətənləri olan tarixçi alimlər bu fikirlərlə razılaşmadılar. Səfir xatırlatdı ki, Türkiyə Cümhuriyyəti qurulandan Qərbə istiqamət götürmüşdür, XX əsrin 90-cı illərinin əvvəlindən etibarən isə dünyanın dəyişən siyasi coğrafiyasına uyğunlaşır; Türkiyə yol ayrıcında qalmayıb, çünki Avropaya inteqrasiya onu türk dünyasından uzaqlaşdırmır. Bu gün Türkiyəyə münasibət XIX əsr Osmanlı Türkiyəsinə göstərilən münasibətlə eyni olmamalıdır.
ABŞ-ın İndiana Universitetinin professoru Uilyam Fiyermanın fikrincə, postsovet məkanında türkdilli respublikalar arasında münasibətlər o qədər də yüksək olmamışdır. O, ümidvar olduğunu bildirdi ki, keçid dövrü bu ölkələr arasında gələcək geniş əlaqələrin yaranmasında körpü olacaqdır.
Azərbaycan Prezidentinin İcra Aparatının xarici əlaqələr şöbəsinin müdiri Novruz Məmmədov türkdilli dövlətlərin birliyinin formalaşmasına maneələrdən, o cümlədən erməni amilindən danışdı. O, Türkiyəni türk dünyasının bayraqdarı adlandırmaqla yanaşı, bu birlikdə Azərbaycanın aparıcı rol oynadığını da vurğuladı.
Akademik Ziyad Səmədzadə türkdilli dövlətlərin müasir iqtisadi vəziyyətindən, MEA-nın müxbir üzvü Tofiq Hacıyev isə türkdilli xalqların və dövlətlərin birliyinin möhkəmləndirilməsində dil amilindən danışdılar.
İstanbul Universitetinin professoru Mustafa Erkalın, Özbəkistanın ölkəmizdəki səfiri Əbduqafur Əbdurəhmanovun, onun rumıniyalı həmkarı Tasım Cəmilin, professorlar Süleyman Əliyarovun və Vaqif Arzumanlının çıxışları da maraqla qarşılandı.
Bölmənin digər xəbərləri
