ÜMT: iqlim sahəsində fəaliyyətsizlik istiləşmənin 2,8°C artmasına səbəb olacaq
Bakı, 15 sentyabr, AZƏRTAC
İqlim dəyişikliklərinin fəsadları yoxsulluq, aclıq və ölümcül xəstəliklərlə qlobal mübarizəyə sarsıdıcı zərbə vurur.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının (ÜMT) açıqladığı məruzədə deyilir.
BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş dəfələrlə xəbərdarlıq edib ki, rekord temperatur göstəriciləri və ekstremal hava şərtləri bütün dünyada “xaosun yaranmasına” səbəb olur. BMT-nin bildirdiyinə görə, görülən qlobal cavab tədbirləri “yetərli” olmayıb. ÜMT ekspertləri hesab edirlər ki, iqlim dəyişikliyinin fəsadları 2015-ci ildə qəbul edilmiş “2030-cu ilədək Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri” (DİM) çərçivəsində nəzərdə tutulan vəzifələrin bu səkkiz il ərzində cəmi 15 faizinin yerinə yetirilməsinin əsas səbəblərindən biridir.
ÜMT-nin məlumatına əsasən, bu siyasət dəyişməzsə, cari yüzillikdə istiləşmənin artması sənayeyə qədərki səviyyə ilə müqayisədə 2,8 dərəcə Selsi təşkil edəcək ki, bu da Paris sazişində qeyd edilən 1,5°C-lik hədəf göstəricidən əhəmiyyətli dərəcədə çoxdur.
On səkkiz təşkilatın və BMT tərəfdaşlarının təcrübəsini özündə birləşdirən məruzə klimatologiyanın və erkən xəbərdarlığın insan həyatlarını və onların yaşaması üçün ehtiyat mənbələrini necə xilas edə biləcəyini, əhalinin sağlamlığının yaxşılaşdırılmasına necə töhfə verə biləcəyini, həmçinin əhalinin ərzaq məhsulları, içməli su və ekoloji təmiz enerji ilə necə təchiz oluna biləcəyini özündə əks etdirir.
Bu yaxınlarda Liviyada minlərlə insanın həyatına son qoyan daşqınlardan sonra ÜMT-nin baş katibi Petteri Taalas vurğulayıb ki, adekvat proqnozlaşdırmanın olmaması ekstremal hava hadisələri ilə üzləşən ölkə üçün faciəli fəsadların yaranmasına səbəb ola bilər.
O, Sudanda yaranmış riskli vəziyyəti misal çəkib. Bu ölkədə yaranmış qarşıdurma ÜMT-nin təbii fəlakətlərin proqnozlaşdırılması ilə bağlı imkanlarını qeyri-mümkün edib.
Erkən xəbərdarlıq sistemləri insanlara təbii fəlakətlərin iqtisadi fəsadlarını görmək və məhdudlaşdırmaq imkanı verdiyinə görə, yoxsulluq səviyyəsinin azaldılmasına gətirib çıxara bilər.
Məruzədə qeyd olunur ki, 1970-2021-ci illərdəki dövr ərzində ekstremal hava, iqlim, su hadisələrinin səbəb olduğu 12 minə yaxın fəlakət baş verib ki, bu təbii fəsadların da səbəb olduğu iqtisadi itkilər 4,3 trilyon dollar həcmində dəyərləndirilir.
ÜMT, habelə BMT-nin 2027-ci ilin sonunadək Yer kürəsindəki hər bir insanın təhlükəli hava, su və ya iqlim hadisələrindən erkən xəbərdarlıq sistemləri sayəsində qorunmasını nəzərdə tutan təşəbbüsünün vacibliyini qeyd edib. Hal-hazırda, dünya ölkələrinin yalnız yarısı təbii fəlakətlər barədə adekvat erkən xəbərdarlıq sistemlərindən istifadə etdiklərini bildirirlər.
Yeni məruzə, iqlim dəyişikliyi və isti hava dalğaları kimi ekstremal hadisələrin xəstəliklərin və erkən ölümlərin sayının əhəmiyyətli dərəcədə artmasına gətirib çıxaracağı ilə bağlı xəbərdarlıq edən İqlim Dəyişiklikləri üzrə Hökumətlərarası Ekspertlər Qrupunun (İDHEQ) apardığı təhlili də özündə əks etdirir.
Məruzədən çıxarılan nəticələr onu deməyə imkan verir ki, epidemioloji və iqlim hadisələri ilə bağlı məlumatların inteqrasiyası malyariya və denge qızdırması kimi iqlim xəstəliklərinin epidemiyalarını proqnozlaşdırmağa və belə ekstremal hallara hazır olmağa imkan yaradır.
Ekstremal hava hadisələri həm də dünyada aclığın yayılmasının əsas amillərindən biridir və yeni məruzə bu istiqamətdə təxirəsalınmaz addımların atılmasına köməklik göstərilməsini nəzərdə tutur.
BMT-nin qiymətləndirilməsinə əsasən, 2030-cu ilədək dünyada 670 milyon nəfər ərzaq çatışmazlığı problemi ilə üzləşə bilər. Məruzənin müəllifləri, fermerlərə əkinlə bağlı qərarlar qəbul etməyə imkan yaradan həyati vacib qida məhsullarının istehsal edilməsi və meteoroloji xidmət sahələrinə investisiyaların yatırılması arasındakı əlaqəni nəzərdən keçirirlər.
Erkən xəbərdarlıq, həmçinin fövqəladə halların yaranmasına gətirib çıxara biləcək potensial qıtlıq zonalarının aşkara çıxarılmasında əhəmiyyətlidir.
ÜMT hal-hazırda ölkələrin Paris sazişində əksini tapan temperatur hədəfinə nail olunması üçün zəruri olan istixana qazları tullantılarını 45 faizədək və digər tullantıların azaldılması ilə bağlı vədlərinin yerinə yetirilməsində “çox məhdud irəliləyişə” nail olunduğu ilə bağlı təəssüf hissi keçirdiyini ifadə edib.
Qlobal istiliyin 1,5°C-dək məhdudlaşdırılması üçün qlobal istixana qazları tullantılarının 2030-cu ilədək 45 faizədək azaldılması, 2050-ci ilə qədər isə dəm qazı tullantılarının demək olar ki, sıfra endirilməsi zəruridir.
Məruzə müəllifləri qeyd edirlər ki, gələcəkdə bəzi iqlim dəyişiklikləri qaçılmaz olsa da, hər bir dərəcə göstəricisi və dəm qazı tullantısının hər bir tonu qlobal istiləşmənin məhdudlaşdırılması və DİM-in qarşıya qoyulmuş vəzifələrinə nail olunması üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Bölmənin digər xəbərləri
