Süni intellekt inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün iqtisadi sıçrayış yarada bilərmi? – Ekspert rəyi
Bakı, 20 iyul, AZƏRTAC
Tarixə nəzər salsaq görərik ki, dünya iqtisadiyyatını kökündən dəyişdirən hər böyük texnoloji dönüş yeni lider ölkələr formalaşdırıb. Birinci Sənaye İnqilabı buxar mühərriki ilə istehsalın mexanikləşdirilməsinə, İkinci Sənaye İnqilabı elektrik enerjisi və kütləvi istehsala, Üçüncü Sənaye İnqilabı kompüterlərə və internetə, Dördüncü Sənaye İnqilabı isə rəqəmsallaşma, böyük verilənlər, bulud texnologiyaları və süni intellektə (AI) əsaslanır. Məhz buna görə, hazırda süni intellekt təkcə yeni texnologiya deyil, yeni sənaye inqilabının əsas hərəkətverici qüvvəsi hesab olunur. İnkişaf etməkdə olan ölkələr üçün bu, nadir tarixi fürsətdir.
Bu sözləri süni intellekt üzrə ekspert Dilarə Zamanova AZƏRTAC-a açıqlamasında deyib.
O qeyd edib ki, əvvəllər böyük iqtisadi gücə çevrilmək üçün onilliklər ərzində ağır sənaye, nəhəng zavodlar və iri istehsal infrastrukturu qurmaq tələb olunurdu: “Bu gün isə bilik, innovasiya və süni intellekt həlləri sayəsində daha qısa müddətdə yüksək əlavə dəyər yaradan iqtisadiyyat formalaşdırmaq mümkündür. Süni intellekt ölkələrə inkişaf mərhələlərinin bir hissəsini “keçərək” daha sürətli transformasiya imkanı verir. Süni intellektin ən böyük üstünlüyü məhsuldarlığı artırmasıdır. Bu texnologiya eyni resursla daha çox iş görməyə, qərar qəbuletmə prosesini sürətləndirməyə, xərcləri azaltmağa və insan səhvlərini minimuma endirməyə imkan verir. Bu isə həm dövlət qurumlarında, həm də özəl sektorda iqtisadi səmərəliliyin artması deməkdir. Xüsusilə dövlət idarəçiliyində süni intellekt xidmətlərin göstərilməsini daha operativ və şəffaf edə bilər. Vətəndaş müraciətlərinin emalı, sənədlərin avtomatik yoxlanılması, sosial proqramların planlaşdırılması, şəhər idarəetməsi və nəqliyyatın optimallaşdırılması kimi sahələrdə AI həm büdcə xərclərini azaldır, həm də xidmət keyfiyyətini yüksəldir. Özəl sektorda isə təsir daha genişdir. Kiçik və orta bizneslər əvvəllər yalnız iri korporasiyaların istifadə edə bildiyi analitika, marketinq, müştəri xidməti, maliyyə planlaşdırılması və avtomatlaşdırma imkanlarına artıq süni intellekt vasitəsilə daha əlçatan şəkildə sahib olurlar. Bu isə sahibkarlığın inkişafına və yeni biznes modellərinin yaranmasına şərait yaradır. Süni intellekt, eyni zamanda, əmək bazarını da dəyişir. Çoxları süni intellekti yalnız insanların iş yerlərini əlindən alan texnologiya kimi qiymətləndirir. Əslində isə tarix göstərir ki, hər sənaye inqilabı bəzi peşələri aradan qaldırsa da, onlardan daha çox yeni peşələr yaradıb. Süni intellekt dövründə də əsas üstünlük bu texnologiyadan istifadə etməyi bacaran insanlarda olacaq. Gələcəyin əmək bazarında rəqabət üstünlüyü AI ilə işləmə bacarığına malik mütəxəssislərin tərəfində olacaq”.
D.Zamanova bildirib ki, Azərbaycan kimi inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün bu proses xüsusilə əhəmiyyətlidir: “Ölkəmiz iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atır və süni intellekt bu strategiyanın əsas sütunlarından birinə çevrilə bilər. Enerji sektorundan kənarda rəqəmsal məhsulların istehsalı, yerli AI həllərinin hazırlanması, texnologiya startaplarının inkişafı və yüksəkixtisaslı kadrların yetişdirilməsi ölkənin beynəlxalq rəqabət qabiliyyətini artıracaq. Lakin iqtisadi sıçrayışın baş verməsi yalnız texnologiyanın mövcudluğu ilə mümkün deyil. Bunun üçün rəqəmsal infrastruktur, yüksəksürətli internet, məlumat təhlükəsizliyi, innovativ qanunvericilik, elmi tədqiqatların dəstəklənməsi və ən əsası insan kapitalına investisiya vacibdir. Süni intellekt sahəsində savadlı cəmiyyət formalaşdırmadan və təhsil sistemini yeni iqtisadiyyatın tələblərinə uyğunlaşdırmadan bu potensialdan tam istifadə etmək mümkün olmayacaq. Bu gün dünya artıq süni intellekt yarışına başlayıb. Dövlətlər milyardlarla dollar investisiya yatırır, AI strategiyaları qəbul edir və milli innovasiya ekosistemlərini formalaşdırırlar. Bu yarışda qalib gələnlər yalnız daha inkişaf etmiş texnologiyaya malik ölkələr olmayacaq. Qalib gələnlər süni intellekti iqtisadiyyatın, təhsilin, sənayenin və dövlət idarəçiliyinin bütün sahələrinə inteqrasiya etməyi bacaran ölkələr olacaq. Hesab edirəm ki, süni intellekt inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün sadəcə növbəti texnoloji yenilik deyil, yüzilliyin ən böyük iqtisadi imkanlarından biridir. Necə ki, əvvəlki sənaye inqilabları dünyanın iqtisadi xəritəsini dəyişdirdi, süni intellekt də yaxın onilliklərdə yeni iqtisadi liderləri müəyyən edəcək. Bu gün doğru strategiya seçən və insan kapitalına investisiya edən ölkələr sabahın texnologiya ixracatçıları və qlobal innovasiya mərkəzləri olmaq şansına sahib olacaqlar”.
Bölmənin digər xəbərləri
