Bakı, 16 sentyabr, Nailə Həsənova, Aytən Hüseynli, AZƏRTAC

Yay fəslinin bitməsinə və payızın başlamasına sayılı günlər qalmış təbiətin gözəlliyini seyr etmək, həmçinin yaradılmış şəraitlə və görülən işlərlə tanış olmaq üçün Bakının mərkəzindən çox da uzaq olmayan məsafədə - Badamdar şosesi 40 ünvanında yerləşən Mərkəzi Nəbatat Bağına getdik. AZƏRTAC-ın əməkdaşları olaraq, burada bitkilərə xüsusi diqqət göstərildiyinin, eyni zamanda, ziyarətçilərin istirahəti üçün hər cür şəraitin yaradıldığının şahidi olduq.

İqlimə uyğunlaşdırılan bitkilər və onlara qulluq

Paytaxtın “yaşıl ürəyi” adlandırılan bu bağa gedən yolun kənarlarında əkilmiş ağaclar göz oxşayır. Bağın giriş hissəsində isə ziyarət saatları göstərilib: 09:00-17:00. Giriş üçün biletin qiyməti 2 manatdır. Kassadan alınan bütün biletlər QR kodla yoxlanılır. Bilet alıb, içəri daxil olduqda sıra ilə əkilmiş şam və sərv ağacları diqqəti cəlb edir. Bağa girişin sağ tərəfində maşınların parklanması üçün müasir tələblərə cavab verən avtodayanacaq gözə dəyir.

Bağın mərkəzinə doğru hərəkət edirik. Qarşımızda açılan yol böyük fəvvarələrə aparır. Fəvvarələrin sağında və solunda isə başqa ölkələrdən gətirilmiş nadir ağac, yaxud ekzotik kol və gülləri çoxaltmaq, yaxud onları qışdan çıxarmaq üçün şüşədən düzəldilmiş qapalı yerlər - oranjereyalar yerləşir. Fəvvarələrin sağındakı oranjereyanın qapısının üstündə bitkilərin adaptasiya prosesi ilə əlaqədar girişin qadağan olduğu yazılıb. Şüşədən görünən nadir və fərqli bitkilərə “ana qayğısı” göstərən bağban xanımlar gözə dəyirlər. Həmçinin suyun içərisindəki nilüfərlər, sarmaşıqlar, Cənubi Afrikadan, Yamaykadan, Çindən gətirilmiş fikuslar, dəmir ağacları, palmalar və digər bitkilər göz oxşayır.

Bələdçimiz, Mərkəzi Nəbatat Bağının Oduncaqlı bitkilər laboratoriyasının müdiri Asif Mehralıyev deyir ki, bağda yeni yaradılan oranjereyada 108 bitki növü var: “Bu bitkilər öz vətənlərində çöl şəraitində yetişir. Bunlar Asiya və Afrikanın müxtəlif bölgələrindən gətirilib. O yerlərin iqlimi, torpağı fərqlidir. Ona görə də yerli şəraitə uyğunlaşmaq üçün bitkilər bu oranjereyada adaptasiya prosesi keçir. Hesab edirəm ki, 1 ildən sonra oranjereyaları ziyarətçilər üçün aça biləcəyik”.

Fəvvarələrin solunda, yeni yaradılmış oranjereya ilə üzbəüzdə isə restavrasiya olunmuş oranjereya yerləşir. Buraya daxil oluruq. Məlum olur ki, yenidən qurulan oranjereyada da bitkilərin adaptasiya prosesi gedir. Həmsöhbətimiz Asif Mehralıyev bildirir ki, burada da dünyanın müxtəlif yerlərindən gətirilmiş ağac, kol, dekorativ və dərman bitkiləri əkilib-becərilir: “Ümumilikdə hər iki oranjereyada 200-ə qədər bitkiyə qulluq göstərilir. Burada səhralıq, subtropik və digər bitkilər yetişdirilir. Adaptasiya prosesini keçmiş dərman, eləcə də digər endemik bitkilər sonradan bağın ərazisində açıq ərazidə əkilir. Bağın inkişafında yeni növlərin, kolleksiyaların əhəmiyyətli rolu var. Təsəvvür edin ki, Azərbaycan florasında 4 min 500-dən çox bitki növü var. Mərkəzi Nəbatat Bağında isə 2 min 500-ə qədər bitki olub. Sərt, quru subtropik iqlimə malik Abşeron yarımadasında, eyni zamanda, kiçik bir ərazidə bu qədər bitkinin yetişdirilməsi çətindir”.

“İstehkam” ağacları və rəmzi heykəl

Söhbət zamanı, həmçinin məlum olur ki, bağdakı Eldar şamları və sərv ağacları, əslində, zərif çiçək və güllərin “istehkamı”dır. Vaxtilə oranjereya bu ağaclarla əhatə edilməsəydi, dəniz səviyyəsindən 135 metr yüksəklikdə yerləşən küləklər şəhərində bu qədər gözəl bağ salmaq mümkün olmazdı. Bu ağaclar zamanında bağın ortasında əkilən və adaptasiya prosesini keçən bitkiləri qoruyub.

Bağın ərazisində maraqlı bir heykəl də var. İnsan əlinin içərisindəki qlobusun ortasında ağac əkilib. Bu rəmzi olaraq dünyanın xilasının təbiəti qorumaqdan keçdiyini, təbiətə qayğının insanların özlərinə qayğı olduğunu göstərir. Heykələ doğru gedən yolun hər iki tərəfində isə müxtəlif bitkilər əkilib.

Bağın bu hissəsində 100-ə yaxın dərman əhəmiyyətli bitkinin - nərgiz, süsən, tülpan, iris, qarğa soğanı kimi çiçəklərin rəng palitrası göz oxşayır. Eləcə də, burada 20-yə qədər bitki növü var ki, Azərbaycanda yalnız bu bağda əkilib. Bunlardan biri də kalanxoya beharensisdir. “Fil qulağı" kimi tanınan bu bitkinin vətəni Madaqaskardır.

Vətəni Meksika olan karton xurma ağacı palmakimilər dəstəsinə aiddir və həmişəyaşıldır. Dekorativ bitkilər sinfinə aid olan bu bitki dibçəkdə əkilir. Xüsusi istilik rejimində yetişdirilən bu bitki suvarılmasına diqqət tələb edir. Birbaşa günəş şüalarının təsirindən yarpaqları sarala bilir.

Bağda geofitlər - soğanaqlı (zanbaqkimilər), kökümsovlu (bir çox taxıllar, cil) və köküyumru (kartof, batat) bitkilər də əkilib-becərilir. Bu sahədə bitkilərə qayğı göstərən bağbanlara rast gəlirik.

İstirahət üçün uyğun məkan və planlar

Mərkəzi Nəbatat Bağında kiçik amfiteatr da var, burada insanların oturması və gəzməsi üçün yerlər də nəzərdə tutulub. Ərazidə bataqlıq və su bitkilərinin əkildiyi kiçik gölməçələr də mövcuddur. Burada ziyarətçilər üçün restoran da fəaliyyət göstərir. Bağda Bakının əsrarəngiz panoramasının açıldığı baxış meydançası isə xüsusilə diqqəti cəlb edir. Ziyarətçilərin buradan paytaxtın mənzərəsini seyr etmək imkanları var. Buradan yeni inşa olunan dördmərtəbəli inzibati binaya doğru yol gedir. Bir az qarşıda isə təmir olunmuş aypara formalı ikimərtəbəli qədim bina görünür.

Mərkəzi Nəbatat Bağının böyüklərlə yanaşı, uşaqların da sevimli məkanına çevrilməsinin şahidi olduq. Buradakı uşaq meydançasında azyaşlılar üçün yelləncəklər, sürüşkənlər və digər avadanlıqlar quraşdırılıb. Uşaq meydançasının yanında isə labirint yerləşir.

Beləliklə, bir daha şahidi olduq ki, Mərkəzi Nəbatat Bağı xoş istirahət etmək və asudə vaxtlarını səmərəli keçirmək istəyən ziyarətçilərin üz tutduqları fərqli məkanlardan biridir. Burada şəhərin səs-küyündən uzaq, yaşıllıqlar içində istirahət etmək üçün bütün imkanlar mövcuddur.

Yeri gəlmişkən, özünəməxsusluğu ilə seçilən Mərkəzi Nəbatat Bağının ərazisində 1600-dən çox bitki növü var. Onlardan 125-i nəsli kəsilməkdə olan nadir bitkilərdir. Bunlara bataqlıq sərvi, sekvoya, qara meyvəli dovşan alması, cüt lələkvari yalançı sabun ağacı və başqaları aiddir. Bununla yanaşı, qeyd edək ki, Mərkəzi Nəbatat Bağının gələcək inkişafı ilə bağlı xüsusi proqram hazırlanır. Proqramda bağın inkişafına dair bütün məsələlər öz əksini tapacaq. Asif Mehralıyev bildirir ki, Mərkəzi Nəbatat Bağının regionlarda yeni filiallarının açılması nəzərdə tutulub. Onun sözlərinə görə, hazırda Mərkəzi Nəbatat Bağının Şamaxı rayonunda 1 filialı var. 20 hektar ərazini əhatə edən həmin filialda dərman üçün və efir yağlı bitkilər becərilir. Lakin onlar ölkənin bütün bölgələrində belə filialların yaradılmasını qarşıya məqsəd qoyublar.

Asif Mehralıyev, həmçinin diqqətə çatdırır ki, Mərkəzi Nəbatat Bağında Biomüxtəliflik mərkəzinin təşkil edilməsi planlaşdırılıb: “Mərkəzi Nəbatat Bağını Azərbaycanda biomüxtəlifliyin mərkəzinə çevirmək istəyirik. Bunun üçün burada baza və imkanlar mövcuddur. Ölkəmizdə qoruq, park və yasaqlıqlar var. Biomüxtəliflik mərkəzini onlarla əməkdaşlıq çərçivəsində qurmağı nəzərdə tuturuq”.

Bundan başqa, laboratoriya müdiri qeyd edir ki, Mərkəzi Nəbatat Bağında elmi fəaliyyətin bərpa olunması da planlaşdırılıb: “Buraya elm adamları cəlb edilməlidir. Onlar bitkilərin introduksiyası istiqamətində elmi işlərini aparmalıdırlar. Yaradıldığı 90 il müddətində bu bağ daim elm istiqamətində inkişaf edib. Digər elmi müəssisələrlə mütəmadi elmi əməkdaşlıq etmək, bitki və toxum mübadiləsi aparmaq istəyirik. Məqsədimiz bağdakı 1600-ə qədər bitki növlərinin sayını 2 minə çatdırmaqdır. Bunun üçün Azərbaycanın bölgələrinə və dünyanın müxtəlif ölkələrindəki bağlara ekspedisiyalar, ezamiyyələr təşkil edəcəyik”.

Asif Mehralıyev onu da deyir ki, Mərkəzi Nəbatat Bağında kurslar təşkil etmək də planlaşdırılıb. “Yaşıllaşdırma istiqamətində həvəsi olan gəncləri dəvət edərək, onlara təlimlər keçəcəyik. Bunun üçün xüsusi tədris proqramları hazırlamışıq. Azərbaycanın yaşıllaşdırılması işində elmli gənclərdən yararlanmaq fikrindəyik”, - deyə o qeyd edib

Həyata keçiriləcək tədbirlər bağın bitki müxtəlifliyi baxımından zənginliyinin artacağını və ziyarətçilərin istirahəti üçün daha geniş imkanların yaranacağını deməyə əsas verir.