Neftin bahalaşması ölkə iqtisadiyyatına nə vəd edir? – Ekspert şərh edir
Bakı, 8 sentyabr, AZƏRTAC
Azərbaycan neftinin qiymətinin bahalaşması ölkə iqtisadiyyatı üçün ciddi maliyyə imkanı yaradır. Bu, 2026-cı il dövlət büdcəsində nəzərdə tutulan 65 dollarlıq neft qiymətindən 42,31 dollar və ya təxminən 65 faiz yüksəkdir. Bu fərq ilk baxışdan çox böyük görünür və doğrudan da əhəmiyyətlidir. Azərbaycanın əldə etdiyi real gəlir hasilat və ixrac həcmlərindən, neftin hansı müqavilə çərçivəsində hasil edilməsindən, xərclərdən, mənfəət neftinin bölüşdürülməsindən, SOCAR-ın və dövlətin payından və digər fiskal mexanizmlərdən asılıdır.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında iqtisadçı-ekspert Asif İbrahimov deyib.
O bildirib ki, neft qiymətinin yüksək olması dövlət maliyyəsi üçün əlavə gəlir imkanını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
"Burada Azərbaycanın Dövlət Neft Fondunun rolu da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 2026-cı ilin ilk 6 ayında SOFAZ-ın neft və qaz gəlirləri təqribən 5 milyard manat civarında olub, Fondun aktivləri isə iyunun sonunda 73 milyard dollar təşkil edib. Yəni Azərbaycanın artıq kifayət qədər böyük maliyyə yastığı var. Yüksək neft qiymətləri bu ehtiyatların qorunması və artırılması üçün əlavə imkan yarada bilər. Amma mən hesab edirəm ki, əsas məsələ neftdən nə qədər əlavə pul qazanmağımız deyil, bu əlavə gəlir Azərbaycan iqtisadiyyatına necə çevriləcək? sualıdır. Çünki neft gəlirinin sadəcə büdcəyə daxil olması hələ əhalinin rifahının yüksəlməsi demək deyil. Pulun xərclənmə istiqaməti, investisiyanın səmərəliliyi və iqtisadiyyatda yaratdığı əlavə dəyər daha vacibdir.
Məsələn, əlavə gəlirlərin hamısını maaş, pensiya, müavinət və digər cari xərclərə yönəltmək qısa müddətdə əhali üçün müsbət nəticə verə bilər. İnsanların gəliri artar, istehlak imkanları genişlənər. Amma iqtisadiyyatın istehsal gücü eyni sürətlə artmırsa, əlavə pulun bir hissəsi qiymət artımına və idxala gedə bilər. Bu halda nominal gəlir artsa da, insanların real alıcılıq qabiliyyəti gözlənilən qədər yüksəlməyə bilər.
Ona görə mən əlavə neft gəlirlərinin bir hissəsinin birbaşa sosial rifaha, digər və daha böyük hissəsinin isə gələcək gəlir yaradan investisiyalara yönəldilməsini daha düzgün hesab edirəm. Burada məqsəd neft dollarını sadəcə xərcləmək yox, onu yeni iqtisadi dəyərə çevirmək olmalıdır.
Birinci istiqamət qeyri-neft sənayesidir. Azərbaycan hər dəfə neftin qiyməti qalxanda daha çox neft gəliri əldə edir, qiymət düşəndə isə iqtisadi təzyiqlərlə üzləşirsə, deməli, iqtisadiyyat hələ də neft qiymətindən ciddi şəkildə asılıdır. Əlavə gəlirlər yeni istehsal müəssisələrinin yaradılmasına, texnologiyaların gətirilməsinə, ixracyönümlü məhsulların istehsalına və özəl sektorun maliyyələşməsinə yönəldilərsə, neft gəliri gələcəkdə qeyri-neft gəlirinə çevrilə bilər.
İkinci mühüm istiqamət kənd təsərrüfatıdır. Burada məqsəd sadəcə fermerə daha çox subsidiya vermək olmamalıdır. Suvarma sistemlərinin yenilənməsi, su itkilərinin azaldılması, məhsuldarlığın artırılması, müasir texnologiyaların tətbiqi, anbar və logistika infrastrukturunun qurulması daha böyük iqtisadi effekt verə bilər. Belə investisiyalar həm ərzaq təhlükəsizliyini gücləndirər, həm də idxaldan asılılığı azalda bilər.
Üçüncü istiqamət su və enerji infrastrukturudur. Azərbaycanın qarşıdakı illərdə ən ciddi iqtisadi risklərindən biri su ehtiyatlarının məhdudluğu və iqlim dəyişikliklərinin yaratdığı təzyiqdir. Neftdən əldə edilən əlavə gəlirin bir hissəsini su itkilərinin azaldılmasına, içməli su sistemlərinin yenilənməsinə, kənd təsərrüfatında səmərəli suvarmaya və enerji infrastrukturunun modernləşdirilməsinə yönəltmək uzunmüddətli iqtisadi fayda verə bilər.
Dördüncü istiqamət insan kapitalıdır. Təhsil, peşə hazırlığı, səhiyyə və rəqəmsal bacarıqlara qoyulan investisiya birbaşa yeni iqtisadi məhsuldarlıq yaradır. Neft ehtiyatı tükənə bilər, amma yüksəkixtisaslı insan kapitalı ölkənin gələcək gəlir mənbəyinə çevrilə bilər", -deyə o qeyd edib.
Ekspertin sözlərinə görə, 107 dollarlıq neft Azərbaycan üçün sadəcə əlavə gəlir deyil, iqtisadi transformasiya üçün maliyyə pəncərəsidir: "Əgər bu imkan düzgün idarə olunarsa, qeyri-neft sektorunun inkişafını sürətləndirmək, yeni iş yerləri yaratmaq, əhalinin real gəlirlərini artırmaq və ölkənin iqtisadi dayanıqlığını gücləndirmək mümkündür. Əks halda isə yüksək neft qiyməti yalnız müvəqqəti büdcə rahatlığı yaradacaq".
Bölmənin digər xəbərləri
