BDU-nun müəllimi: Məlumat resurslarının əlçatanlığı və çoxluğu öyrənmə prosesini həmişə asanlaşdırmır
Bakı, 23 iyul, AZƏRTAC
Müasir dövrdə texnologiyaların inkişafı bütün sahələrə, o cümlədən təhsil və onun inkişafına da təsir göstərir. Bu gün təhsil sistemi böyük dəyişikliklərdən keçərək yeni mərhələyə doğru addımlar atır. Yaxın keçmişdə, hələ bir neçə onillik əvvəl, şagirdin bilik prosesinin əsas mənbələri müəllim və kitab idi. İndi isə uşaqlar öz təhsil bacarıqlarının formalaşmasında çoxsaylı informasiya ilə üz-üzə qalırlar və bu informasiyadan istifadə etdikcə rəqəmsal aləmə yaxınlaşırlar. Bu dəyişikliklər təkcə elm-bilik prosesinin qavranmasına, mənbələrin fərqliliyinə və ünsiyyət prosesinin fərqli şəkildə formalaşmasına gətirib çıxarmır, eyni zamanda, şagirdlərin düşüncə, diqqət, motivasiya və uğur prosesinə yanaşmasını dəyişir.
Bu barədə AZƏRTAC-a açıqlamasında Bakı Dövlət Universiteti Sosial elmlər və psixologiya fakültəsi Psixologiya kafedrasının müəllimi, klinik psixoloq Fidan Ağabalayeva məlumat verib. Onun sözlərinə görə, elmi və texniki inkişaf müasir dövrün məktəblilərin daha tez yorulmalarına, öyrənmə marağının daha tez itməsinə və uzunmüddətli tapşırıqların üzərində fikirlərini cəmləşdirə bilməmələrinə gətirib çıxara bilir.
Psixoloq bildirib ki, fərqli nəsillərin inkişaf prosesi haqqında danışanda, ümumi yanaşmalardan biri kimi biz nəsillərin fərqlilik nəzəriyyəsini qeyd etmək olar. Bu yanaşma çərçivəsində deyə bilərik ki, müasir müəllimlərin əksəriyyəti X nəslinə aiddir. Bugünkü məktəblilər isə artıq Alfa nəslinin nümayəndələridir. X nəslinin inkişaf prosesi zamanı informasiya mənbələri, texnoloji imkanlar o qədər də açıq deyildi. Təhsil prosesi müəllim və şagirdin kommunikasiya bacarığı nəticəsində tənzimlənirdi, uğur qazanmaq mexanizmi isə elmi inkişafla yanaşı, nizam-intizam davranışının ciddi qiymətləndirilməsi ilə tənzimlənirdi. Alfa nəslinin böyümə və inkişaf prosesi isə tamamilə fərqli ətraf mühitdə baş verir. Erkən yaşdan Alfa nəsli smartfonlarla sıx kommunikasiyada, internet resurslarında, rəqəmsal inkişaf platformalarında fərqli şəkildə təqdim olunan kontentlərlə üz-üzə qalırlar. Texnoloji inkişaf X nəsli üçün yenilik olsa da, alfa nəsli üçün həyatın bir hissəsinə çevrilib. Bu nəslin nümayəndələri bir neçə saniyə və dəqiqədən istifadə etməklə hər hansı informasiyanı rahat şəkildə əldə edib ondan istifadə edə bilirlər. Ən önəmli məsələlərdən biri budur ki, məlumat resurslarının əlçatanlığı və çoxluğu öyrənmə prosesini asanlaşdırmır. Əksinə, bu gün uşaq gündəlik olaraq böyük bir məlumat kütləsini nəzərə alıb, həmin axında müxtəlif mənbələri təhlil edib, öz inkişaf prosesinə inteqrasiya edərək, eyni zamanda, bu mənbələrin etibarlı olub-olmadığını yoxlayaraq onlardan istifadə etməyə məcbur qalır.
Fidan Ağabalayeva bildirib ki, tədqiqatçıların diqqət mərkəzində saxladığı əsas məsələlərdən biri də rəqəmsal mühitdə məlumatların qavrayış prosesi və emalı xüsusiyyətləridir. Bu prosesin öyrənilməsi “John Sweller”in idrak yükü nəzəriyyəsində öz əksini tapır. Burada təlim prosesinin effektivliyi yalnız materialların məzmununun anlaşılması ilə deyil, həm də onların qavrayış nəticəsində təşkili yolu ilə müəyyən edilir. Yetərsiz və ya həddindən artıq məlumat və yaxud tədris materiallarının uyğunsuz şəkildə tənzimlənməsi iş yaddaşını aşa bilər və bunun nəticəsində biliklərin mənimsənilməsinə və keyfiyyət bacarıqlarına mənfi təsir edə bilər. Sosial şəbəkələrdən, saytlardan informasiya əldə etmə proseslərinin və uşaqların mütəmadi şəkildə sosial media ilə sıx əlaqədə olduqları bir dövrdə bu fikir xüsusilə aktualdır. Təlim və tədris materiallarının səlahiyyətli və düzgün şəkildə seçilməsi, dərs prosesinin quruluşu, məlumatların proqressiv, texnoloji inkişaf çərçivəsində artırılması, süni intellektdən istifadə edilməsi uşaqların təhsil prosesinə cəlb edilməsində əsas tələblərdən və məqsədlərdən biridir. Əsas problem olaraq biz əslində burada müasir məktəblilərin öyrənmək istəməməsini deyil, öyrənmə prosesinə fərqli yanaşmasına baxmalıyıq. X nəslinin müəllimi ilə Alfa nəslinin şagirdləri arasında münasibət nəsil qarşıdurması fərqi kimi qəbul edilməməlidir. Bu fərqə baxmayaraq, hər biri öz güclü tərəflərindən istifadə edərək iki fərqli və eyni zamanda, dolğun yanaşmalarla zəngin olan təhsil mədəniyyətindən istifadə etməklə effektiv təhsil prosesinin tənzimlənməsində proqressiv rol oynaya bilərlər.
Müxbir - Xatirə Cəfərova
Bölmənin digər xəbərləri
