Bakı, 17 fevral, Elvin Camalov, AZƏRTAC

Ölkədə heyvandarlığın inkişafı, eləcə də heyvandarlıq məhsulları istehsalının artırılması, damazlıq işi aktual problem olaraq qalmaqdadır. Bu sahənin inkişafı dövlətin diqqət mərkəzindədir bunun üçün xeyli vəsait ayrılır.

Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Heyvandarlığın inkişafı şöbəsinin müdiri Qalib Əbdüləliyev bu sahədə görülən işlər və əldə olunan nəticələrlə bağlı AZƏRTAC-ın suallarını cavablandırıb:

- Qalib müəllim, son illər heyvandarlıq sahəsində keyfiyyət dəyişikliyi baş verməkdədir. Yüksək məhsuldar cins mal-qara alınıb lizinq yolu ilə fermerlərə satılır, süni mayalanma tədbirləri həyata keçirilir. Ötən il bu sahədə hansı uğurlarla yadda qaldı və nə kimi nəticələrə nail olunub?

- Kənd təsərrüfatının mühüm bir qolu olan heyvandarlıqda müasirləşmənin, intensiv texnologiyalar əsasında inkişafın təməlində mal-qaranın yüksək genetik məhsuldarlıq potensialına malik olması dayanır. İndi iş əsasən bu istiqamətdə aparılır. Ölkəyə həm yüksək məhsuldar heyvan cinsləri gətirilərək fermerlərə lizinq yolu ilə satılır, həm də süni mayalanma işləri genişləndirilir. Xaricdən yüksək məhsuldar heyvanların alınmasına 2009-cu ildən başlanılıb. Gətirilən cins heyvanın qiymətinin 50 faizi dövlət tərəfindən ödənilir, digər 50 faizinin yarısı əvvəlcədən, qalanı isə 3 il müddətində “Aqrolizinq” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə ödənilir. Ümumilikdə, 2009-2015-ci illərdə respublikaya 18 min 252 baş cins heyvan idxal olunub. Bu heyvanların əksəriyyəti - 13 minə yaxını son üç ildə alınaraq kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarına paylanılıb.

Digər tərəfdən süni mayalama xidmətlərinin genişlənməsi və müasirləşdirilməsi də davam edir. Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə Respublika Süni Mayalama Mərkəzinin yenidən qurulması üçün vəsait ayrılıb. Mərkəz yaxın aylarda işə başlayacaq. Bundan sonra ölkəni müxtəlif cins heyvanların toxumları ilə tam təmin etməklə yanaşı, həm də ixrac potensialı yaradılacaq. Bununla yanaşı, ölkəyə yüksək məhsuldar heyvan cinslərinin gətirilməsi və lizinq yolu ilə kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarına satılması da davam edəcək.

- Heyvandarlıq məhsulları ilə özünütəminat hansı səviyyədədir və bu istiqamətdə nə kimi irəliləyişlər gözlənilir?

- Əvvəlcə onu deyim ki, görülən işlər, ilk növbədə, məhz özünütəminat səviyyəsinin yüksəldilməsinə və ixrac potensialının artırılmasına yönəlib. 2015-ci ildə bu sahədə müəyyən irəliləyiş baş verib. Özünütəminat göstəriciləri belədir: mal əti - 92 faiz, qoyun əti - 99 faiz, quş əti - 98,6 faiz, süd və süd məhsulları - 80 faiz, kərə yağı - 60 faiz. 2014-cü illə müqayisədə mal əti ilə özünütəminat səviyyəsi 5 faiz, qoyun əti üzrə 2 faiz, quş əti üzrə 0,6 faiz, süd və süd məhsulları üzrə 4 faiz və kərə yağı üzrə 8 faiz artıb. İnanırıq ki, özünütəminat səviyyəsində bu ildə də artım olacaq.

- “Qəbələ-Aqro Kompleks” MMC tərəfindən yaradılan müasir heyvandarlıq kompleksi ölkəmizdə ilk dəfə olaraq xaricə - Türkmənistana cins heyvan ixracını reallaşdırıb. Bu perspektivi necə görürsünüz?

- Bu, çox yaxşı bir nümunədir. Müstəqillik dövründə ilk dəfədir ki, biz yüksək məhsuldar “Simmental” cins düyələri xarici ölkəyə ixrac edirik. “Qəbələ-Aqro Kompleks”ində 1600 başdan çox ətlik-südlük istiqamətli “Simmental” cinsli heyvan saxlanılır. Həmin heyvanlar gündə orta hesabla 25 litr, ildə isə 6700 litrdən çox süd verir. Bu sahədə ixrac davamlı olacaq. Əlbəttə, istərdik ki, təkcə “Qəbələ-Aqro Kompleks”ində deyil, digər təsərrüfatlarda da heyvanların, eləcə də müxtəlif heyvandarlıq məhsullarının ixracı mümkün olsun.

- İri heyvandarlıq təsərrüfatlarının sahibləri yem tədarükü üçün əkin sahələrinin yetərli olmamasını əsas problem kimi qaldırırlar. Eləcə də bir sıra yem komponentləri xaricdən gətirilir. Bu problemin həlli ilə bağlı nə işlər görüləcək?

- Qeyd etmək istərdim ki, heyvandarlıqda uğura nail olmaq üçün üç müxtəlif istiqamətli fəaliyyət biri-birini tamamlamalıdır. Birinci amil heyvanların yüksək genetik məhsuldarlıq potensialına malik olmasıdır. İkincisi, həmin heyvanların kifayət qədər balanslaşmış formada yemlə təmin olunması, üçüncüsü isə xəstəliklərdən etibarlı şəkilsə qorunmasıdır. Burada yem məsələsi daha çox aktuallıq kəsb edir. Ölkəmizdə yem bazası var - buğda, arpa, qarğıdalı, yonca, eyni zamanda, təbii çəmənliklər və otlaqlar mövcuddur. Ancaq söhbət balanslaşmış yemdən gedir. Yemdə müxtəlif üzvi və mineral maddələr olmalıdır. Ötən ilə nisbətən ölkəmizdə müxtəlif tərkibli yemlərin istehsalı artıb. Şərt deyil ki, heyvan saxlayan şəxs mütləq yem istehsalı ilə də məşğul olsun. Məsələn, bir sahibkar heyvandarlıqla məşğuldursa, digəri yem bitkilərinin əkilməsi və yem istehsalı ilə məşğul ola bilər. Bu təcrübə artıq formalaşmaqdadır. Həm qaba yemlərin, həm də qüvvəli və sulu- şirəli yemlərin müxtəlif sahibkarlar tərəfindən istehsalı artır. Ötən il Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə yanacağa və mühərrik yağlarına görə subsidiyanın verilməsi ikinci əkinə də şamil olundu. Bu, yem istehsalını stimullaşdıran tədbirdir. Məsələn, arpa biçildikdən sonra onun yerində siloslu qarğıdalı, soya, günəbaxan və digər yem bitkiləri əkilə bilər. Onların vegetasiya dövrü təxminən 90 gündür. Sentyabrın sonunda bu yemi topladıqdan sonra onun yerində payızlıq əkin aparılması nəticəsində torpaq sahibi bir ildə iki dəfə məhsul götürür. Bundan başqa, heyvandarlıq məhsulları istehsalının artması üçün çox heyvan saxlanılması vacib deyil. Müasir texnologiyalar tətbiq etməklə, heyvanların məhsuldarlığının artıra bilərik. Belə olarsa, otlaqlarda heyvanların sayı azalacaq, onlar qapalı tövlələrdə saxlanılacaq. Meliorativ tədbirlər həyata keçirildikdən sonra böyük potensial yem bazası yaranacaq. Bu praktika artıq başlayıb və hesab edirəm ki, getdikcə genişlənəcək.

- Sonuncu sualım quşçuluğa aiddir. Quş yeminin komponentləri ölkəmizə əsasən xaricdən gətirilir. Onun Azərbaycanda istehsalına nə mane olur? Bu istiqamətdə iş gedirmi?

- Bütövlükdə götürüldükdə, yemin xammalı deyil, daha çox yem əlavəsi kimi istifadə edilən komponentlər idxal edilir. Quşçuluqda yem komponentlərinin idxaldan asılılıq daha çox soya şrotunun hesabına yaranır. Odur ki, hazırda soya əkilməsi istiqamətində də müəyyən tədbirlər həyata keçiririk. Burada bir məsələ var: soya arpadan, buğdadan, qarğıdalıdan fərqli olaraq birbaşa istifadə edilmir. O, emal olunur, yəni şrotu hazırlanır və yem kimi istifadə edilir. Maksimum çalışmalıyıq ki, bu sahədə də idxaldan asılılıq azalsın. Hesab edirəm ki, sahibkarlarımız öz bazarlarını formalaşdıraraq, müxtəlif tərkibli yem əlavələri istehsal etməyə başlayacaqlar və sözsüz ki, bu təşəbbüslər Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi tərəfindən dəstəklənəcək.