Mütaliəyə sevgi ailədə formalaşır - ARAŞDIRMA
Bakı, 26 yanvar, Leyla Muradzadə, AZƏRTAC
Yeniyetməlik coşqun inkişaf dövrüdür, uşaqların şəxsi maraqları və dünyaya baxışları bu dövrdə formalaşır. Bu dövr onlara gənc insanın intellektual inkişafının stimuluna çevrilən mütailəyə sevgini aşılamaq üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Kitab bilik mənbəyidir: bu ifadə hələ də aktualdırmı?
AZƏRTAC-ın apardığı sorğuya görə 12-18 yaşarası yeniyetmələr arasında müasir məktəbliləri az mütailə edən adlandırmaq olmaz. Sorğunun nəticəsinə görə, onlar bədii ədəbiyyat əsərlərinin müxtəlif janrları və mövzuları ilə maraqlanırlar. Hazırda elektron kitabların populyarlığının artımı faktını nəzərə alsaq, yeniyetmələr qacetlərdən istifadəyə üstünlük verirlər. Lakin buna baxmayaraq, kağız kitablar əvvəlki kimi bir çox yeniyetmələr üçün populyar seçim olaraq qalmaqdadır. Yeniyetmələrin əksəriyyəti kitabları elektron şəkildə alırlar, yalnız çox cüzi hissəsi nəşrləri ya kitab mağazalarından alır, ya da ev kitabxanasından istifadə edirlər. Yeniyetmələr sözsüz ki, fantastika janrına üstünlük verirlər. Yeniyetmələr arasında ən çox sevilən əsərlər arasında Robert Kiyosakinin “Varlı ata, yoxsul ata”, Ceyms Deşnerin “Labirintdə qaçan”, Mark Tvenin “Tom Soyerin macəraları”, Coan Roulinqin Qarri Poter haqqında romanları yer alıb.
Kütləvi kitabxanalar yeniyetmələrin kitab seçimində mühüm rol oynayır
Kitabxanalar yeniyetmələrə mütaliə sevgini aşılamaqda mühüm rol oynayır. Onlara geniş kitab seçimi təqdim olunur, bu kitablar məktəblilərin maraqlarına və tələblərinə cavab verir. Cəfər Cabbarlı adına Respublika Gənclər Kitabxanasının direktor müavini Günay Həsənovanın sözlərinə görə, kitabxanada mütaliənin populyarlaşdırılması istiqamətində tez-tez tədbirlər keçirilir. O deyir: “Məktəblilər bizim tez-tez gələn qonaqlarımızdır. Burada tematik kitab sərgiləri, kitab təqdimatları keçirilir. Onu da qeyd etmək istəyirəm ki, kitabxana zəngin fonda sahibdir. Bu fondda müxtəlif dillərdə kitablar təqdim olunur. Azərbaycan dilinə tərcümə olunan əcnəbi ədəbiyyatı yeniyetmələr arasında daha populyardır”.
Günay Həsənova qeyd edir ki, kitabxananın əməkdaşları mütaliə və kitab seçimində oxuculara kömək etməkdə mühüm rol oynayırlar. “Elə hallar olur ki, insan kitab seçimi edə bilmir, o halda kitabxanaçı onun köməyinə gəlir”, - deyə direktor müavini bildirir.
Ailədə kitaba münasibət yeniyetmənin mütaliəyə marağının güclənməsində mühüm amildir
Məktəbdə və onun hüdudlarından kənarda şagirdlərin üzərinə çoxsaylı öhdəliklər düşür və yeniyetmə dövründə mütaliə asanlıqla ikinci plana keçir. Yeniyetmələrin mütaliəyə marağının artmasına hansı amillərin təsir etməsi barədə Bakı Dövlət Universitetinin (BDU) rus ədəbiyyatı kafedrasının professoru, filologiya elmləri doktoru Ramiz Bağırov söhbət açıb.
Professorun dediyi kimi, yeniyetmələr məktəb illərində dərsdə və dərsdənkənar məşğələlərdə çox vaxt keçirirlər, lakin bu, mütaliəyə vaxtın qalmaması kimi bəhanələrə bəraət qazandırmır. “Mütaliə tədris zamanı şagirdin məruz qaldığı yüklənmələrdən beyni azad etmək üçün əla vasitədir. Ən başlıca amil valideynlərdir ki, onlar işdən və ev işlərindən azad olduqları vaxt əllərinə kitab götürür və gündə azı 10-15 dəqiqə kitab oxuyurlar - çünki valideynlər yeniyetmələr üçün örnəkdirlər. Onları mütaliəyə, həmçinin ədəbiyyat fənnini tədris edən müəllimlər də ilhamlandırır. Müəllimlər yeniyetməni hansısa əsərə həvəsləndirə bilər və bu, onda başqa kitablara sevgini inkişaf etdirəcək”, - deyə Ramiz Bağırov vurğulayır.
Özünüidentiklik insanın şəxsiyyətə çevrilməsində mühüm mərhələdir. Dünyada yeniyetmələrə özlərini və ətraf mühiti anlamağa kömək edəcək çoxsaylı kitablar və müəlliflər var. Ramiz müəllim hesab edir ki, yeniyetmələr bu yaşda romantika, yeni naməlum dünyaya uzaq səyahətlər xəyal edirlər. “Buna görə də öz yeniyetmə təcrübəmə əsaslanaraq, mən məktəblilərə macəra, detektiv, yumor ədəbiyyatı tövsiyə edərdim. Məsələn, Jül Vern, Artur Konan Doyl, Moris Drüon. Milli ədəbiyyatdan Cəlil Məmmədquluzadəni məsləhət görərdim”, - deyə o bildirib.
Əlbəttə, yeniyetmələrin valideynləri mütaliəyə sevgini aşılamaq cəhdində problemlərlə qarşılaşırlar. Professor qeyd edir ki, yeniyetməyə təzyiq göstərmək və məcbur etmək onu mütaliədən tamamilə çəkindirə bilər. Onun fikrincə, yalnız şəxsi nümunə, kitaba münasibət və uzun illər ərzində və hətta bir neçə nəsillər tərəfindən toplanan ev kitabxanası ədəbiyyata maraq oyada bilər.
BDU-nun müəllimi yeniyetmələri mütaliəyə həvəsləndirmək istəyən valideynlərə və müəllimlərə bir neçə tövsiyə verərək deyib: “Onlar hər şeydən əvvəl yeniyetmənin hansı janra üstünlük verdiyini bilməli və onların diqqətini hansı kitablara cəlb edəcəyini başa düşməlidirlər. Onların diqqətini süjetə çəkməyə çalışmalıdırlar, ola bilər, onunla bərabər kitab oxumalıdırlar. Əgər o, heç cür oxumaq istəmirsə, o halda bu fikri kənara qoymaq lazımdır. Gec-tez o özü kitab oxumağa başlayacaq. Əks təqdirdə bu, yenə də onun seçimidir”.
Və sonda: unutmayın ki, hər yeniyetmə fərdidir. Birinin marağını çəkən, digəri üçün maraqsız ola bilər. Müxtəlif kitabları və üsulları sınamaq lazımdır ki, övladınıza uyğun olanını tapasınız.
Bölmənin digər xəbərləri
