Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrü xalqımızın dövlətçilik salnaməsinin ən parlaq səhifələrindəndir
Bakı, 27 may, AZƏRTAC
Xalqımızın azadlıq və müstəqillik mübarizəsi tarixinə qızıl hərflərlə yazılmış 1918-ci il mayın 28-i tarixi hər bir azərbaycanlının qürur hissi keçirdiyi əlamətdar gündür. Əsrlərlə azadlıq və müstəqillik arzusu ilə yaşayan Azərbaycan xalqı ötən əsrin əvvəllərində mayın 28-də arzusuna qovuşdu. Şərqdə ilk dəfə azad, demokratik, müstəqil bir respublikanın yarandığı dünyaya bəyan edildi. Çar Rusiyasının bir əsrdən artıq davam edən müstəmləkə əsarətindən azad olan xalqımız Şərqin ilk demokratik respublikasının təməlini qoydu.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Abbasqulu Ağa Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, dosent Şahlar Şərifov deyib.
O bildirib ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) dövrü xalqımızın çoxəsrlik dövlətçilik salnaməsinin ən parlaq səhifələrindən birini təşkil edir. Çünki AXC-nin yaranması ilə milli dövlət quruculuğumuz bərqərar edildi. AXC-nin yaradılmasında M.Ə.Rəsulzadənin, F.Xoyskinin, N.Yusifbəylinin, Ə.Topçubaşovun, X.Xasməmmədovun, C.Hacinskinin, S.Mehmandarovun və digər dövlət xadimlərinin böyük rolu oldu. Azərbaycan xalqı üçün milli oyanış tarixini canı və qanı bahasına yazan və yaradan şəxsiyyətlərin kəskin səyi nəticəsində təməli qoyulan istiqlalımız müstəqil Azərbaycanın yaranmasında mühüm rol oynadı.
Şahlar Şərifov qeyd edib ki, 1828-ci ildə çarizmin işğalından sonra itirilən milli dövlətçiliyimiz Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması ilə yenidən bərpa edildi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti, ilk növbədə, dünyanın siyasi xəritəsində Azərbaycan adlı dövlətin varlığını bəyan etdi. Bu yolla Azərbaycan xalqının öz müqəddəratını özünün təyin etməyə qadir olduğunu nümayiş etdirdi. Stalinin “Bu bir il yarımlıq hakimiyyətiniz ərzində xalqa nə verə bildiniz?” sualına cavab olaraq Məhəmməd Əmin Rəsulzadə belə cavab vermişdi: “Çox şey verə bilmədik. Amma milli azadlığın nə olduğunu başa saldıq. Azca da olsa, milli istiqlal dadızdırdıq!” Məhz o daddığımız milli istiqlal bugün yaşadığımız müstəqil dövlətin əsası oldu: “Qısa müddət ərzində mövcud olmasına baxmayaraq, AXC bir çox sahələrdə mühüm işlər gördü. Onlardan ən önəmlisi qəbul edilən “İstiqlal bəyannaməsi” idi, bu Azərbaycanın dövlətçilik tarixində ilk konstitusiya aktı oldu. Bununla çox mürəkkəb bir tarixi şəraitdə Azərbaycanın şimal torpaqlarında dövlətçilik ənənələrimiz yenidən, parlamentli respublika formasında dirçəldi. Britaniyanın ali komissarı Bakıya gəlib Azərbaycanda dövlət quruluşu və idarəçiliyi ilə tanış olandan sonra Londona göndərdiyi teleqramında yazırdı ki, burada qurulan Cümhuriyyət bir çox məsələlərə görə Avropa dövlətlərinə nümunə ola bilər.
Tarixçi alim vurğulayıb ki, təkcə dövlət quruluşu və idarəçiliyi ilə bağlı deyil, AXC dövründə həm də hərb tariximizdə önəmli yer tutan qərarlar qəbul olunub: “Həm ermənilərin, həm də bolşeviklərin işğalçılıq siyasətinə qarşı mübarizə aparmalı olan hökumət 1918-ci il iyunun 19-da gərgin vəziyyəti nəzərə alaraq bütün Azərbaycan ərazisində hərbi vəziyyət elan etdi. İyunun 26-da diviziya statusunda hərbi korpusun yaradılması barədə qərar qəbul olundu və Azərbaycanda Milli Ordunun təməli qoyuldu. 1918-1920-ci illərdə Səməd bəy Mehmandarov, Əliağa Şıxlinski və digər hərbçilərimizin rəhbərliyi ilə Azərbaycanda yüksək döyüş qabiliyyətli, hərbi hazırlığa və intizama malik milli ordu hissələri formalaşdırıldı. AXC-nin Hərbi Nazirliyi təsis edildi. Qısa müddət ərzində Milli Ordu Osmanlı dövlətinin Qafqaz İslam Ordusu ilə birlikdə Bakı və ətrafını erməni-bolşevik işğalından azad etdi. AXC Azərbaycan türklərinin keçmişini və gələcək hədəflərini özündə əks etdirən üç rəngli bir bayraq ucaltdı ki, o bayraq bu gün də bizim başımızın üzərində dalğalanır.
Azərbaycan dilinin dövlət dili elan edilməsi haqqında qanunun qəbulu, Bakı Dövlət Universitetinin əsasının qoyulması və fəaliyyəti, Azərbaycanın milli valyutasının dövriyyəyə buraxılması, məktəblərin milliləşdirilməsi, dövlət möhür və ordenlərinin hazırlanması və s. qərarlar AXC dövrünün önəmini bir daha vurğulayır. Dövlətin xarici siyasəti sahəsində də mühüm addımlar atan AXC 20-yə qədər dövlətin səfirlik və konsulluqlarının açılmasını təmin etmiş və ölkənin Avropa dövlətləri tərəfindən de-fakto tanınmasına nail olmuşdu. 23 ay ömür sürməsinə baxmayaraq, AXC-nin fəaliyyət dövrü milli özünüdərk, müstəqillik amalı üzərində köklənən tariximizin şanlı səhifəsidir. Öz dövlətini yaratmaqla Azərbaycan türkləri ümmətçilikdən türk millətçiliyinə keçid dövrünə qədəm qoydu.
“Ömrü cəmi 23 ay çəkən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ürəklərdə elə bir məşəl alovlandırdı ki, 70 il ərzində hökmranlıq etmiş sovet rejiminin amansız repressiya maşını da bu məşəli söndürə bilmədi. XX əsrin 80-ci illərinin ortalarından etibarən Azərbaycanda baş qaldıran milli oyanış dalğası əzəmətli xalq hərəkatına çevrildi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin idealları xalqımız üçün mayaka döndü və özünü AXC-nin varisi elan edən Azərbaycan Respublikası 1991-ci ildə yenidən dövlət müstəqilliyinə qovuşdu”, - deyə Şahlar Şərifov fikrini yekunlaşdırıb.
Bölmənin digər xəbərləri
