Qlobal iqtisadiyyatın yeni istiqaməti: şəxsi inkişaf və rifah xidmətləri niyə sürətlə böyüyür?
Bakı, 4 iyul, AZƏRTAC
Müasir iqtisadiyyatın inkişaf xüsusiyyətləri göstərir ki, ən sürətlə böyüyən sahələrdən biri bilik, xidmət və insan kapitalına əsaslanan fəaliyyət istiqamətləridir. Əgər XX əsrdə iqtisadi artımın əsas hərəkətverici qüvvəsi sənaye istehsalı və maddi resurslar hesab olunurdusa, XXI əsrdə innovasiya, bilik, yaradıcılıq və insan potensialı iqtisadi inkişafın əsas amilləri kimi ön plana çıxıb.
Bu dəyişiklik xidmət iqtisadiyyatının strukturunda da özünü göstərir. İnsanların həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsi, rifahının dəstəklənməsi, davamlı öyrənməsi və fərdi inkişafı ilə bağlı xidmətlər son illərdə qlobal bazarın ən dinamik inkişaf edən seqmentlərindən birinə çevrilib.
Bu fikirlər şəxsi inkişaf və insan potensialı üzrə mütəxəssis (kouç) İlahə Allahverdiyevanın yazısında yer alıb. AZƏRTAC yazını təqdim edir.
Wellness iqtisadiyyatının yüksəlişi
Beynəlxalq araşdırmalara görə, qlobal wellness iqtisadiyyatı (insanların rifahını yaxşılaşdırmağa yönəlmiş məhsul və xidmətləri əhatə edən nəhəng qlobal sektor – red.) son on ildə sürətli inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub. 2024-cü ilin yekunlarına əsasən, bu bazarın həcmi 6,8 trilyon ABŞ dollarına çatıb. Bu göstərici 2013-cü illə müqayisədə təxminən iki dəfə çoxdur. Mövcud proqnozlara əsasən isə qlobal wellness iqtisadiyyatının həcminin 2029-cu ilədək 9,8 trilyon ABŞ dollarına yüksələcəyi gözlənilir.
Bu artım onu göstərir ki, wellness artıq yalnız sağlam həyat tərzi anlayışı deyil, qlobal iqtisadiyyatın mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilib. Hazırda bu sektorun həcmi bir sıra ənənəvi xidmət bazarlarını geridə qoyur və istehlakçı davranışındakı dəyişikliklər onun gələcəkdə də genişlənəcəyini göstərir.
İnsan kapitalına investisiya
İqtisadi nəzəriyyədə insan kapitalı dedikdə insanların bilikləri, bacarıqları, sağlamlığı, yaradıcılıq qabiliyyəti və məhsuldarlığını artıran xüsusiyyətlərin məcmusu nəzərdə tutulur. Müasir iqtisadiyyat üçün əsas dəyər yalnız fiziki kapital deyil, həm də insanların öyrənmək, uyğunlaşmaq və yenilik yaratmaq bacarığıdır.
Bu səbəbdən bir çox ölkələrdə və şirkətlərdə əməkdaşların davamlı inkişafına yönəlmiş proqramlar artıq xərc deyil, uzunmüddətli investisiya kimi qiymətləndirilir. Liderlik bacarıqları, kommunikasiya, qərarvermə, komanda işi, emosional özünüidarəetmə və ömürboyu öyrənmə kimi sahələrə ayrılan resurslar təşkilatların rəqabət qabiliyyətinə təsir edən amillərdən biri hesab olunur.
Xidmət iqtisadiyyatında yeni tələbat
Rəqəmsal transformasiya və əmək bazarındakı dəyişikliklər insanların peşə həyatına da təsir göstərib. Bir çox peşələr sürətlə dəyişir, yeni ixtisaslar yaranır və iş dünyası əməkdaşlardan çeviklik, öyrənməyə açıqlıq və dəyişikliklərə uyğunlaşma qabiliyyəti tələb edir.
Belə şəraitdə şəxsi inkişaf proqramları, mentorluq, qeyri-formal öyrənmə, rifah təşəbbüsləri və fərdi bacarıqların inkişafına yönəlmiş xidmətlərə maraq artır. Bu xidmətlər insanların yeni bacarıqlar qazanmasına, şəxsi inkişaf planları qurmasına və dəyişən əmək bazarına uyğunlaşmasına dəstək verir.
Qeyri-formal öyrənmənin iqtisadi rolu
Müasir dövrdə öyrənmə prosesi məktəb və universitetlə yekunlaşmır. Beynəlxalq təcrübədə “ömürboyu öyrənmə” konsepsiyası iqtisadi inkişafın əsas elementlərindən biri kimi qəbul edilir.
Bu yanaşma insanların peşə fəaliyyətləri boyunca müxtəlif kurslarda, təlimlərdə, seminar və mentorluq proqramlarında iştirak etməsini təşviq edir. Belə proqramlar formal təhsili əvəz etmir, onu dəstəkləyir və fərdin yeni bilik və bacarıqlar əldə etməsinə şərait yaradır.
Nəticədə, qeyri-formal öyrənmə yalnız şəxsi inkişaf vasitəsi deyil, həm də əmək bazarının çevikliyini artıran və iqtisadi inkişafı dəstəkləyən mexanizmlərdən biri kimi qiymətləndirilir.
İstehlakçı davranışının dəyişməsi
Qlobal tədqiqatlar göstərir ki, istehlakçıların prioritetləri də dəyişir. Əgər əvvəllər insanlar əsasən maddi məhsullara üstünlük verirdilərsə, son illərdə xidmətlərə, təcrübəyə və həyat keyfiyyətini artıran proqramlara maraq əhəmiyyətli dərəcədə artıb.
Bu tendensiya şəxsi inkişaf, rifah, mindfulness, liderlik, mentorluq, kouçluq və digər inkişafyönümlü xidmətlərin bazarının genişlənməsinə səbəb olub. Xüsusilə rəqəmsal platformaların inkişafı bu xidmətlərin daha geniş auditoriyaya çatmasını mümkün edib.
Dövlət siyasətində rifah anlayışının genişlənməsi
Beynəlxalq təşkilatlar da rifahın yalnız gəlir səviyyəsi ilə ölçülməsinin kifayət etmədiyini vurğulayırlar. İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) yanaşmasına görə, insanların rifahı gəlirlə yanaşı, sağlamlıq, təhsil, təhlükəsizlik, sosial əlaqələr, ətraf mühit, həyat məmnunluğu və digər amillərin birlikdə qiymətləndirilməsini tələb edir. Bu yanaşma “ÜDM-dən kənar” (Beyond GDP) inkişaf ölçülərinin formalaşmasına mühüm töhfə verib.
Bu baxış rifah anlayışını sosial siyasətin tərkib hissəsi ilə yanaşı iqtisadi inkişafın tərkib hissəsi kimi də qiymətləndirir.
İnkişaf edən bazarın yeni imkanları
Qlobal meyillər göstərir ki, insan potensialının inkişafına yönəlmiş xidmətlər yaxın illərdə də böyüməyə davam edəcək. Bu artım yalnız bazarın həcminin genişlənməsi ilə deyil, həm də yeni peşələrin, yeni xidmət modellərinin və rəqəmsal həllərin meydana çıxması ilə müşayiət olunur.
Şəxsi inkişaf, rifah və ömürboyu öyrənmə istiqamətində fəaliyyət göstərən xidmətlər bu baxımdan müasir xidmət iqtisadiyyatının dinamik inkişaf edən seqmentlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Onların iqtisadi əhəmiyyəti yalnız kommersiya göstəriciləri ilə deyil, həm də insan kapitalının inkişafına, əmək bazarının çevikliyinə və cəmiyyətin uzunmüddətli sosial-iqtisadi dayanıqlılığına verdiyi töhfə ilə ölçülür.
Bölmənin digər xəbərləri
