Moskva, 3 fevral, AZƏRTAC

Azərbaycanlılar və ermənilər əsrlər boyu birlikdə yaşayıblar, birlikdə yaşayırlar və yenə birlikdə yaşayacaqlar.

Azərbaycan Prezidenti Administrasiyasının sektor müdiri Fuad Axundovun Rusiyada çıxan “Komsomolskaya pravda” qəzetində dərc edilmiş məqaləsinin sərlövhəsi belədir.

AZƏRTAC həmin məqaləni oxuculara təqdim edir.

X X X

“Komsomolskaya pravda”nın xüsusi müxbiri Aleksey Ovçinnikovun Qarabağdan hazırladığı reportajın qəhrəmanlarından birinin sözlərində erməni qisasçıların düşmən təbliğatının nəticələri asanlıqla hiss olunur. Bu təbliğatın məqsədi Qarabağ ermənilərini və dünya ictimaiyyətini inandırmaqdır ki, bu iki xalq sülh şəraitində yaşaya bilməyəcək.

Taksi sürücüsü azərbaycanlı əsgərlərin erməni dilində yazılmış yol nişanını uçurmalarını və həmin nişanı tapdalamalarını əks etdirən təzə videonu göstərərək hirsli-hirsli soruşur: “...Gördün?” Başqa bir videoda azərbaycanlı əsgərlər məzar daşlarını sındırırlar. Əlbəttə, belə səhnələri görən ermənilər qonşuları ilə barışmaq istəməyəcəklər. Bir tərəfdən də şayiələr onsuz da qəzəbli insanları daha da coşdurur, düşmənçilik hisslərini gücləndirir”.

Noyabrın 10-da üçtərəfli bəyanatı imzalamış Azərbaycan ölkələrimiz arasında sülhə, müharibələrsiz və münaqişələrsiz normal həyata yol açan bu sənədə ciddi riayət etmək əzmindədir. Bu, heç də sadə proses deyil, nifrət və düşmənçilik təbliğatının qarşısına etibarlı sipər çəkilməsi çox vacibdir.

Burada hadisələrin tarixini və sətiraltı mənasını da nəzərə almaq zəruridir. Yuxarıda bəhs edilən videoda məzar daşlarının sındırılmasını görəndə adı çəkilməyən taksi sürücüsü ilə birlikdə hiddətlənməklə bərabər, bir məqamı da dəqiqləşdirmək lazımdır: Azərbaycanda hələ bir ay əvvəl elan olunub ki, həmin əməlləri törətmiş hərbi qulluqçular həbs edilib. Təəssüf ki, hətta bütün müharibələrin çoxdan dayandırıldığı Avropada da bu gün belə hallar olur və biz bunları görürük. Əsas məsələ cəmiyyətin və dövlətin belə hadisələrə necə münasibət bildirməsidir, Azərbaycanda isə bu baxımdan hər şey qaydasındadır.

Azərbaycanlı əsgərlərin erməni dilində yazılmış yol nişanını uçurmaları, daha sonra onu tapdalamaları əks etdirilən kadrlara gəldikdə isə, başa düşmək lazımdır ki, bu hərəkət erməni dilinə və ya erməni xalqına nifrətin təzahürü deyil. Bu hadisə 30 il ərzində erməni işğalı altında olmuş, Azərbaycanın dinc əhalisinin amansızcasına qovulduğu və Azərbaycan Ordusunun döyüşə-döyüşə, qanından, canından keçərək azad etdiyi ərazilərdə baş verir. Azərbaycan vətəndaşları üçün, xüsusən həyatlarını riskə qoyaraq, dostlarını itirə-itirə savaş yolu ilə öz torpaqlarını azad edən əsgərlər üçün bu yol nişanı işğalçıların, - gəlin hər şeyi öz adı ilə adlandıraq, - Azərbaycan torpağında olmasının əlamətidir. Həmin işğalçılar bu yaşayış məntəqəsi üçün erməni dilində hansısa yeni ad fikirləşib tapıb və Azərbaycan kəndinin tarixi adı yazılmış lövhəni söküb atıb, əvəzinə erməni dilində, erməni yazılmış lövhə vurublar. Reportajda da göstərilir ki, 30 il əvvəl azərbaycanlılar həmin kənddən qovulub.

Tamamilə aşkardır ki, milliyyətindən asılı olmayaraq, - istər azərbaycanlı, erməni, rus, fransız və ya vyetnamlı olsun, - heç kəs, o cümlədən Ovçinnikovun reportajındakı həmin taksi sürücüsü də bu yeni ad lövhəsi ilə “ağ əlcək geymiş” vəziyyətdə rəftar etməyəcək, bu lövhənin tozunu yumşaq salfetlə silməyəcək.

Ermənistanın işğal etdiyi Ağdamda hər şey, o cümlədən teatr binası, nadir Çörək Muzeyi, evlər, məktəblər, xəstəxanalar dağıdılıb...Təkcə məscidi saxlayıblar - onun uca minarələri artilleriyaçılar və təyyarəçilər üçün oriyentir kimi xidmət edirdi. Məscidin binasında isə ermənilər inək və donuz saxlayırdılar.

Şuşada böyük Azərbaycan şairi, Qarabağ xanının vəziri, II Yekaterinanın elçisi ilə danışıqlar aparmış Vaqifin məqbərəsi məhv edilib. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, Azərbaycanda şübhə etmirlər: xalqlarımız arasında sülhün alternativi yoxdur. Nifrət və dözülməzlik təbliğ edənlərin öz xalqları qarşısında necə cinayət törətdiklərini hamımız çoxdan başa düşməliyik - azərbaycanlılar da, ermənilər də, “üçüncü ölkələr”in nümayəndələri də.

Coğrafiya məsələlərinə də aydınlıq gətirmək istərdim. 1992-ci ilə qədər nəşr edilmiş Rusiya və ya sovet xəritələrinin heç birində “Şuşi” adını tapa bilməzsiniz - bu şəhər məhz Şuşa və yalnız bu cür adlanır. “Şuşi” adı həmin şəhər Ermənistan tərəfindən işğal ediləndən sonra süni şəkildə uydurulub. Ermənilər eyni qayda ilə Füzuli şəhərinin adını “Varand”, Laçın şəhərinin adını “Berdzor”, Zabux kəndinin adını “Aqavno” ilə əvəz ediblər və s.

Reportajın bir fraqmenti hökmən dəqiqləşdirmə tələb edir. Orada deyilir: “Müharibənin növbəti xoşagəlməz nəticəsi ... Ermənistanın Sünik vilayəti olub! Respublikanın rəhbəri Nikol Paşinyan bəyan edir ki, onlar “Ermənistanın beynəlxalq aləmdə tanınmış sərhədlərindən bir millimetr də olsun geri çəkilməyiblər”, halbuki vilayətin bir neçə kəndində azərbaycanlılar peyda olub. Onlar GPS məlumatlarına istinad edərək deyirlər ki, bura onların ərazisidir”.

Xatırlatmağa məcburuq: bəli, bu gün həmin regionda sərhədlərin dəqiqləşdirilməsi prosesi gedir. Özü də bu proses köhnə sovet xəritələri və GPS göstəriciləri əsasında həyata keçirilir. Üstəlik, prosesin “moderatorları” Rusiya nümayəndələri olub və bu gün də onlardır. Burada xoşagəlməz spesifikanın olması başqa məsələdir. Hələ 1992-1993-cü illərdə həmin Sünik vilayətinə bitişik Azərbaycan rayonları Ermənistan tərəfindən işğal edilib. Sərhədi de-fakto yüz kilometrdən çox Azərbaycanın içərilərinə doğru dəyişdiriblər. A.Ovçinnikovun müsahibləri “özgə evlərinə” köçürülmələrini, oradakı azərbaycanlıların qovulmasını etiraf edirlər. Bəli, ermənilər özgə ərazidə evlər tikib, yollar çəkib, bostanlar salıb və bütün bunların qanunla kimə məxsus olması barədə heç fikirləşməyiblər. Amma indi - bu torpaqlar hərbi-siyasi yolla azad ediləndən sonra sərhədi müəyyən etmək vaxtı yetişib. Bəli, bu, xoşagəlməz və çətin məsələdir, lakin bizim ölkələrin beynəlxalq miqyasda tanınmış sərhədləri bərpa etməkdən başqa çıxış yolu yoxdur. Bu sərhədin hər iki tərəfindəki insanların hamısı başa düşməlidir: sülhməramlıların orada iştirakı, aydın məsələdir ki, müvəqqəti tədbirdir. Biz yanaşı yaşamağı öyrənməli və bir-birimizi düşmən gözü ilə görməməliyik. Ən başlıcası, - təhrikçi ritorikadan imtina etməli və onu qurucu ritorika ilə əvəz etməliyik.

Azərbaycanlılar və ermənilər əsrlər boyu təkcə Ermənistanda və Azərbaycanda deyil, digər qonşu ölkələrdə - Gürcüstan, Rusiya, İran, Türkiyə və başqa dövlətlərdə də birlikdə yaşayıblar və bundan sonra da birlikdə yaşayacaqlar. Bu xalqların birgə yaşaya bilməyəcəyini deyənlər sanki görmürlər ki, minlərlə qarışıq nikahlar var və bu gün də belə nikahların bağlanması davam edir.

Fəridə Abdullayeva

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Moskva