Vətən müharibəsi Azərbaycanın regionda əsas güc mərkəzinə çevrilməsini şərtləndirdi ŞƏRH
Bakı, 6 oktyabr, AZƏRTAC
Vətən müharibəsi Cənubi Qafqazda həm geosiyasi, həm də geoiqtisadi kontekstdə köklü dəyişikliklərə yol açdı. Otuz ilə yaxın davam edən işğala son qoyulması və ardınca suverenliyin ölkə boyu tam bərpa edilməsi lokal bir hərbi toqquşmanın yekunlaşması deyildi. Bu, Prezident İlham Əliyevin qətiyyətli liderliyi ilə daha geniş mənada müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində əhəmiyyətli presedent yaradan tarixi hadisədir. Eyni zamanda, Azərbaycanın postmüharibə dövründə formalaşdırdığı strategiya qazanılmış hərbi zəfərin diplomatik, institusional, iqtisadi və hüquqi müstəvilərdə möhkəmləndirilməsi üzərində qurulmuşdur. Bu proses beynəlxalq hüququn tələblərinin təmin edilməsindən tutmuş, Cənubi Qafqaz vasitəsilə Avrasiya nəqliyyat xəritələrinin yenidən qurulmasına qədər geniş bir sahəni əhatə edir.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında beynəlxalq əlaqələr üzrə ekspert Bayram Əliyev deyib.
“Postmüharibə dövründə Azərbaycanın xarici siyasətində çoxtərəfli diplomatiya və balanslaşdırılmış tərəfdaşlıqlar sistemi keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçdi. Qazanılmış hərbi zəfər ölkənin beynəlxalq platformalardakı nüfuzunu birbaşa yüksəltdi. Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi təşkilatın soyuq müharibədən sonrakı ən dinamik mərhələsi kimi yadda qaldı. Hərəkat daxilində Parlament Şəbəkəsi və Gənclər Təşkilatının təsis olunması institusional irs yaratdı, bu platforma həm də müharibə və postmüharibə dövründə ölkəyə qarşı birtərəfli qətnamə cəhdlərinin neytrallaşdırılmasında diplomatik sipər funksiyasını yerinə yetirdi. Qarabağın azad edilməsi, eyni zamanda, Türk dünyasının coğrafi və geosiyasi bütövlüyü qarşısındakı maneəni aradan qaldırdı. 2021-ci il Şuşa Bəyannaməsi ilə Türkiyə-Azərbaycan münasibətləri hərbi-siyasi müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldildi, Türk Dövlətləri Təşkilatı isə məsləhətləşmə formatından strateji təhlükəsizlik və iqtisadi inteqrasiya blokuna doğru çevrilməyə başladı. Azərbaycan burada Mərkəzi Asiya ilə Qərb arasında təbii geopolitik körpü funksiyasını möhkəmləndirdi”, - deyə ekspert əlavə edib.
O bildirib ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərin reabilitasiyası və yenidən qurulması klassik postmünaqişə rekonstruksiyalarından fərqli olaraq, kənar donorlardan asılı olmadan, milli resurslar hesabına həyata keçirilən irimiqyaslı modernizasiya təcrübəsidir. Füzuli, Zəngilan və Laçında inşa edilən beynəlxalq hava limanları Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun logistik şəbəkəyə sürətli inteqrasiyasını təmin etdi. Ağalı kəndindən başlayan və Şuşa, Füzuli, Laçın, Cəbrayıl, Xocalı və digər məntəqələr üzrə davam edən məskunlaşma siyasəti insan kapitalının qaytarılmasını, dağılmış iqtisadi potensialın ölkənin ümumi daxili məhsuluna daxil edilməsini və regionun ekoloji baxımdan xalis sıfır emissiyalı yaşıl enerji zonasına çevrilməsini hədəfləyir. Bu prosesin digər mühüm geoiqtisadi komponenti isə kommunikasiyaların açılması və beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsidir. Qlobal geosiyasi qütbləşmə fonunda Şimal Nəqliyyat Dəhlizinin riskləri artdıqca, Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun, yəni Orta Dəhlizin strateji çəkisi kəskin şəkildə yüksəldi. Bu zəncirin mühüm halqası olan Zəngəzur dəhlizi Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasını birləşdirən daxili keçid rolunu oynamaqla yanaşı, həm də Çin və Mərkəzi Asiyadan Türkiyə və Avropaya qədər uzanan quru arteriyasıdır. Regional miqyasda qarşılıqlı iqtisadi asılılıq şəbəkəsi yaradan bu cür layihələr yeni münaqişə risklərini minimuma endirir. Eyni zamanda, Cənub Qaz Dəhlizinin genişləndirilməsi və Xəzər dənizindən Avropaya qədər planlaşdırılan yaşıl enerji xətləri Azərbaycanı Avropanın enerji təhlükəsizliyində əsas oyunçulardan birinə çevirib.
“Bu irimiqyaslı bərpa və inteqrasiya prosesinin qarşısında duran ən ciddi humanitar və təhlükəsizlik problemi isə kütləvi minalanma amilidir. Otuzillik işğal dövründə və sonrakı təxribat mərhələlərində ərazilərə basdırılmış bir milyondan artıq mina və partlamamış sursat həyat üçün təhlükə yaratmaqla yanaşı, infrastruktur layihələrinin maya dəyərini artırır və Böyük Qayıdış Proqramının tempini yavaşladır. Ermənistan tərəfinin dəqiq xəritələri təqdim etməkdən yayınması mina problemini gizli müharibə elementinə çevirib. Buna baxmayaraq, Azərbaycanın Minatəmizləmə Agentliyi və tərəfdaş qurumlar vasitəsilə apardığı fəaliyyət, eləcə də humanitar minatəmizləmənin BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri sırasına daxil edilməsi təşəbbüsü ölkənin qlobal humanitar gündəliyə praktiki töhfəsidir”, - deyə B.Əliyev vurğulayıb.
Ekspert sonda qeyd edib ki, Azərbaycanın Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfər hərbi qüdrətlə yanaşı, dövlətçilik institutunun bütün elementlərinin, siyasi iradə, iqtisadi dayanıqlıq, milli həmrəylik və çevik diplomatiyanın vahid sistem şəklində fəaliyyətinin məntiqi nəticəsidir. Postmüharibə dövründə formalaşan reallıq göstərir ki, Azərbaycan regionda passiv müşahidəçi deyil, Cənubi Qafqazın yeni təhlükəsizlik, əməkdaşlıq və tranzit arxitekturasını müəyyən edən əsas güc mərkəzidir. Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda tətbiq olunan yenidənqurma təcrübəsi münaqişədən çıxmış regionların bərpası üçün beynəlxalq miqyasda innovativ model kimi çıxış edir və dayanıqlı regional sülhün təmin olunmasına möhkəm zəmin yaradır.
Bölmənin digər xəbərləri
