Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi ərəb dünyası ilə əlaqələrin möhkəmlənməsinə töhfə verib
Qahirə, 11 mart, AZƏRTAC
Hazırda beynəlxalq aləmdə böyük nüfuza sahib olan Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sədrik etdiyi Qoşulmama Hərəkatının ərəb dünyasında siyasi proseslərə böyük təsiri olub. Misir Ərəb Respublikasının ikinci Prezidenti Camal Əbdel Nasirin də təsisçilərindən biri olduğu bu mötəbər beynəlxalq təşkilat Şimali Afrikadan Yaxın Şərqə qədər bütün regionda radikal siyasətin arxa plana keçməsinə, yeni yaranan müstəqil ərəb dövlətlərinin bəşəri dəyərlər fonunda öz suverenliyini və varlığını davam etdirməsinə şərait yaratdı.
1956-cı il iyulun 19-da keçmiş Yuqoslaviyanın Brijuni adalarında imzalanan Bəyannamə ilə bir təşkilat kimi formalaşan və 1961-ci ildə liderlər səviyyəsində ilk konfransı keçirilən Qoşulmama Hərəkatının 120 üzvündən 19-u ərəb ölkəsidir. Belqradda təşkil edilən konfransın hazırlıq iclasları isə həmin ilin iyununda Qahirədə təşkil olunub. 1952-ci ildə Misirdə Camal Əbdel Nasirin rəhbərliyi ilə başlayan inqilabdan sonra, habelə həmin ildə Suriya sosialistləri tərəfindən elan edilən neytral siyasət xətti tez bir zamanda bütün ərəb dünyasına yayıldı. Məğribdən İraqa qədər olan ərazidə yaşayan bütün xalqlar Qərbin müstəmləkəsindən qurtulmağa, eyni zamanda, yeni boyunduruq altına düşməmək üçün xüsusilə “soyuq müharibə” dövründə iki nəhəng blokdan (NATO və Varşava müqaviləsi təşkilatı) uzaq durmağa çalışırdılar.
Amerika Siyasi və Sosial Elmlər Akademiyasının professoru Don Peretzin “Qoşulmama Hərəkatı və ərəb dövlətləri” kitabında qeyd edilir ki, həmin dövrdə gənc ərəb dövlətlərinin daha çox sovet blokuna meyil etməsinin də əsas səbəbi Qərbin əsarətindən qurtulmaq idi. Beləliklə, bu təşkilat ard-arda Qoşulmama Hərəkatına üzv olan yeni ərəb dövlətləri üçün ümid yerinə çevrilib.
Ötən əsrin 50-60-cı illəri tarixdə bütün dünyada, o cümlədən Yaxın Şərq və Afrika ölkələrində müstəmləkəçiliyin iflası dövrü kimi qalıb. Təsadüfi deyil ki, Qoşulmama Hərəkatının da təsisçiləri Misir, Hindistan, Qana və İndoneziya liderləri olublar. Ərəb politoloqu Fariz Səyiq bununla bağlı tədqiqat əsərində qeyd edir ki, Qoşulmama Hərəkatının ilk illərində bu təşkilat “pozitiv neytrallıq” (ərəbcə “hicad əl-icabi” adlanırdı və onun ərəb dünyasında sürətlə yayılmasının əsas səbəbi “soyuq müharibə” iştirakçısı olan güclü dövlətlərin antaqonizmindən uzaq olmaq, onların siyasi-hərbi təsirini azaltmaq, həmçinin Qərbin və sovet blokunun ideoloji konsepsiyalarının yayılmasının qarşısını almaq olub.
Bütün bunlarla yanaşı, yeni yaranan ərəb dövlətləri üçün neytral mövqe tutmaq və müstəqil siyasət yürütmək heç də asan olmadı, bəziləri isə bu gün də Qərb ölkələrinin təsiri altındadır. “Soyuq müharibə” dövründə də iki rəqib, bəzən isə düşmənçilik həddinə çatan güclərin Yaxın Şərq və Afrikada güclü təzyiqi davam edib. Hələ İkinci Dünya müharibəsindən əvvəl və ondan sonrakı illərdə ərəb ölkələrinin bir çoxu Böyük Britaniyanın, Əlcəzair, Mərakeş və Tunis isə Fransanın nəzarəti altında olub. Fransızlar, həmçinin Suriya və Livanda mövqelərini möhkəmləndirməyə çalışıblar. Yeni hərəkat məhz bu təsiri azaltmaq istiqamətində mühüm rıçaq rolunu oynayıb.
2009-cu ildə Qoşulmama Hərəkatının Qahirədə keçirilən sammitində təşkilatın modernləşməsi, qlobal siyasi proseslərdə daha fəal mövqe nümayiş etdirməsi barədə qəbul edilən qərar əlamətdar hadisə oldu. Ərəb dövlətlərinin bu hərəkata münasibəti də yeni müsbət mərhələyə qədəm qoydu. 2011-ci ildə hərəkata üzv olan Azərbaycan isə bu təşkilatın fəaliyyətini indiyədək görünməmiş zirvəyə yüksəltdi. Qoşulmama Hərəkatının 2019-cu ilin oktyabrında Bakıda keçirilən XVIII Zirvə Görüşü isə təşkilatda keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Ərəb dövlətlərinin liderləri Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi dövründə həyata keçirilən tədbirləri yüksək qiymətləndiriblər. Zirvə Görüşündən əvvəl bəyanatla çıxış edən Ərəb Dövlətləri Liqasının Baş katibi Əhməd Abul Ğeyt ölkəmizin təşkilata sədrliyinin beynəlxalq sülhə və təhlükəsizliyə, həmçinin neytral siyasət yürüdən dövlətlərin daha sıx əməkdaşlığına töhfəsini xüsusi olaraq vurğulayıb. Zirvə Görüşündə çıxış edən ərəb dövlətlərinin liderləri - Oman Dövlət Şurasının sədri Yahya bin Məhfuz Əl-Munziri, Liviyanın Baş Naziri Faiz Sarac ərəb dünyasında mövcud problemlərin həllində Qoşulmama Hərəkatının kifayət qədər güclü mövqelərə malik olduğunu deyərək 60 il bundan qabaq qəbul olunan Bandunq prinsiplərinin bu gün də aktual olması fikrində həmrəylik nümayiş etdiriblər.
Qoşulmama Hərəkatının sədri kimi Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə ötən il mayın 4-də videokonfrans vasitəsilə keçirilən Qoşulmama Hərəkatının Təmas Qrupu formatında koronavirusla mübarizəyə həsr olunmuş “COVID-19-a qarşı birlikdəyik” mövzusunda Zirvə görüşü ölkəmizin beynəlxalq arenada, ö cümlədən ərəb dünyasında nüfuzunu daha da artırdı. Bu mötəbər tədbirdə çıxış edən Afrika İttifaqı Komissiyasının sədri Musa Faki Mahamat, Misir Prezidenti Əbdülfəttah əl-Sisi, Əlcəzair Prezidenti Əbdülməcid Tebbun, Fələstin Prezidenti Mahmud Abbas, Efiopiyanın Baş naziri Abiy Əhməd, habelə Küveyt, Mərakeş və İordaniyanın xarici işlər nazirləri Azərbaycanın hərəkata sədrliyi dövründə pandemiya ilə mübarizəyə verdiyi töhfəni alqışlayıblar.
Azərbaycanın uğurlu xarici siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri olan Qoşulmama Hərəkatı çərçivəsində fəaliyyət ərəb dövlətlərinin Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı ölkəmizin ədalətli mövqeyinə daha çox dəstək əldə edilməsi işinə öz töhfəsini verib. Təsadüfi deyildir ki, hərəkatın qəbul etdiyi yekun sənədlərdə, həmçinin İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının bəyanatlarında münaqişənin Azərbaycanın suverenliyi, ərazi bütövlüyü, beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri çərçivəsində həll edilməsinin vacibliyi birmənalı şəkildə ifadə olunub.
Oqtay Bayramov
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Qahirə
Bölmənin digər xəbərləri
