Bakı, 15 dekabr, AZƏRTAC

Azərbaycanın xarici siyasətində Avropa İttifaqına üzv ölkələr ilə əməkdaşlıq mühüm prioritet təşkil edir. Bu xüsusda Avropa İttifaqı (Aİ) ilə münasibətlər Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan Aİ ilə münasibətlərini bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq əsasında inkişaf etdirir. Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, Prezident İlham Əliyev 2004-cü ildən etibarən Aİ ilə bağlı 9 dəfə Brüsselə səfər edib. 2012-ci ildən etibarən Aİ Şurasının prezidentləri 4 dəfə, 2011-ci ildən isə Avropa Komissiyasının prezidentləri 2 dəfə Azərbaycanda səfərdə olublar. Sonuncu dəfə Aİ Şurasının Prezidenti Şarl Mişel bu ilin iyul ayında ölkəmizdə səfərdə olub. Bu səfər də Şarl Mişelin regionu tanıması və regionun spesifikası ilə tanış olması baxımından əlamətdar olub. Azərbaycan-Aİ əlaqələrinin hazırkı siyasi çərçivəsini “Aİ-Azərbaycan Tərəfdaşlıq Prioritetləri” adlı sənəd təşkil edir. Sənəd 2018-ci il iyulun 11-də Brüsseldə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Aİ Şurasının sabiq Prezidenti Donald Tuskun iştirakı ilə paraflanıb. Qeyd edək ki, sənədin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, orada tərəflərin bir-birinin ərazi bütövlüyü, suverenliyi, müstəqilliyi və ölkələrin beynəlxalq sərhədlərinin toxunulmazlığının dəstəklənməsi öhdəliyi gələcək tərəfdaşlığın sütunlarından biri kimi təsbit edilib. Qeyd etməkdə fayda var ki, hazırda sənədin qüvvədə olma müddətinin uzadılması istiqamətində iş aparılır.

Digər tərəfdən, Azərbaycan və Aİ arasında yeni ikitərəfli saziş layihəsi üzrə danışıqların başlanğıcının qeyd edilməsi məqsədilə Aİ Şurasının Prezidenti Donald Tuskun dəvəti əsasında Prezident İlham Əliyev 2017-ci ilin fevralında Brüsselə işgüzar səfər etmişdi. 2017-ci ildən etibarən yeni hərtərəfli saziş üzərində danışıqlar aparılır. Layihənin təqribən 90 faizi razılaşdırılmış vəziyyətdədir. Azərbaycanın rəhbər tutduğu əsas yanaşma ondan ibarətdir ki, saziş layihəsi üzrə danışıqlar bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq prinsipi üzrə həyata keçirilməlidir.

Bunu AZƏRTAC-a açıqlamasında politoloq İlyas Hüseynov deyib.

O bildirib ki, Aİ Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşı, o cümlədən ən böyük ixrac tərəfdaşıdır: “Azərbaycanın ticarətinin 40 faizdən çoxu Aİ-ə üzv dövlətlərinin payına düşür. Bu da ticari-iqtisadi münasibətlərdə böyük göstərici hesab olunur. 2020-ci ildə ticarət dövriyyəsi 9,5 milyard ABŞ dolları olub. Bununla yanaşı, Aİ-yə üzv dövlətlərdən 1700-dən çox şirkət Azərbaycanda fəaliyyət göstərir. Azərbaycan Avropa bazarlarına xam neft nəql edən etibarlı təchizatçıdır. Belə ki, Azərbaycanın qaz ehtiyatları ölkəmizin ən azı 100 il ərzində Avropaya qaz nəql etməsinə imkan verəcək. Bu da ölkəmizin 100 il ərzində Avropa məkanının etibarlı enerji təchizatçısı rolunda çıxış etməsinə imkan verir.

Azərbaycanın dəstəyi və siyasi iradəsi ilə ərsəyə gəlmiş Cənub Qaz Dəhlizi Avropaya enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi üçün geniş imkanlar yaradır. Uzunluğu 3500 kilometr olan Cənub Qaz Dəhlizi 7 ölkəni birləşdirir. 2020-ci il dekabrın 31-də həmin layihənin sonuncu hissəsi Trans-Adriatik boru kəməri (TAP) uğurla istismara verildi. Bu ilin yanvar-oktyabr aylarında Azərbaycan bu marşrutla 14 milyard kubmetrdən çox təbii qazı beş ölkəyə ixrac edib. Bunlar Türkiyə, Gürcüstan, İtaliya, Yunanıstan və Bolqarıstandır. Həmçinin Azərbaycan Aİ ilə birlikdə Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurasına da sədrlik edir. Bundan əlavə Azərbaycan ilə Aİ arasında nəqliyyat və təhlükəsizlik sahələri üzrə siyasi dialoq mexanizmi təsis edilib.

Azərbaycan çoxtərəfli formatla yanaşı, Aİ-yə üzv ölkələrlə ikitərəfli əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsinə də böyük önəm verir. Bu səbəbdəndir ki, Azərbaycan Aİ-nin 9 üzv dövləti ilə strateji tərəfdaşlıq haqqında sənəd imzalayıb. Strateji tərəfdaşlıq haqında sənəd imzalanan ölkələr Latviya, Litva, Rumıniya, Xorvatiya, İtaliya, Macarıstan, Bolqarıstan, Çexiya və Polşadır. Bu da ölkəmiz üçün mühüm göstərici kimi xarakterizə olunur. Azərbaycan “Şərq Tərəfdaşlığı” (ŞT) proqramı çərçivəsində 2009-cu ildən bəri Aİ ilə ikitərəfli və çoxtərəfli formatda əməkdaşlıq edir. Qeyd edək ki, ŞT 2009-cu ildə Praqada keçirilmiş zirvə görüşü zamanı elan edilib. Qeyd edək ki, ŞT Azərbaycana çoxtərəfli platformada bir sıra məsələlər üzrə fikir mübadiləsi aparmaq, regional siyasət kontekstində öz milli maraqlarını irəlilətmək, Aİ-nin region üzrə siyasətinə təsir göstərmək, Aİ ilə ikitərəfli əməkdaşlıq gündəliyini tamamlamağa imkan yaradır. ŞT üzrə zirvə görüşləri ŞT və Aİ ölkələrinin dövlət və hökumət başçılarının, Avropa Komissiyasının, Aİ Şurasının rəhbərlərinin, Aİ-nin digər strukturlarının yüksək vəzifəli rəsmilərinin iştirakı ilə iki ildən bir keçirilir. Əvvəlki zirvə görüşləri 2009-cu ildə Praqa, 2011-ci ildə Varşava, 2013-cü ildə Vilnüs, 2015-ci ildə Riqada, 2017-ci ildə Brüsseldə keçirilmişdir. 2021-ci il dekabrın 15-də Brüsseldə keçiriləcək Zirvə Görüşü 6-cı olacaq. Görüşdə bir sıra önəmli məsələlərin müzakirəsi də nəzərdə tutulub.

İlyas Hüseynov vurğulayıb ki, 2020-ci il iyunun 18-də ŞT ölkələrinin liderlərinin videokonfransında Prezident İlham Əliyev bildirmişdi ki, Ermənistan və Azərbaycan arasında olan münaqişə ərazi bütövlüyü və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin toxunulmazlığı prinsipləri əsasında həll edilməlidir. Bu dəfə Prezident İlham Əliyev 6-cı Zirvə Görüşünə münaqişəni ərazi bütövlüyü və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin toxunulmazlığı prinsipləri əsasında həll edən Müzəffər Ali Baş Komandan kimi qatılacaq. Digər tərəfdən, 2021-ci ilin iyun ayında Ermənistanın Ağdam rayonu üzrə mina xəritələrini Azərbaycana təqdim etməsi, Azərbaycanın 15 erməni hərbçini Ermənistana təhvil verməsi kimi humanitar aksiyanın həyata keçirilməsində Aİ Şurasının Prezidenti Şarl Mişelin də vasitəçilik rolu olub.

Aİ ölkələrindən olan şirkətlərin işğaldan azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulmasında iştirakı, ərazilərin minalardan təmizlənməsi işinə töhfə vermələri arzuolunandır. Bundan başqa, Aİ Azərbaycan və Ermənistan arasında etimad quruculuğu tədbirlərinə, regionda kommunikasiyaların açılması prosesinə də töhfə verə bilər. Eyni zamanda, qeyd edək ki, Qoşulmama Hərəkatının sədri kimi Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə 2020-ci il mayın 20-də Hərəkatın COVID-19-a həsr edilmiş onlayn Zirvə Görüşündə Aİ-nin Ali nümayəndəsi Jozep Borell videomüraciət ilə çıxış etdi. Aİ rəsmisinin Zirvə Görüşündə iştirakı və çıxışı Qoşulmama Hərəkatının tarixində ilk dəfə baş vermiş hadisədir.