Siyasi şərhçi: Qarabağdakı quruculuq WUF13-də postmünaqişə inkişaf modeli kimi diqqət çəkib
Bakı, 25 may, AZƏRTAC
WUF13 çərçivəsində qəbul edilən “Bakı Fəaliyyətə Çağırış” sənədində Azərbaycanın postmünaqişə dövründə həyata keçirdiyi yenidənqurma və reinteqrasiya siyasətinin xüsusi vurğulanması həm siyasi, həm humanitar, həm də beynəlxalq hüquq baxımından əhəmiyyətli hadisə hesab oluna bilər.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında siyasi şərhçi Rəşad Bayramov bildirib.
Onun sözlərinə görə, bu, ilk növbədə onu göstərir ki, Qarabağ və ətraf bölgələrdə aparılan genişmiqyaslı bərpa prosesi artıq yalnız Azərbaycanın daxili gündəliyi kimi deyil, beynəlxalq urbanistika və postmünaqişə inkişaf modeli kimi də diqqət çəkməyə başlayıb.
R.Bayramov qeyd edib ki, sənəddə məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına təhlükəsiz və ləyaqətli şəkildə qayıdışının xüsusi qeyd olunması ayrıca mühüm məqamdır. Çünki bu məsələ uzun illər beynəlxalq platformalarda əsasən humanitar problem kimi təqdim edilirdi. İndi isə artıq həmin prosesin praktik mərhələyə keçdiyi və konkret infrastruktur layihələri ilə müşayiət olunduğu vurğulanır. Azərbaycanın Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində həyata keçirilən layihələr, yeni şəhər və kəndlərin salınması, “Ağıllı kənd” konsepsiyası, nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin qurulması və sosial infrastrukturun yaradılması beynəlxalq müzakirələrdə postmünaqişə reabilitasiyasının nümunəvi modeli kimi təqdim edilir.
“Burada diqqət çəkən digər mühüm məqam “urbisid” anlayışının sənəddə xüsusi vurğulanmasıdır. Son illərdə beynəlxalq hüquq və urbanistika müzakirələrində urbisid, yəni şəhərlərin və yaşayış məntəqələrinin məqsədli şəkildə dağıdılması qlobal təhlükəsizlik problemi kimi daha çox gündəmə gəlir. Qarabağ bölgəsində uzun illər ərzində müşahidə olunan dağıntılar, infrastrukturun tamamilə məhv edilməsi və yaşayış məkanlarının viran qalması bu kontekstdə beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən artıq daha açıq şəkildə qəbul edilir. “Bakı Fəaliyyətə Çağırış” sənədinin bu problemi qlobal çağırış kimi təqdim etməsi Azərbaycanın mövqeyi baxımından mühüm diplomatik nəticədir. Sənədin gələcək beynəlxalq yanaşmalara təsiri də kifayət qədər ciddi ola bilər. Əvvəla, postmünaqişə bərpası məsələsində dayanıqlı urban inkişaf, sosial reinteqrasiya və texnoloji yenidənqurma modelləri ön plana çıxır. Azərbaycan nümunəsində “sıfırdan quruculuq” modeli tətbiq olunur və bu model gələcəkdə digər münaqişə bölgələri üçün də praktik təcrübə kimi öyrənilə bilər”, - deyə R.Bayramov vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, xüsusilə Ukrayna, Yaxın Şərq və Afrika regionlarında dağıdılmış şəhərlərin bərpası ilə bağlı gələcək beynəlxalq proqramlarda Qarabağ modeli müəyyən elementləri ilə istinad nöqtəsinə çevrilə bilər. Sənəd beynəlxalq təşkilatların münaqişədən sonrakı mərhələyə yanaşmasında prioritetlərin dəyişdiyini də göstərir. Əgər əvvəllər əsas diqqət yalnız atəşkəs və təhlükəsizlik məsələlərinə yönəlirdisə, indi artıq insanların geri dönüşü, şəhərlərin yaşana bilən mühitə çevrilməsi, ekoloji bərpa və sosial davamlılıq əsas prioritetlər sırasına daxil edilir. Bu baxımdan, “Bakı Fəaliyyətə Çağırış” yalnız siyasi sənəd deyil, həm də gələcək urban və humanitar siyasətlər üçün konseptual çərçivə rolunu oynayır.
“Sənəd Azərbaycanın beynəlxalq imicinə də mühüm təsir göstərir. Ölkəmiz postmünaqişə reallığını yalnız hərbi-siyasi nəticə kimi deyil, regional inkişaf və humanitar transformasiya prosesi kimi təqdim edir. WUF13 kimi qlobal platformada bunun rəsmən əksini tapması Azərbaycanın diplomatik mövqelərini gücləndirən amillərdən biridir”, - deyə siyasi şərhçi əlavə edib.
Müxbir – Səbinə Əlizadə
Bölmənin digər xəbərləri
